Γράφει ο Παναγιώτης Παπαδόπουλος
Θεολόγος - ψάλτης
«Η ορθόδοξη λατρεία είναι αγιοστάλακτη. Τη διαμόρφωσαν οι άγιοι και σοφοί πατέρες της εκκλησίας, οι κατ’ εξοχήν άνθρωποι του Θεού που είχαν βιωματική σχέση με το Θεό. Οι Άγιοι πάλι, είναι οι ποιητές και υμνογράφοι και μελωδοί και ψάλτες της παν ευφροσυνης και ανυπέρβλητης σε κάλλος» .
Ο καθηγητής Γρηγόριος Στάθης με τα πρώτα λόγια του έδειξε το βάθος των νοημάτων των ύμνων σε ομιλία του στην Αθήνα την 17-12-1993 και συνέχισε: «Η Ορθόδοξη λατρεία είναι αγιοστάλακτη» αυτή είναι η εικόνα της λατρείας για να ψηλαφίσουμε οι πιστοί στη συνέχεια τη μυστηριακή υπόσταση που κρύβει. «Στη λατρεία» είπε, «πάλλει η ζωή της εκκλησίας όπως εκφράστηκε στις τοπικές και Οικουμενικές Συνόδους». Σε όλη την ομιλία του (την οποία παρακολούθησα) διατύπωσε την πεποίθησή του ότι οι θρησκευτικοί ύμνοι της Ορθοδοξίας είναι τα τραγούδια της πίστεώς μας. Και ότι μέσα από αυτά μεταδίδονται τα δόγματα της εκκλησίας και οι χριστιανικές αλήθειες της πίστεως. σε λογοτεχνική μορφή
Πρέπει, όμως, να θυμίσουμε στους αναγνώστες ότι τα πρώτα χρόνια της βυζαντινής περιόδους οι λογοτέχνες χρησιμοποίησαν την Κοινή Γλώσσα (της μεταφρασμένης Παλαιάς Διαθήκης των 72 ραβίνων διατυπώθηκε το 288 π.χ. και των Ευαγγελίων.) Μετά την αναγνώριση της Ελληνικής γλώσσας ως επίσημης της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας χρησιμοποίησαν, την αττικίζουσα γλωσσική διάλεκτο που καθιστά δύσκολη την κατανόηση του περιεχομένου των ύμνων από το χριστεπώνυμο πλήρωμα. Το γεγονός ότι η βυζαντινή γραμματεία στο μεγαλύτερο τμήμα της είναι επηρεασμένη από τον αττικισμό και σαφώς απομακρυσμένη από την κοινή, την καθομιλούμενη γλώσσα, αναφερόταν στην τάξη των πιστών που είχαν κάποιες γραμματικές γνώσεις να κατανοήσουν τα δυσνόητα τροπάρια.
Είναι γνωστό ότι στη ποιητική χριστιανική παιδεία της βυζαντινής εποχής, χρησιμοποιήθηκε, ιδιαίτερα μετά τον 7ο αιώνα, η αττικίζουσα η οποία ανταποκρίνονταν στις απαιτήσεις διατύπωσης δογματικών αληθειών σε συνεπτυγμένη ποιητική μορφή.
Τα τροπάρια και οι ύμνοι της εκκλησίας μας όπως είναι γραμμένοι στους τέσσερις 1ο,2ο,3ο,4ο΄συν τέσσερις πλαγίους έμμετρους ήχους δεν μπορούν να κατανοηθούν από το πλήθος των πιστών.. Το ακροατήριο των εκκλησιαζομένων ποικίλει. Το νόημα απαιτεί φιλολογικές γνώσεις. Περιορίζονται, οι εκκλησιαζόμενοι, βέβαια, στη μυστηριακή γλώσσα των ύμνων και με την εκκλησιαστική παιδεία της συμμετοχής τους στην ,ομοθυμαδόν, προσευχή γεύονται τα μηνύματα του θείου λόγου. Μη ξεχνάμε ότι «Η σύναξη στην εκκλησία είναι βίωμα που αγγίζει τις ψυχές των πιστών.» Οι πιστοί με έναν πρόσθετο λόγο της συμμετοχής τους στη Θεία Κοινωνία θα αποχωρήσουν από τον ναό με πάλλουσα την καρδιά, με ήρεμο πρόσωπο και με το χαμόγελο της ψυχικής αγαλλίασης.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να τα. Να εμπλουτίζουν οι κηρύττοντες τον θείο λόγο τις ομιλίες τους στους ναούς με τα νάματα της δεξαμενής των εκκλησιαστικών ύμνων.
