Του Απόστολου Ιωσηφίδη
1.- Ο αποχαιρετισμός.
Η 22α Μαρτίου του έτους 1936 (ακριβώς πριν από 90 χρόνια) ήταν, όπως τώρα, ημέρα Κυριακή, - και η Βέροια «πρώτη ἐξ ὅλων τῶν Μακεδονικῶν πόλεων» τελούσε στον Ιερό Ναό του Πολιούχου της Αγίου Αντωνίου «πάνδημον ἀρχιερατικὸν μνημόσυνον ὑπὲρ ἀναπαύσεως τῆς ψυχῆς» του μόλις προ 4 ημερών (18 Μαρτίου) αποβιώσαντος, στο Παρίσι, Ελευθερίου Βενιζέλου:
«Εἰς μνήμην τοῦ μεγάλου Κρητὸς
Ὁ λαὸς Βερροίας ἀποτίει φόρον τιμῆς εἰς τὸν ἐλευθερωτήν της
Βέρροια 22 (Τοῦ ἀνταποκριτοῦ μας).- Πρώτη ἐξ ὅλων τῶν Μακεδονικῶν πόλεων ἡ Βέρροια ἐτέλεσε σήμερον Κυριακὴ πάνδημον ἀρχιερατικὸν μνημόσυνον τὴν 11ην π.μ. εἰς τὸν κεντρικὸν ναὸν τῆς πόλεως Ἅγιον Ἀντώνιον, ὑπὲρ ἀναπαύσεως τῆς ψυχῆς τοῦ μεγάλου ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων ἀειμνήστου Ἐλευθερίου Βενιζέλου.
Ἡ πόλις ἀπὸ τὴν ἑσπέραν τοῦ Σαββάτου εἶχε λάβη πένθιμον ὄψιν.
Εἰς ὅλων τὰς μορφὰς ἡ θλίψις καὶ ἡ κατήφεια εἶχε ἀφίση τὰ ἴχνη της.
Οἱ καταστηματάρχαι ὕψωσαν τὰς σημαίας τῶν καταστημάτων των μεσιστίους ἐπιδέσαντες μαῦρα κρὲπ ἐπὶ τῶν κοντῶν.
Σήμερον δὲ ὁλόκληρος ἡ πόλις παρουσιάζετο πένθιμος δημιουργοῦσα τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἡ κηδεία τοῦ μεγάλου νεκροῦ ἐγίνετο ἐνταῦθα.
Ἀπὸ τῶν πρώτων πρωϊνῶν ὡρῶν κατήρχετο ἀπ᾿ ὅλα τὰ σημεῖα τῆς πόλεως καὶ τοὺς συνοικισμοὺς κόσμος μὲ ἄνθη καὶ στεφάνους καὶ συνεκεντροῦντο ἄλλος πρὸ τῆς ἐκκλησίας καὶ ἄλλος πρὸ τῶν γραφείων τῆς Λέσχης, ὅπου κατέφθασαν καὶ αἱ ἐπιτροπαὶ τῶν συνοικισμῶν ὡς καὶ τὰ μέλη τῆς λέσχης φέροντα μαύρας ταινίας εἰς τὸν βραχίονα.
Τὰ μέλη τῆς Φιλελευθέρας νεολαίας ἔφερον κονκάρδες μὲ τὴν φωτογραφίαν τοῦ “παπποῦ” πλαισιωμένην μὲ μαύρες κορδέλλες.
Τὴν 11 ἀκριβῶς ἐξεκίνησε ὁλόκληρος ἡ πομπή, προπορευομένων τῶν στεφάνων μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τοὺς πολιτευτὰς κ. Ἰ. Παπαδάκην, Ἀβ. Γρηγοριάδην καὶ τὸ προεδρεῖον τῆς Λέσχης τῶν Φιλελευθέρων ἀποτελούμενον ἐκ τῶν κ.κ. Μουράτογλου ἰατροῦ, Ἀ. Καρατζόγλου, Γ. Ζουρμπᾶ, τοῦ προέδρου αὐτῆς κ. Χατζημιχάλη καὶ πλήθους πολλοῦ καὶ ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν.
Τὴν 11 και 5΄ ἤρξατο ἡ ἐπιμνημόσυνος δέησις χοροστατοῦντος τοῦ Μητροπολίτου κ. Πολυκάρπου.
