Γράφει ο Μάκης Δημητράκης

Μεγάλη δεσποτική γιορτή η «Μεταμόρφωση του Σωτήρος», που τοποθετήθηκε στις αρχές Αυγούστου, αν και οι Ευαγγελιστές σημειώνουν ότι ο Χριστός έδειξε τη δόξα και το μεγαλείο του στους μαθητές (ανεβαίνοντας στο Όρος Θαβώρ) λίγες ημέρες πριν τη σταύρωση.

Ο λαός τη λέει απλά «του Σωτήρος» και τη νύχτα, λέει, της παραμονής ανοίγουν οι ουρανοί και πολλοί αγρυπνούν για να δούνε το άγιο φως, γιατί «το ‘χουν σε καλό».

Οι πιστοί προσκομίζουν ανήμερα της γιορτής (6 Αυγούστου) στην εκκλησία τις απαρχές των σταφυλιών και των σύκων, δηλαδή τα πρώτα σταφύλια και σύκα,

Τ’ Αι΄-Λιου καρύδι

του Σωτήρος σταφύλι

και της Παναγιάς το σύκο

Ύστερα να βάζουν μπροστά στο εικόνισμα του Σωτήρα, ο οποίος τα ευλογεί με επίσημη ευχή και εύχεται «πλούσια σοδειά» και στη συνέχεια τα μοιράζουν στο εκκλησίασμα.

Η εικονογράφηση του θαυμαστού αυτού γεγονότος είναι από τις πιο εντυπωσιακές.

Στην ορθόδοξη παράδοση, ένα βουνό-βράχος με τρεις κορυφές. Ο Χριστός στη μέση, φωτεινός σαν ασώματος, δεξιά ο Μωυσής και αριστερά ο Προφήτης Ηλίας. Στους πρόποδες πεσμένοι, σκυμμένοι και έκθαμβοι οι: Μαθητές Πέτρος, Ιάκωβος και Ιωάννης.

Η Μεταμόρφωση του Σωτήρα είναι μία χαρούμενη μέρα κατά την οποία η Εκκλησία επιτρέπει τη διακοπή της νηστείας του Δεκαπενταύγουστου και επιτρέπει την ιχθυοκατάνηξη.

Είναι πολλές οι εκκλησίες και τα μοναστήρια και μεγάλα τα πανηγύρια. Μεταμόρφωση του Σωτήρα, Αγιά Σωτήρα, Άγιος Σώστης και στην Ημαθία ο Μητροπολιτικός Ναός της Νάουσας, στη Βέροια η «Μεταμόρφωση του Σωτήρος» (οδός Μ. Αλεξάνδρου), ο οικισμός Μεταμόρφωσης (παλιότερα Ντραζίλοβος), η Μονή Μουτσιαλής (Πιέρια) κ.ά.

Μεταβυζαντινός ναός στη Βέροια

Ο ναός της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος ή «Μέγας Σωτήρ» όπως συνήθιζαν να τον ονομάζουν οι Βεροιώτες σε παλαιότερες εποχές, είναι από τους πιο ευρύχωρους μεταβυζαντινούς ναούς της πόλης και είναι παλαιότερος του 1602 αφού αναφέρεται σε παλαιότυπο του 1588 (παλιό βιβλίο που τυπώθηκε στα πρώτα χρόνια μετά την εφεύρεση της τυπογραφίας).

Ο ναός που βρίσκεται στη διασταύρωση των οδών Μ. Αλεξάνδρου και Εμ. Ζάχου είναι ρυθμού βασιλικής με τρία κλίτη, νάρθηκα και γυναικωνίτη και πιθανότατα στην αρχική του μορφή είχε μικρότερο μήκος. Έχει δίρριχτη στέγη και το δάπεδο του ναού βρίσκεται χαμηλότερα της επιφάνειας του δρόμου έτσι που οι πιστοί για να εισέλθουν πρέπει να κατέβουν λίγα σκαλοπάτια.

Σε κάποια περίοδο ο ναός πρέπει να ήταν ενοριακός ενώ από επιγραφή που βρίσκεται σε ταφική μαρμάρινη πλάκα στο δάπεδο μπροστά από το τέμπλο μπορούμε να υποθέσουμε ότι ο ναός υπήρξε καθολικό μοναστηριού της ευρύτερης περιοχής του 13ου αιώνα.

Στο θαυμάσιο ξυλόγλυπτο τέμπλο του ναού υπάρχουν παλαιές εικόνες όπως της Μεταμόρφωσης, του Αγίου Ανδρέα, του Προδρόμου ενώ από τις παλιές τοιχογραφίες του 17ου αιώνα πολλές είναι ασβεστωμένες. ΟΙ καλύτερα διατηρημένες βρίσκονται στο χώρο του ιερού και ανάμεσά τους ξεχωρίζουν η Ανάληψη, ο Ευαγγελισμός και οι άγιοι διάκονοι Ρωμανός και Στέφανος. Υπάρχουν επίσης αρκετές φορητές εικόνες,

Το 1981-82 άρχισε η εσωτερική αναπαλαίωση του ναού από τη Δ/νση Βυζαντινών Αρχαιοτήτων και η κατασκευή σκεπής. Ακολούθησε ο εξωραϊσμός του περιβάλλοντα χώρου από τη Δ/νση Τεχνικών Υπηρεσιών του Δήμου Βέροιας. Οι εργασίες που κράτησαν αρκετά χρόνια περιλάμβαναν μεταξύ άλλων την κατεδάφιση αρκετών βακούφικων και ετοιμόρροπων κατασκευών-σπιτιών στα οποία διέμεναν για αρκετά χρόνια μετά το 1922 προσφυγικές οικογένειες από τη Μικρά Ασία.