Γράφει ο Θωμάς Γαβριηλίδης,
Φιλόλογος-Συγγραφέας
Η ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΟΨΗ ΤΟΥ ΝΑΟΥ.
Όσο λιτός είναι εξωτερικά ο Άγιος Δημήτρης των Παλατιτσιών άλλο τόσο γλαφυρός είναι εσωτερικά. «Με χίλιες βρύσες χύνεται, με χίλιες γλώσσες κραίνει» θα έλεγε, αν τον έβλεπε ο εθνικός μας ποιητής, ο Διονύσιος Σολωμός, χάρη στον ζωγράφο Νικόλαο από την Λινοτόπι, το κάποτε ονομαστό για τους ζωγράφους τους Βλαχοχώρι της Καστοριάς, που αγιογράφησε τον κυρίως Ναό, και χάρη σε κάποιον άγνωστο, που αγιογράφησε το νάρθηκα. (1570 και 1592).
Είναι ένα θησαυροφυλάκιο τοιχογραφιών που το καλύπτουν «από την κορυφή έως τα νύχια», χωρίς να εξαιρούνται ούτε οι πώρινες μονολιθικές κολόνες του, αλλά και το απέριττο ξύλινο τέμπλο του, το οποίο, όταν το πρωτοείδα το καλοκαίρι του 1966, ήταν γεμάτο από εικόνες που τώρα, εκτός από μία, λείπουν. Ευχής έργον θα ήταν να ξαναμπούν στη θέση τους ή, αν αυτό δεν είναι εφικτό, να τοποθετηθούν αντίγραφα. Τότε με είχαν εντυπωσιάσει και τα βημόθυρά του, τώρα η απουσία τους με λύπησε.
Δεν θα επιχειρήσω να καταγράψω όλες τις τοιχογραφίες του ναού. Αυτό είναι ένα έργο ειδικού βυζαντινολόγου που θα ήθελα πολύ να το είχα υπόψη μου. Θα αρκεστώ στη μνεία μόνο δύο τοιχογραφιών, τις οποίες θα πρότεινα να προσέξουν ιδιαίτερα και οι φίλοι αναγνώστες του ΛΑΟΥ.
Α Η ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΤΟΥ ΒΕΡΟΙΩΤΗ
Ανάμεσα στους αγιογραφημένους όρθιους ολόσωμους Αγίους συγκαταλέγεται και ο πολιούχος της Βέροιας, Όσιος Αντώνιος, ο νέος ο Βεροιεύς, ζωγραφισμένος ως μοναχός, όπως καθιερώθηκε να ζωγραφίζεται από τον 14ο μάλλον αιώνα, και όχι ως ασκητής (δια Χριστόν σαλός), όπως είναι ζωγραφισμένος στη Βυζαντινή Μητρόπολη της Βέροιας, σε τοιχογραφία που χρονολογείται στον δέκατο τρίτο αιώνα, την οποία, αν μπορούσε να τη δει ο Λινοτοπίτης ζωγράφος Νικόλαος, θα έμπαινε οπωσδήποτε σε δίλημμα.
Β Η ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΚΟΣΜΟΚΡΑΤΩΡΩΝ.
Στον ανατολικό τοίχο του Νάρθηκα, ψηλά, πάνω από την παράσταση της Δευτέρας Παρουσίας, είναι ζωγραφισμένοι οι τέσσερις πιο περίφημοι εστεμμένοι κοσμοκράτορες του αρχαίου κόσμου. Ο βασιλιάς των Βαβυλωνίων Ναβουχοδονόσορας, ο βασιλιάς των Περσών ο Κύρος ο Μέγας, ο βασιλιάς των Πανελλήνων ο Αλέξανδρος ο Μέγας και ο αυτοκράτορας των Ρωμαίων Οκταβιανός Αύγουστος.
Για την τοιχογραφία αυτή και γενικά για τις τοιχογραφίες του νάρθηκα που χρονολογούνται, όπως ήδη σημειώθηκε, στα 1592, είχα την ευκαιρία να ενημερωθώ από σχετικό κείμενο της αρχαιολόγου κ. Αγγελικής Κοτταρίδη στο διαδίκτυο, ότι ανιστορήθηκε από κάποιον άλλο ζωγράφο, ομότεχνο του Νικόλαου Λινοτοπίτη, ο οποίος αγιογράφησε το 1570 τον κυρίως ναό του Αγίου Δημητρίου Παλατισιών.
Σχετικά με την τοιχογραφία των τεσσάρων κοσμοκρατόρων, η κυρία Αγγελική Κοτταρίδη γράφει τα εξής: «Και ω του θαύματος! Ψηλά στο σκοτεινό ουρανό, ανάμεσα στους βασιλείς της Αποκάλυψης, στο σχήμα βυζαντινού αυτοκράτορα ο Αλέξανδρος!
Τα γράμματα της επιγραφής δίπλα στο κεφάλι του δεν αφήνουν καμία αμφιβολία.
Νικητής και τροπαιούχος, ήρωας του πιο διάσημου μυθιστορήματος, ο Μεγαλέξανδρος, ώριμος άντρας πια, όπως τον είδαν οι Πέρσες, οι Άραβες και οι Βυζαντινοί, επιστρέφει επιτέλους στον τόπο, όπου νεαρό παλικάρι ξεκίνησε το ταξίδι, τον πρώτο μήνα της Άνοιξης, δύο χιλιάδες πενήντα τρία χρόνια πριν…»
(Αγγελική Κοτταρίδη, Οκτώβριος 2019)
Επειδή πέρασαν ήδη πέντε χρόνια, τώρα διανύουμε τον έκτο χρόνο, από τότε (2019) που γράφτηκε το κείμενο της προαναφερθείσας αρχαιολόγου, μεταγράφουμε την προσυμειωθείσα χρονολογία, η οποία μετά από την πρόσθεση έξι ετών, γίνεται 2359 έτη. Τα χρόνια περνούν, αλλά ο Μεγαλέξανδρος παραμένει και περιμένει…
Είναι πράγματι λοιπόν ο ταπεινός, ως οικοδόμημα, ναός του Αγίου Δημητρίου στα Παλατίτσια, θαυμάσιο θησαυροφυλάκιο τοιχογραφιών και ένα από τα πιο σημαντικά προσκυνήματα του τόπου μας.
Υ.Γ. Είχα τελειώσει σχεδόν το πόνημά μου, όταν ενημερώθηκα με τη βοήθεια του αγαπητού φίλου Π. Τροχόπουλου, από το Διαδίκτυο για τα σχετικά με το θέμα μου κείμενα του αείμνηστου Μανόλη Ανδρόνικου και της κυρίας Αγγελικής Κοτταρίδη, τα οποία και έλαβα υπόψη μου.
Φωτογραφία «Οι βασιλείς της Αποκάλυψης»