Ὁ ναὸς ἦτο ἀσφυκτικῶς πεπληρωμένος, ὑπὸ κόσμου πάσης τάξεως.
Τὸ ἐσωτερικὸν τοῦ ναοῦ ἦτο πενθίμως διακεκοσμημένον.
Εἰς τὸ μέσον τοῦ ναοῦ ἐστήθη λαμπρότατον κενοτάφιον, φέρον τὴν γαλανόλευκον καὶ τὴν φωτογραφίαν τοῦ Μεγάλου Βενιζέλου μὲ κρέπ.
Μετὰ τὴν ἐπιμνημόσυνον δέησιν ὡμίλησεν ὁ διακεκριμένος δικηγόρος κ. Ἀναστάσιος Κάππος ἐπὶ μίαν καὶ πλέον ὥραν ἐξιστορήσας τὸ ἔργον τοῦ ἐκλιπόντος ἐθνικοῦ ἡγέτου καὶ σκιαγραφήσας τὴν φωτεινὴν φυσιογνωμίαν του.
Εὐθὺς ἀμέσως κατετέθησαν στέφανοι εἰς τὸ κενοτάφιον ἐκ μέρους τοῦ Δήμου Βερροίας διὰ τοῦ δημάρχου κ. Πρωτοψάλτου, {και} ἐκ μέρους τῆς Λέσχης Φιλελευθέρων ὑπό τοῦ κ. Χατζημιχάλη.
Ἀκολούθως ὁ βουλευτὴς κ. Παπαδάκης λίαν συγκεκινημένος κατέθεσεν βαρύτιμον στέφανον ἐκ μέρους τῶν πολιτευτῶν τῆς πόλεως.
Μετ᾿ αὐτὸν ἡ Δὶς Χριστουλάκη ἐκ μέρους τῆς παροικίας Κρητῶν[1] κατέθεσε στέφανον πνιγομένη εἰς λυγμούς.
Ἐν συνεχείᾳ καταθέτουν στέφανον δάφνης ἐκ μέρους τῆς Φιλελευθέρας νεολαίας ο κ. Νῖκος Κομνηνός, ὁ Δ)τὴς τῆς ἐφημερίδος “Ἀστὴρ” Βερροίας κ. Ἰ. Γούναρης, και η δεσποινὶς Εἰρήνη Τζαντίδου, συντάκτης τῆς ἐφημερίδος “Μακεδονικὴ Ἠχώ”, ραίνουσα μὲ φύλλα δάφνης τὸ κενοτάφιον.
Ἀμέσως μετὰ τοῦτο ὁ ἰατρὸς κ. Στ. Μουράτογλου καὶ πρόεδρος τοῦ Ἰατρικοῦ Συλλόγου μὲ συγκίνησιν κατέθεσεν βαρύτιμον στέφανον• ἐπίσης ὁ κ. Δ. Νικολαΐδης ἐκ μέρους τοῦ Φαρμακευτικοῦ Συλλόγου, ὁ Παμπροσφυγικὸς Σύλλογος διὰ τοῦ κ. Στρ. Μακρίδου, ὁ κ. Καραμελίδης ἐκ μέρους τοῦ Συνοικισμοῦ Μακροχωρίου, ὁ κ. Παπαδόπουλος ἐκ μέρους τοῦ συνοικισμοῦ Πατρίδος, ὁ συνοικισμὸς Λαζοχωρίου διὰ τοῦ κ. Πετρίδου, ὁ κ. Σαγηρόγλου ἐκ μέρους τοῦ συνοικισμοῦ Ἀπόστολος Παῦλος, ὁ Συνοικισμὸς Ἔξω Παναγιᾶς διὰ τοῦ κ. Ζαχαριάδου, ἡ μικρὰ δεσποινὶς Ν. Κόντογλου διὰ τὸν συνοικισμὸν Γιολᾶ Γκελδῆ, καὶ ἡ ἐπίσης μικρὰ κόρη τοῦ κ. Κασάπη διὰ τὸν συνοικισμὸν Τσερμέν.
Μετὰ τὴν κατάθεσιν τῶν στεφάνων ἐψάλησαν αἱ τελευταῖαι εὐχαί, ἐνῶ οἱ ἱερεῖς ἔψαλλον τὸ “αἰωνία ἡ μνήμη” ὁ κόσμος ἀπεχώρει κατασπαζόμενος τὴν εἰκόνα τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου.
