Τι είναι το Τριώδιο;

Του ιερέως Παναγιώτου Σ. Χαλκιά
Το ημερολόγιο, φίλοι αναγνώστες, για την αυριανή ημέρα γράφει: 5 Φεβρουαρίου: Κυριακή Τελώνου και Φαρισαίου (αρχή Τριωδίου).
Αλήθεια, τι είναι το Τριώδιο; Πνευματική άσκηση ή ένα καρναβάλι; Μία κλίμακα πνευματικής ανάβασης δέκα εβδομάδων.
Τι είναι, λοιπόν, το Τριώδιο; Είναι τα πολλά καρναβάλια και οι μεταμφιέσεις; Φυσικά, όχι.
Είναι τα απομεινάρια της αρχαίας ειδωλολατρίας από τις γιορτές τις γιορτές των «μαινάδων» και του Διονύσου μέσε σε όργια σεξουαλικής διαστροφής και έκστασης; Είναι το Καρναβάλι της Πάτρας; Φυσικά, όχι.
Μήπως είναι μια χρονική περίοδος αυτοσυγκέντρωσης και πνευματικής άσκησης και ανάβασης μέσα από τη «σκάλα» των αρετών της ελευθερίας του αυτεξούσιου της θέλησης, της θεληματικής νηστείας τροφών και παθών; Φυσικά, ναι.
Μήπως είναι και η συμμετοχή στη μυστηριακή ζωή της εκκλησίας μας, έτσι όπως ακριβώς οι σοφοί Πατέρες της Εκκλησίας διέταξαν και δυστυχώς, μερίδα του κλήρου δεν εκτελεί τις ιερές αυτές ακολουθίες; Ναι.
Το Τριώδιο είναι ένα λειτουργικό βιβλίο της Ορθοδοξίας, που αρχίζει την Κυριακή του Τελώνου και Φαρισαίου και τελειώνει το Μεγάλο Σάββατο. Περιέχει, βέβαια, σειρά ακολουθιών για την ορθόδοξη λατρεία της Εκκλησίας: δηλαδή τις δέκα Κυριακές, τις λειτουργίες των προηγιασμένων δώρων, τις πρωινές καθημερινές ακολουθίες, του Μεσονυκτίου, του Όρθρου και του Εσπερινού της επομένης ημέρας. Το Μικρό και Μεγάλο Απόδειπνο τις βραδινές ώρες και τον Ακάθιστο Ύμνο (Χαιρετισμούς) κάθε Παρασκευή και τους κατανυκτικούς εσπερινούς της Κυριακής.
Απ’ όλες αυτές τις ακολουθίες, γνωστές είναι, βέβαια, οι Κυριακάτικες και οι Χαιρετισμοί. Επίσης οι λειτουργίες των προηγιασμένων δώρων, τα Μεσονυκτικά, ο όρθρος, ο εσπερινός, τα απόδειπνα και οι κατανυκτικοί εσπερινοί. Η εκτέλεση των ακολουθιών αυτών είναι, βέβαια, προνόμιο ολίγων μόνο ενοριτών και γίνονται εκεί μόνο όπου υπάρχουν ακόμη ιερείς που εκτελούν υπούργημα και όχι μόνο επάγγελμα και πιστεύουν στην αξία και τη σημασία αυτών των ακολουθιών μέσα στην Εκκλησία.
Αν θέλαμε να δούμε σχηματικά την πνευματική σκάλα των αρετών του Τριωδίου, έτσι όπως νοητά την έχουν χαράξει οι Πατέρες της Εκκλησίας μας στην πορεία των δέκα εβδομάδων του Τριωδίου, είναι περίπου η εξής:
1ον Ταπείνωση – προσευχή – συναίσθηση αμαρτωλότητας
2ον Λογισμός και απόφαση για μετάνοια – επιστροφή
3ον Μνήμη της κρίσεως των πράξεών μας
4ον Μνήμη της πνευματικής πτώσης από την παρακοή
5ον Προσήλωση και διατήρηση των ορθών δογμάτων
6ον Μελέτη των νηπτικών Πατέρων (π.χ. φιλοκαλία)
7ον Άντληση δύναμης από την πίστη μας
8ον Μελέτη βίων και κειμένων μεγάλων Αγίων
9ον Η αγαθή προαίρεση και η μετάνοια σώζουν
10ον Ο Σταυροαναστάσιμος χαρακτήρας της Ορθοδοξίας
Τα παράλληλα αντίστροφα των αρετών, δηλαδή τα «πάθη» ή οι ψυχικές διαστροφές ή πτώσεις, θα μπορούσαν να είναι:
1ον Έπαρση, καύχηση, αλαζονεία, εγωισμός, κατάκριση
2ον Παραμονή στην πτώση, απελπισία
3ον Ασυδοσία αντί ελευθερίας του αυτεξούσιου
4ον Παρακοή και «αγιοποίηση του εαυτούλη μου»
5ον Εκκοσμίκευση των δογμάτων της Εκκλησίας
6ον Ακηδία για μελέτη
7ον Ολιγοπιστία
8ον Ακηδία για παραδειγματισμό (από βίους Αγίων)
9ον Έλλειψη αγαθής προαίρεσης
10ον Λογισμοί απιστίας για τον «σταυροαναστάσιμο χαρακτήρα της πίστης μας» για τη «χαρμολύπη» και το «χαροποιό πένθος».
Μην ξεχνάμε, όμως, ότι η εκπλήρωση του βαθύτερου νοήματος του Τριωδίου συντελείται όχι μόνο με την αγαθή ατομική προαίρεση, την ατομική άσκηση και τον αγώνα του καθ’ ενός, αλλά κυρίως και με τη συμμετοχή στις ακολουθίες μέσα από τη λατρεία της Εκκλησίας, δηλαδή τη συμμετοχή στη μυστηριακή ζωή της Εκκλησίας μας, αν και όπου γίνονται ακόμη οι ακολουθίες του Τριωδίου από τους εντεταλμένους προς τούτο εφημερίους των Ορθοδόξων Εκκλησιών μας…