Του Μάκη Δημητράκη
Τριγυρνώντας τον τελευταίο καιρό στους δρόμους της πόλης μας «συνάντησα» κλειστά 6-7 περίπτερα του κλασσικού τύπου και αναρωτήθηκα μήπως βρισκόμαστε στη «δύση» ενός θεσμού που ξεκίνησε στα μέσα του περασμένου αιώνα και που νομοτελειακά είχε ημερομηνία λήξης.
Καπνοπωλεία τα πρώτα περίπτερα
Ο θεσμός των περιπτέρων πανελλαδικά ξεκίνησε πιθανότατα λίγα χρόνια πριν το 1950 αφού σύμφωνα με τη νομοθεσία δικαιούχοι - αδειούχοι ήταν θύματα του πολέμου 1940 – 41.
Χήρες και ανάπηροι του ελληνοϊταλικού πολέμου ήταν οι πρώτοι ιδιοκτήτες των περιπτέρων στους οποίους δινόταν άδεια πώλησης ειδών καπνού. Η άδεια μεταβιβαζόταν αρχικά και σε συγγενείς 1ου βαθμού ενώ επιτρεπόταν και η ενοικίαση.
Από καπνοπωλεία …μίνι - μάρκετ
Στην αρχή και με την ίδρυσή τους τα περίπτερα ήταν Καπνοπωλεία. Πουλούσαν τσιγάρα με το κομμάτι (τσιγάρο). Υπήρχαν τσιγάρα της δεκάρας (τα πιο σέρτικα) ή του εικοσάλεπτου! Υπήρχαν όμως και κουτιά τσιγάρων με 10 ή 20 τσιγάρα και οι πιο γνωστές μάρκες – από ότι θυμούμαι - ήταν ΕΘΝΟΣ, ΑΡΩΜΑ, Νο 5, ΑΣΟΣ και ΜΑΤΣΑΓΓΟΣ. Πουλούσαν ακόμη κομμένο καπνό σε σακουλάκι και τσιγαρόχαρτα για τους θεριακλήδες των στριφτών όπως συμβαίνει και στις μέρες μας.
Από τα πρώτα είδη, που πουλιούνταν στα περίπτερα ήταν ακόμη οι καραμέλες , οι τσίχλες και οι σοκολάτες. Πουλούσαν ακόμη ξυραφάκια, οδοντόκρεμες και οδοντόβουρτσες, στιλβωτικά και πάτους για τα παπούτσια, τσιμπιδάκια και βελόνες.
Κάποια περίπτερα, κυρίως στο κέντρο της πόλης, «έβαλαν» και εφημερίδες. «ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ» και «ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΒΟΡΑΣ» σε καθημερινή βάση που εκδίδονταν στη Θεσσαλονίκη και σπάνια εφημερίδες της Αθήνας. Από τις αθλητικές «ΤΑ ΣΠΟΡ ΤΟΥ ΒΟΡΑ» και τα «ΑΘΛΗΤΙΚΑ ΝΕΑ» κάθε Δευτέρα ενώ από τις αθηναϊκές μεγάλη ζήτηση είχε η «ΟΜΑΔΑ».
Τις αθηναϊκές εφημερίδες οι αναγνώστες τους, που ήταν σχετικά λιγότεροι προμηθεύονταν από τα βιβλιοπωλεία Μήτσιου και Βαγουρδή.Από τα περιοδικά μεγάλη ζήτηση είχαν το «ΡΟΜΑΝΤΣΟ» και ο «ΘΗΣΑΥΡΟΣ».
Με την πάροδο του χρόνου «μπήκαν» και τα τηλέφωνα και τα συνοικιακά περίπτερα εξυπηρετούσαν ολόκληρη τη γειτονιά ενώ οι περιπτεράδες θέλοντας και μη – αυτήκοοι μάρτυρες γαρ –γίνονταν γνώστες όλων των προσωπικών θεμάτων και προβλημάτων! Το περίπτερο της γειτονιάς ήταν τόπος συνάντησης μικρών και μεγάλων αλλά και «κοινωνικής… κριτικής»!
Αργότερα «ήρθαν» τα ψυγεία. Στην αρχή για παγωτά. «ΕΒΓΑ» και «ΑΓΝΟ». Αργότερα όλες οι γνωστές μάρκες και μεγάλη η γκάμα παγωτών. Στα ράφια των ψυγείων αργότερα προστέθηκαν τα αναψυκτικά, τα εμφιαλωμένα νερά και στις «μέρες μας» ακόμη και τα γάλατα.