Πολλοὶ δὲ ἔπαιρνον ὡς ἀνάμνησιν ἐκ τοῦ κενοταφίου καὶ ἐκ τῶν στεφάνων φύλλα δάφνης καὶ ἄνθη ὅπως ἀκριβῶς συμβαίνει καὶ μὲ τὸν Ἐπιτάφιον.
Ἡ εἰκὼν ἦτο λίαν συγκινητικὴ ἡ δὲ κοσμοσυρροὴ λίαν πρωτοφανής.»
«Μακεδονία», 23-03-1936.
2.- Η διέλευση του 1932.
Η Βέροια είχε υποδεχθεί τον Ελευθέριο Βενιζέλο το 1932, προερχόμενο οδικώς από την Κοζάνη, και το 1914, προερχόμενο σιδηροδρομικώς από την Νάουσα.
Την Τετάρτη 31 Αυγούστου 1932, ο Βενιζέλος ολοκληρώνοντας την, ενόψει των εκλογών της 25ης Σεπτεμβρίου 1932[2], περιοδεία του στην Δυτική Μακεδονία, επισκέπτεται, μέσω Καστανιάς, Γεωργιανών και Τριποτάμου, την Βέροια: οι περιγραφές των προσκείμενων στο Κόμμα των Φιλελευθέρων εφημερίδων (Θεσσαλονίκης και Βέροιας) δεν φείδονται αίνων και επαίνων :
«Ἡ Βέρροια καὶ οἱ συνοικισμοὶ ἐδονήθησαν ἀπὸ ἐνθουσιασμὸν
μὲ τὴν ἄφιξιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ
Κου Ἐ. Βενιζέλου
Ἡ γενομένη εἰς αὐτὸν ἀποθεωτικὴ ὑποδοχὴ εἰς τὴν πόλιν μας
καὶ εἰς τοὺς ἐπὶ τῆς δημοσίας ὁδοῦ Βερροίας-Κοζάνης
συνοικισμοὺς Καστανιάν, Γεωργιανὴν καὶ Τριπόταμον.
Ὅλοι οἱ ἐκφωνηθέντες λόγοι
Δὲν λέγομεν ὑπερβολὴν ἂν εἴπομεν ὅτι πέντε χιλιάδες λαοῦ, λαοῦ ἐνθουσιῶντος φιλελευθέρου καὶ Δημοκρατικοῦ μὲ τὰ ἑορτάσιμά του ροῦχα συνεκεντρώθη εἰς τὴν πλατεῖαν τοῦ Ὡρολογίου πολὺ ἐνωρίτερα ἀπὸ τὴν ὥραν ποὺ εἶχε ὡρισθῆ ὡς ὥρα ἀφίξεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὴν Τετάρτην 31 Αὐγούστου γιὰ νὰ ὑποδεχθῆ τὸν δημιουργὸν τῆς ἐλευθερίας του… […]
Συμφώνως μὲ τὸ καταρτισθὲν ὑπὸ τοῦ Δήμου πρόγραμμα ὑποδοχῆς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τῆς πόλεώς μας μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τὸν Πρόεδρον αὐτοῦ κ. Ἀ. Στράλλαν ἐξέδραμε εἰς Γεωργιανὴν πρὸς προϋπάντησίν του, ὅπου ἐπιβαῖνον αὐτοκινήτων ἔφθασε τὴν 9.20 πρωϊνὴν ἀνέμενε δὲ τὴν ἄφιξιν τοῦ κ. Προέδρου καὶ τῆς συνοδείας του εἰς τήν ἀπὸ Κοζάνης εἴσοδον τοῦ συνοικισμοῦ.
