Τον τελευταίο καιρό, όλο και περισσότερες οικογένειες αντιμετωπίζουν το πρόβλημα που προκύπτει από την εξάρτηση κάποιου μέλους τους στην χρήση τοξικών ουσιών.
Οι συνηθέστερες ψυχοδραστικές ουσίες που οδηγούν στην εξάρτηση, είναι τα κατασταλτικά, τα διεγερτικά, τα ψευδαισθησιογόνα και οι ινδική κάναβις.
Στον πίνακα των ουσιών αυτών θα προσθέσουμε και τις κοινωνικώς αποδεκτές ουσίες νικοτίνη και αλκοόλ, η επικινδυνότητα των οποίων δεν είναι άμεση, είναι όμως το ίδιο σοβαρή και δυστυχώς αναπόφευκτη.
Οι παράγοντες που συμβάλλουν στην τάση κάποιων ανθρώπων να οδηγούνται στην εξάρτηση, μπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες:
1. Βιολογικοί παράγοντες που έχουν να κάνουν με το γενετικό προφίλ των ατόμων.
2. Προσωπικότητα, όπως αυτή αναπτύσσεται με βάση την υπόσταση του ατόμου και τον χαρακτήρα του.
3. Κοινωνικοί παράμετροι στους οποίους περιλαμβάνεται η συνάφεια και η προκύπτουσα συναναστροφή, το σχολείο και η οικογένεια.
Στους κοινωνικούς παράγοντες πρέπει να περιλάβουμε και τη διαθεσιμότητα των ουσιών, την ευκολία δηλαδή με την οποία κάποιος μπορεί να έρθει σε επαφή με την τοξική ουσία.
Στοιχεία τα οποία πρέπει να κινητοποιήσουν την οικογένεια και να την κάνουν να εγρηγορεί προς τη σωστή κατεύθυνση για την λήψη μέτρων πρόληψης είναι μεταξύ άλλων και τα παρακάτω:
Χαμηλή αυτοπειθαρχία και αυτοεκτίμηση, ανεπαρκείς κοινωνικές δεξιότητες, παρορμητικότητα, επιθετικότητα, διαπίστωση σωματικής και ψυχολογικής κακοποίησης και ιδίως εμφανής ή λανθάνουσες ψυχιατρικές διαταραχές.
Σημαντική συμμετοχή στην εκτροπή έχει όπως ήδη αναφέραμε, η οικογένεια. Εκεί, κάποιοι κανόνες και κάποιες συμπεριφορές και κυρίως η απουσία κοινής στάσης των γονέων δρουν αρνητικά στον προστατευτικό χαρακτήρα της οικογένειας. Ενδεικτικά θα αναφέρουμε το παράδειγμα προς αποφυγή, τους απορριπτικούς αλλά και τους υπερπροστατευτικούς γονείς.
Οι στρεβλές και ελλιπείς κοινωνικές αντιδράσεις, έχουν τη δική τους ευθύνη στην γιγαντιαία ανάπτυξη του προβλήματος εξάρτησης. Εξίσου υπεύθυνη πρέπει να θεωρηθεί και η επιδείνωση της κοινωνικοοικονομικής κατάστασης.
Ενδιαφέρουσα και αποτελεσματική σε κανόνες προστασίας από την εξάρτηση εμφανίζουν οι δράσεις των κέντρων πρόληψης. Η συνεργασία των κέντρων αυτών με τους κοινωνικούς φορείς που έχουν λόγο στο θέμα «ενημέρωση» δίνει τα δικά της αποτελέσματα.
Τον κυριότερο όμως ρόλο καλείται να τον αναλάβει η οικογένεια, η δομή της οποίας (ηθικές αξίες, διαπροσωπικές σχέσεις) μπορούν πιο εύκολα να επαναπροσδιοριστούν.