Παραδείγματα τροπαρίων πολλά. Θα ξεκινήσω από τα τροπάρια που ψάλλονται το πρωί όλες της Κυριακές της Μ. Σαρακοστής του Πάσχα. Ήχος πλ. του Β’
« Τα πλήθη των πεπραγμένων μοι δεινών εννοών ο τάλας, τρέμων την φοβεράν ημέραν τη κρίσεως…»
Όταν ο χριστιανός ακούει αυτά τρομάζει και αναρωτιέται γιατί να θεωρεί τον εαυτό του «Τάλα» δυστυχισμένο, άξιος λύπης, Απελπίζεται. . η συνέχεια «αλλά θαρρών εις το έλεος της ευσπλαχνίας σου… .ελέησον με ο Θεός κατά το μέγα σου έλεος»
Πρέπει, λοιπόν, να παρακολουθήσει την συνέχεια ο εκκλησιαζόμενος που ο ψαλμωδός του δίνει την ελπίδα της σωτηρίας του στην πένθιμη περίοδο που θα προέλθει από την ευσπλαχνία και το έλεος της αγάπης του
Απολυτίκιο Ήχος γ΄
Ευφρενέσθω τα ουράνια αγαλλιάσθω τα επίγεια
ότι εποίησε κράτος εν βραχίονι αυτού ο Κύριος,
επάτησε τω θανάτω τον θάνατον.
Εκ κοιλίας Άδου ερρύσατο ημάς
και παρέσχε τω κόσμω το μέγα έλεος.
Πόσο δύσκολο είναι να αντιληφθούμε το μέγεθος της νίκης του Κυρίου που με το θάνατό του νίκησε το Θάνατο (τον πνευματικό) και να πανηγυρίσουμε μαζί οι ουράνιες δυνάμεις με της επίγειες
Χαράς τα πάντα πεπλήρωται της Αναστάσεως την πείραν ειληφότα,» ακούμε τον ψαλμωδό στον κανόνα του Πάσχα. Η λέξη πεπλήρωται προέρχεται από το ρήμα πληρώομαι –πληρούμαι. Τα πάντα στη γη και στον ουρανό έχουν γεμίσει από τη χαρά και το μήνυμα της Ανάστασης.
Από τον Εσπερινό της Κυριακής του παραλύτου. Δόξα Ήχος πλ.α’
Κάποια μέρα ο Χριστός πήγε σε μια δεξαμενή ιαματικών νοσημάτων. Πλήθος ασθενών κατάκοιτοι περίμεναν τον άγγελο να ταράξει τα νερά για να πέσουν μέσα. Το θέμα ήταν ότι μόνο ο πρώτος γινόταν υγιής. Σε λίγο αντίκρισε έναν ασθενή. Τον ρωτάει «:θέλεις υγιής γενέσθαι ?» και εκείνος απάντησε ότι σε όλη του τη ζωή ξόδεψε την περιουσία του και δεν βρήκε ίαση και προσθέτει άνθρωπο ουκ έχω. Και ο Χριστός τον ρωτάει :θέλεις να γίνεις καλά. Παράξενη ερώτηση Είναι δυνατόν να μη γνωρίζει ο θεάνθρωπος την ψυχική του αντίδραση. Η φράση άνθρωπο ουκ έχω συγκλόνισε τον Χριστό. Σήκω άρον τον κράβατόν σου και περιπάτει. Είναι Η ελεύθερη βούληση του ανθρώπου είναι το λάβαρο της Ορθοδοξίας, Η συνέργεια του ασθενή έφερε τον Άνθρωπο και τη λύτρωση από την ασθένειά του.
Πόσοι σήμερα ανά τον κόσμο υποφέρουν διότι δεν έχουν άνθρωπο. .
Βιβλιογραφία:
1.Καθηγητής Στάθης Γρηγόρης. ομιλία στην Αθήνα Ομοσπονδία Συλλόγων Ιεροψαλτών Ελλάδος.
Προκρίθηκε θρησκευτικό κείμενο διότι την 1η Σεπτεμβρίου είναι αρχή του θρησκευτικού έτους.