[…] ἀκριβῶς πρὸ τοῦ σχολείου ὅπου ὑπὸ τῶν κατοίκων Γεωργιανῆς εἶχε στηθῆ ἁψὶς ἀνέμενον τὴν ἄφιξιν τοῦ κ. Προέδρου ὁ Βουλευτὴς Βεροίας κ. Ἰ. Παπαδάκης, ὁ Βουλευτὴς Θεσσαλονίκης κ. Π. Κύρτσης, οἱ Γερουσιασταὶ κ.κ. Δίγκας καὶ Γιαβάσογλου, Ἐπιτροπὴ Μελῶν Λέσχης Φιλελευθέρων Βερροίας συγκειμένη ἐκ τῶν κ.κ. Γ. Ζουμπᾶ, Μ. Ἀβραμίδου, Λαζαρίδου, Ὀ. Σταυρίδου, Ἀ. Κύρκου, Π. Βουζουλίδου, Μ. Χατζημιχάλη, Ἀ. Ἰατροῦ, καὶ Μ. Ράπτου, ὁ Διευθυντὴς τῆς ἐφημερίδος μας {= τοῦ Ἀστέρος} κ. Ἰ. Γούναρης, Ἐπιτροπὴ τῆς Λέσχης Φιλελευθέρων Ναούσσης ἀποτελουμένη ἐκ τῶν κ.κ. Φιλώτα Κοκκίνου, Χρ. Πετρίδου, Θ. Ἀρνῆ, Χρ. Οἰκονόμου, ὁ κ. Σ. Ζάννας, ὁ προϊστάμενος Γ. Γραφείου Περιφερείας Βερμίου κ. Ἀ. Κωνσταντινίδης, ὁ προϊστάμενος Τ.Τ.Τ. κ. Δ. Παπανίδης καὶ οἱ κάτοικοι τοῦ Συνοικισμοῦ σὺν γυναιξὶ καὶ τέκνοις μὲ τὸν κ. Πλακίδαν ἐπὶ κεφαλῆς.
Οἱ κ.κ. Λ. Ἰασωνίδης καὶ Ἀ. Γρηγοριάδης εἶχον μεταβῆ πρὸς προϋπάντησιν τοῦ κ. Βενιζέλου εἰς Καστανιά, ὅπου καὶ τὸν ὑπεδέχθησαν γενομένης ἐνθουσιωδεστάτης ὑποδοχῆς ἑκ μέρους τῶν κατοίκων καὶ τῶν παραθεριστῶν.
Ἅμα τῇ ἀφίξει τοῦ κ. Βενιζέλου ὁ Πρόεδρος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου προσεφώνησε τοῦτον […]
Μεθ᾿ ὃ ἐξεκίνησαν τὰ αὐτοκίνητα σταθμεύσαντα κατόπιν ἐνθουσιωδῶν ἐκδηλώσεων εἰς τὸ κέντρον τοῦ συνοικισμοῦ Γεωργιανῆς ὅπου προσεφώνησε τὸν Κυβερνήτην ὁ ἐκπρόσωπος τοῦ Συνοικισμοῦ κ. Πλακίδας, μικρὰ δὲ δεσποινὶς προσέφερε εἰς τὸν κ. Πρόεδρον ἕνα καλάθι μὲ ἐκλεκτὰ φροῦτα προϊόντα τοῦ χωριοῦ των.
Μεθ᾿ ὃ τὰ αὐτοκίνητα {εστάθμευσαν} ἐπὶ τῆς δημοσίας ὁδοῦ τῆς κάτωθεν τοῦ συνοικισμοῦ κάτω Τριποτάμου ]…] τῶν κατοίκων στησάντων καὶ ἁψίδα. […]
Ἐπὶ τῆς πρὸ τοῦ Ἐργοστασίου “Βέρμιον” δημοσίας ὁδοῦ εἶχον παραταχθῆ οἱ ἐργάται καὶ ἐργάτριαι τοῦ ἐργοστασίου μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τὸν διευθυντὴν αὐτοῦ κ. Τάκην Σωσσίδην, ὀλίγον δὲ κατωτέρω οἱ ἐργάται καὶ αἱ ἐργάτριαι τοῦ Μεταξουργείου.
Ἡ ἐμφάνισις τῶν αὐτοκινήτων πρὸ τῆς πλατείας τῶν Δικαστηρίων […] προὐκάλεσε φρενίτιδα ἐνθουσιασμοῦ… […]
Ἀφοῦ ἐπεκράτησε ἡσυχία ἡ δνὶς Βικτωρία Β. Γούναρη προσέφερε ἀνθοδέσμην προσφωνήσασα… […]
Μεθ᾿ ὃ ἡ δεσποινὶς Εὐτυχία Χατζόγλου πρόσφυξ ἐξ Ἰκονίου φέρουσα τὴν τοπικὴν ἐνδυμασίαν τοῦ Ἰκονίου προσέφερεν ἀνθοδέσμην προσφωνήσασα… […]
Μεθ᾿ ὃ προσεφώνησε τὸν Μεγαλουργὸν Κυβερνήτην ὁ σεβασμιώτατος Μητροπολίτης μας Κος Πολύκαρπος εἰπὼν τὰ ἑξῆς περίπου:
“Ὡς θρησκευτικὸς προϊστάμενος τῆς ἐπαρχίας Βερροίας, ἱστάμενος ὑπεράνω πάσης κομματικῆς ἀποχρώσεως, δράττομαι τῆς εὐκαιρίας νὰ ἐκφράσω τὴν χαρὰν τοῦ λαοῦ ἐπὶ τῇ αφίξει τῆς ὑμετέρας Λαοφιλεστάτης καὶ εὐσεβεστάτης ἐξοχότητος.