Τα τελευταία χρόνια προστέθηκαν και άλλοι κωδικοί όπως τα γαριδάκια, τα τσίπς τα δρακουλίνια, τα μπισκότα και κάποια περίπτερα μετατράπηκαν σε πραγματικά μίνι-μάρκετ.
Εξουθενωτικό το ωράριο εργασίας
Στα πρώτα χρόνια λειτουργίας τους τα περίπτερα λειτουργούσαν από το πρωί μέχρι το βράδυ. Έκλειναν μια - δυο ώρες μετά το κλείσιμο της αγοράς. Τα περίπτερα όμως στους κεντρικούς δρόμους και τα συνοικιακά πάντα κατέβαζαν τις γκλαβανές τους αργότερα. Κάποια άνοιγαν πριν ξημερώσει και μερικά έκλειναν τα μεσάνυκτα!
Με την παράταση της κίνησης μέχρι και τις πρώτες μεταμεσονύκτιες ώρες παρατάθηκε και το ωράριο λειτουργίας των Περιπτέρων και στις μέρες μας κάποια κεντρικά Περίπτερα λειτουργούν όλο το 24ωρο! Το εξαντλητικό ωράριο ανάγκασε ιδιοκτήτες ή ενοικιαστές να προσλάβουν ακόμη και υπαλλήλους!
Τα κέρδη ήταν μικρά και οι τιμές ΦΙΞ όπως λέμε. Υπήρχαν και πελάτες που πλήρωναν κάθε βδομάδα ή στο τέλος του μήνα! Τι να κάνει ο περιπτεράς! Όλοι είχαν τις ανάγκες τους και το ρευστό δεν κυκλοφορούσε εύκολα! Έπρεπε να βγει το μεροκάματο!
Στις μέρες μας που τα διατιθέμενα είδη αυξήθηκαν και το «βερεσέ» μειώθηκε τα Περίπτερα «εκ του νόμου» είναι υποχρεωμένα να εκδίδουν αποδείξεις και να διαθέτουν ακόμη και μηχανισμό POS!
Δύσκολες οι συνθήκες λειτουργίες
Και οι συνθήκες εργασίας πάρα πολύ δύσκολες! Ο περιπτεράς δεν μπορούσε, όπως και στις μέρες μας δεν μπορεί, να κινηθεί αφού η στενότητα του χώρου δεν του το επέτρεπε! Κάποιες στιγμές – απραξίας – έβγαιναν από το «κλουβί» τους να κινηθούν, να ξεμουδιάσουν, να «πεταχτούν»… σε μια γειτονική τουαλέτα!
Πρόβλημα και με τις καιρικές συνθήκες. Κρύο το χειμώνα! Λάβρα το καλοκαίρι! Κάποιοι τόλμησαν και …ξανοίχτηκαν. Έβαλαν τέντες. Αργότερα ένα θερμαντικό και στις μέρες μας ακόμη και κλιματιστικό!
Περίπτερα …σημεία αναφοράς
Κάποια περίπτερα της Βέροιας – πιστεύω το ίδιο και άλλων πόλεων – στους κεντρικούς δρόμους ή τις πλατείες και αλάνες των συνοικιών με την πάροδο του χρόνου αποτέλεσαν σημεία αναφοράς της πόλης!
Ανατρέχοντας από το μακρινό παρελθόν μέχρι τις μέρες μας θα αναφέρω ορισμένα από αυτά μόνο και μόνο για να σκαλίσω τη μνήμη παλιών Βεροιωτάδων.
