Καθώς οι μαθητές επέστρεψαν στα σχολεία, μετά από μια παρατεταμένης διάρκειας καραντίνα και ψηφιακής μάθησης, θα ήταν μια ευκαιρία να ερευνήσουμε και να κατανοήσουμε πραγματικά τον αντίκτυπο της πανδημίας στη μάθηση για όλους τους μαθητές.
Οι μαθητές δεν έχασαν απλώς την δια ζώσης ακαδημαϊκή μάθηση κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Κάποιοι έχασαν μέλη της οικογένειας, άλλοι είχαν γονείς που έχασαν τις δουλειές και τις πηγές εισοδήματός τους και σχεδόν όλοι βίωσαν την κοινωνική απομόνωση.
Υπάρχουν αναφορές για αυξήσεις σε κλινικές παθήσεις ψυχικής υγείας μεταξύ των παιδιών, αύξηση του άγχους και της κατάθλιψης. Επίσης παρουσιάστηκαν αυξήσεις σε συμπεριφορές όπως η κοινωνική απόσυρση, η αυτοαπομόνωση, ο λήθαργος και οι παράλογοι φόβοι.
Με την επιστροφή των μαθητών στην τάξη ορισμένοι προχώρησαν σε ημιτελή μάθηση και άλλοι έμειναν πιο πίσω, διευρύνοντας τα προπανδημικά κενά που υπήρξαν.
Μέσα στις τάξεις, οι δάσκαλοι και οι καθηγητές αντιμετωπίζουν πια, ένα ευρύτερο φάσμα αναγκών των μαθητών από κάθε άλλη φορά. Αυτό το φθινόπωρο, κάθε τάξη πιθανότατα περιλάμβανε μαθητές με ένα ευρύ φάσμα εμπειριών κατά τον τελευταίο ενάμιση χρόνο.
Αυτό κάνει μια ήδη δύσκολη δουλειά πιο δύσκολη, καθώς οι δάσκαλοι και οι καθηγητές πρέπει να προσαρμόσουν τις οδηγίες τους σε ένα ακόμη ευρύτερο σύνολο αναγκών των μαθητών. Υπάρχει όμως αυτή η δυνατότητα στο ελληνικό σχολείο;
Υπάρχουν μελέτες (κυρίως στο εξωτερικό) που δείχνουν ότι μαθητές που δεν μαθαίνουν να διαβάζουν καλά μέχρι την τρίτη τάξη δημοτικού, δυσκολεύονται να «διαβάσουν για να μάθουν» στη συνέχεια και έχουν τέσσερις φορές λιγότερες πιθανότητες να αποφοιτήσουν από το γυμνάσιο. Επιπλέον, η ίδια δυσκολία παρουσιάζεται τόσο σε βασικά (πρόσθεση, αφαίρεση, πολλαπλασιασμός, διαίρεση) όσο και σε θεωρητικά μαθηματικά γυμνασίου, μειώνοντας τις πιθανότητες αποφοίτησης από το γυμνάσιο.
Οι συνέπειες από την πανδημία απειλούν να μειώσουν τις προοπτικές αυτής της γενιάς και να περιορίσουν τις ευκαιρίες της μέχρι την ενηλικίωση. Οι σωρευτικές επιπτώσεις της πανδημίας θα μπορούσαν να έχουν μακροπρόθεσμο αντίκτυπο σε μια ολόκληρη γενιά μαθητών και βέβαια και στο κοινωνικό σύνολο. Τα φαινόμενα κυματισμού μπορεί να υπονομεύσουν τις πιθανότητές τους για συνέχεια της σχολικής και ακαδημαϊκής τους εκπαίδευσης. Το επίτευγμα και το επίπεδο εκπαίδευσης συνδέονται – σύμφωνα με μελέτες – όχι μόνο με υψηλότερες αποδοχές αλλά και με καλύτερη υγεία, μειωμένα ποσοστά φυλάκισης και μεγαλύτερη συμμετοχή στα πολιτικά.
Μια ακριβής αξιολόγηση του βάθους και της έκτασης της ημιτελούς μάθησης θα επιτρέψει καλύτερα στις περιφέρειες και την πολιτεία να υποστηρίξουν τους μαθητές να καλύψουν τη μάθηση που έχασαν και να προχωρήσουν πέρα από την πανδημία και σε ένα επιτυχημένο μέλλον.
Για να αποτραπεί όχι μόνο η διεύρυνση των χασμάτων στις ευκαιρίες και τα επιτεύγματα, αλλά και για να κλείσουν αυτά τα χάσματα, θα πρέπει να επενδύσουμε σαν κοινωνία – τοπικά, αλλά και κρατικά – για να εξασφαλίσουμε ότι όλοι οι μαθητές θα έχουν την ευκαιρία να ανακάμψουν από τις πολλές οπισθοδρομήσεις της πανδημίας και να αξιοποιήσουν πλήρως τις δυνατότητές τους.
Μέχρι να παρθούν από το κράτος μέτρα για την αντιμετώπιση του προβλήματος, θα μπορούσαμε ως τοπική κοινωνία, αλλά ακόμα και τα σχολεία μεμονωμένα, να περάσουμε σε μια εφαρμογή πρωτοβουλιών οι οποίες εφαρμοζόμενες πιλοτικά να μειώσουν τα μαθησιακά χάσματα που έχουν δημιουργηθεί μεταξύ των μαθητών.
Τα προγράμματα υποστήριξης είτε ακαδημαϊκής είτε αποκατάστασης ψυχικής υγείας, θα μπορούσαν ενδεικτικά να συμπεριλάβουν:
• Συμπληρωματικά φροντιστηριακά μαθήματα (σύγχρονα, ασύγχρονα, δια ζώσης και ψηφιακά).
• Προγράμματα παροχής συμβουλών και καθοδήγησης (coaching και mentoring).
• Καλοκαιρινά σχολεία.
• Υποστήριξη ψυχικής υγείας.
Καθώς θα σχεδιάζονται τα προγράμματα αποκατάστασης, η κατανόηση του ποιοι μαθητές χρειάζονται περισσότερη υποστήριξη μπορεί να βοηθήσει στη λήψη αποφάσεων και να αρχίσει να κλείνει τόσο τα προϋπάρχοντα όσο και τα νέα κενά ευκαιριών και επιτευγμάτων που δημιουργήθηκαν από την πανδημία.
Αν και είναι πολύ νωρίς για να αξιολογηθεί πλήρως η αποτελεσματικότητα των μεταπανδημικών λύσεων για την ημιτελή μάθηση, το πεδίο δράσης είναι ήδη σαφές.
Μια μαθησιακή ανάκαμψη χωρίς αποκλεισμούς θα είναι σημαντική για να αποφευχθεί η περαιτέρω επιδείνωση των διευρυνόμενων χασμάτων στα μαθησιακά αποτελέσματα και ότι αυτά συνεπάγονται στο σύνολο του κοινωνικού (τοπικού και διευρυμένου) γίγνεσθαι.
Το βασικό μέλημα όμως είναι, πως θα δημιουργήσουμε κίνητρο στους μαθητές για να συμμετάσχουν σ’ αυτά τα προγράμματα και πως θ’ αγαπήσουν την μαθησιακή διαδικασία.
Ευθύμιος Παπαδόπουλος
Σύμβουλος Επιχειρήσεων – Business Coach
NitLab Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας
efthimiospapado@hotmail.com