Ἐκφράζω τὴν εὐγνωμοσύνην τοῦ ποιμνίου μου καὶ ἰδιαιτέρως τοῦ κλήρου, δι᾿ ὅσα ἐπράξατε ὡς κυβερνήτης ὑπὲρ τῶν ἀγροτῶν τῆς περιφερείας ταύτης.
Τὰ ἔργα σας ὁμιλοῦν μόνα των.
Περιοδεύων εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου διεπίστωσα παντοῦ τὴν συγκίνησιν καὶ τὸν ἐνθουσιασμὸν τῶν ἀγροτῶν διὰ τὴν μέριμνάν σας ὑπὲρ αὐτῶν.
Ὁ Θεὸς νὰ σᾶς χαρίζῃ ὑγείαν ἀκλόνητον καὶ νὰ σᾶς ἐνισχύῃ εἰς τὰς καλάς σας ἀποφάσεις.”
Ἀκολούθως προσεφώνησε τὸν κ. Βενιζέλον ὁ Δήμαρχος κ. Πρωτοψάλτου, “ἐκφράσας τὴν εὐγνωμοσύνην τοῦ λαοῦ Βερροίας διὰ τὸ ὑπὲρ αὐτῆς κυβερνητικὸν ἐνδιαφέρον”[3]…
[…] ὁ κ. Βενιζέλος συγκεκινημένος ηὐχαρίστησε καὶ διακοπτόμενος ἀπὸ τὰς ζητωκραυγὰς τοῦ πλήθους εἶπε τὰ ἑξῆς περίπου:
“Δὲν πρόκειται νὰ ἀναπτύξω ἐδῶ τὸ κυβερνητικὸν ἔργον.
Ἐδιαβάσατε τοὺς λόγους μου εἰς τὰς ἐφημερίδας. […]
Ἐφέτος εἴχαμε καλὴν ἐσοδείαν ἀλλὰ ἡ ἐπίτασις τῆς παγκοσμίου κρίσεως ποὺ μαστίζει καὶ τὰ πλουσιώτερα Κράτη, ἔπληξε καὶ ἡμᾶς.
[…] ὅσοι δὲ ξένοι ἔρχονται εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀναγνωρίζουν […] ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα ἐδῶ καλλίτερα ἀπὸ πολλὰ ἄλλα κράτη.
Ἔχετε ἰδικούς σας εἰς τὴν Ἀμερικὴν καὶ θὰ σᾶς γράφουν ἀσφαλῶς τὰ χάλια ποὺ ἐπικρατοῦν ἐκεῖ.
Ἐὰν καὶ σεῖς ἀναγνωρίζετε τοῦτο τότε δῶστε με πάλιν ψήφον, ἂν πάλιν μὲ βαρεθήκατε στεῖλτε με νὰ ἡσυχάσω. […]»
“― Ὄχι, ὄχι ἐσένα θέλομεν γιὰ κυβερνήτη μας.
Ὁ κ. Βενιζέλος τότε ἐφώναξε: “Ζήτω ἡ Βέρροια” καὶ κατηυθύνθη εἰς τὸ ἐξοχικὸν κέντρον “Ἐληά”, ὅπου τὸν ἐδεξιώθη ὁ Δῆμος Βερροίας.”[4]
«Ἀστὴρ Βερροίας», 07-09-1932.
Παρόμοιες δοξαστικές σκηνές συνάντησε ο φιλοκυβερνητικός τύπος και στους «ἐνδιαμέσους σταθμοὺς» της επιστροφής Βενιζέλου από την Βέροια προς την Θεσσαλονίκη:
«Ἀπὸ Βερροίας εἰς Πλατὺ ὁ κ. Βενιζέλος εἶχε περάσει ὡς γνωστὸν τὴν προηγουμένην {κατά την μετάβασή του στην Δυτική Μακεδονία} καὶ εἶχε ὁμιλήσει εἰς τοὺς διαφόρους ἐνδιαμέσους σταθμούς.