Έτσι στην πλατεία Ωρολογίου, κάτω ακριβώς από τον αιωνόβιο πλάτανο είχε το περίπτερό του ο Μπαρμπα – Κώστας (Γώτας), ενώ ολόγυρα της πλατείας υπήρχαν ακόμη τα περίπτερα του κυρ-Χρήστου, του Νενόπουλου και του Πετρίδη δίπλα από το Δικαστήριο. Στη Μητροπόλεως είχαμε τα περίπτερα της κυρίας Λιλίκας, του Νίκου Πανταζόπουλου, της κυρίας Ελπίδας, του Κούτρα μπροστά στα ΕΛΤΑ και του Γκολέμα μπροστά από τον παλαιό ΟΤΕ. Στην οδό Κεντρικής του Λάζου κοντά στο σημερινό Επιμελητήριο, του Σγουρού απέναντι από το καφενείο Ηλύσια του Γκαλαίτση και του κυρ-Βαγγέλη στην πλατεία Πλατάνων και λίγο πιο κάτω του Κουμπατή (παλιά εθνική τράπεζα – Πεταλούδα). Κοντά στην πλατεία Αγίου Αντωνίου του Δαδιώτη και του Φιλόσογλου και ολόγυρα της πλατείας του Πολιούχου μας τα περίπτερα του μπάρμπα - Θανάση Γκαϊτατζή και Καραγαβριηλίδη.
Στη Βενιζέλου των Λούκα, Δασκαλίκου, Σαμαρά και Σαρμακάσογλου, στην Ανοίξεως της κυρίας Εύχαρης του Λαζόγκα και του Κούτρα και στην πλατεία της Ελιάς των Τρίψα, Τρούπκου και Νικολαϊδη.
Στους «Λαδόμυλους» του Λευτέρη Σβαρνόπουλου και αργότερα του Μπαρμπα-Θεμιστοκλή Παπαδημητρίου και του Κουτσογιάννη. Στην οδό Πιερίων της Σάρας, του Γκουγκουλιάνα (Ζηγουλιάνα) στη θέση Σουέζ και του Θανάση Χατζηδημητρίου στη θέση Φόρος. Κοντά στο ΚΤΕΛ της Ιφιγένειας Τρούπκου που αργότερα «πέρασε» στον Παναγιώτη Γεωργιάδη και μέσα στον σημερινό πεζόδρομο ( γωνία Βικέλα και Τσαλδάρη) του Ηλιάδη. Στη Μ. Αλεξάνδρου κοντά στον κινηματογράφο ΠΑΝΘΕΟΝ του Μέλιου και του μπάρμπα-Στεφανή. και στη γωνία Μητροπόλεως και Ελιάς του Κούλη που διέθετε και το μοναδικό στην πόλη μπισκοτολούκουμο!
Και στις συνοικίες του Ανδρέα Ελευθεριάδη στην πλατεία Τσερμέν, του Αλέκου Κουτμηρίδη στο Πασα-Κιόσκι, του Φασίδη στην Καλλιθέα, του Πιστοφίδη στους Στρατώνες, του Βάσου στη θέση Φόρος (προς Νάουσα) και του Τσαχουρίδη στον Προμηθέα.
Φυσικά υπήρχαν κι άλλα. Εύχομαι το σημερινό …οδοιπορικό να γίνει αιτία να να θυμηθεί καθένας μας το περίπτερο της γειτονιάς του! Το περίπτερο κοντά στο σχολείο του! Το… δικό του περίπτερο! Κι ας αναπολήσει μοναδικά γεγονότα και στιγμές με το δικό του περίπτερο κι ας αξιολογήσει ποσό σημαντική υπήρξε η κοινωνική του προσφορά!
Η σημερινή κατάσταση
Τα τελευταία χρόνια αρκετά από τα περίπτερα του κλασικού τύπου έκλεισαν! Δύσκολο το …μεροκάματο! Ανασφαλές …το επάγγελμα! Κάποια περίπτερα …προτίμησαν να γίνουν μικρά ψιλικατζίδικα! Ο καπνός και τα είδη καπνιστού…πουλιούνται παντού!
Παραδοσιακά περίπτερα θα συναντήσουμε δύο στη Βενιζέλου, ένα στην Κεντρικής τρία στην .Πιερίων. Στην Πλατεία Ωρολογίου, στη Μητροπόλεως, στην Ελιά και στην Ανοίξεως δεν υπάρχει κανένα.
Και στις συνοικίες έχουμε ένα στο Τσερμέν, ένα στον Προμηθέα, ,ένα στα «Φανάρια της Κύπρου» (κοντά στην Πολεοδομία), ένα κοντά στο «Βήμα του Απόστολου Παύλου», και ένα στην πλατεία Ζωγιοπούλου πριν την «είσοδο» στη γέφυρα Κούσιου! Ίσως και κάποια άλλα που παραμένουν στη θέση τους για να μας θυμίζουν νοσταλγικά μια άλλη εποχή αλλά και την κοινωνική τους προσφορά!