Ἐν τούτοις καὶ πάλιν οἱ κάτοικοι τοῦ Γιδᾶ καὶ τοῦ Πλατὺ ὅσον καὶ τῶν μικροτέρων χωρίων καὶ συνοικισμῶν εἶχον τὸν ἡρωϊσμὸν νὰ συγκεντρωθοῦν μὲ λάβαρα καὶ μουσικὰς εἰς τοὺς διαφόρους σταθμοὺς διὰ νὰ ἐκδηλώσουν καὶ διὰ δευτέραν φορὰν τὰ αἰσθήματα λατρείας πρὸς τὸ πρόσωπον τοῦ λαοφιλοῦς Ἀρχηγοῦ καὶ νὰ τὸν ζητωκραυγάσουν καὶ πάλιν ἐνθουσιωδῶς.
― Νὰ μᾶς ζήσῃς παπούλη.
― Ἐμεῖς ἐσένα θέλουμε γιὰ κυβερνήτη.
― Μόνο σ᾿ ἐσένα ἔχουμε ἐμπιστοσύνη.
Καὶ ἦτο ἐξαιρετικὸν τὸ θέαμα τῶν χωρικῶν, ποὺ μὲ δάκρυα στὰ μάτια ἐχαιρέτων τὸν μέγαν κυβερνήτην.»
«Μακεδονία», 01-09-1932.
Διαμετρικά αντίθετες οι εντυπώσεις, από την εκ Βεροίας διέλευση Βενιζέλου, του αντιπολιτευόμενου τύπου, που έσπευσε πρώτα να διατρανώσει, με καυστικό τρόπο, την διάφωνία του για την (θεσμική) προσφώνηση του Μητροπολίτη…
«Ὁ Μητροπολίτης
Ὁ μητροπολίτης Βερροίας προσεφώνησε τὸν κ. Βενιζέλον.
Καὶ ἀφοῦ ἐβεβαίωσεν ὅτι ἵσταται ὑπεράνω πάσης κομματικῆς ὑποχρεώσεως, ἐξεφώνησε λόγον κομματικόν, ὡς ἐὰν ἀπετέλει μέλος τῆς Λέσχης.
Ὁ μητροπολίτης δὲν ἐσκέφθη ὅτι εἰς τὸν ναὸν δὲν ὑπάρχει θέσις διὰ τὴν φωτογραφίαν τοῦ Βενιζέλου, εἰμὴ ἐκεῖ ὅπου εἰκονίζεται ἡ κόλασις.»
«Τὸ Φῶς», 01-09-1932.
…και αμέσως μετά να καταθέσει μια εντελώς διαφορετική περιγραφή της ίδιας επίσκεψης και της ίδιας υποδοχής…
«Οἱ πρόσφυγες τὸν ἀποδοκιμάζουν
Βέρροια, 31.- (τοῦ ἀνταποκριτοῦ μας). Προερχόμενος ἐκ Κοζάνης ἀφίκετο σήμερον καὶ ὥραν 11 π.μ. ὁ πρωθυπουργὸς κ. Βενιζέλος μετὰ τῆς στρατιᾶς τῶν συνοδῶν του.
Τοῦτον, δοθέντος ἐπισήμου χαρακτῆρος εἰς τὴν ἐπίσκεψίν του, ὑπεδέχθησαν εἰς τὴν πλατεῖαν Γεωργίου Α΄, αἱ πολιτικαί, στρατιωτικαὶ καὶ δικαστικαὶ ἀρχαί, ὁ μητροπολίτης μετὰ τοῦ κλήρου κλπ.
Παρὰ τὰς καταβληθείσας ἀπὸ ἡμερῶν προσπαθείας καὶ τὰς ἀσκηθείσας πιέσεις ὑπὸ τοῦ ἐνταῦθα παραρτήματος τῆς Λέσχης τῶν Φιλελευθέρων καὶ τῶν κ.κ. Ἰασωνίδου καὶ Δίγκα, ἀφιχθέντων ἐνταῦθα ἀπὸ χθὲς ὅπως ὀργανώσουν τὴν ὑποδοχήν, ἡ γενομένη τοιαύτη ἦτο λίαν ψυχρά.
Καμμία ἀπολύτως ἐκδήλωσις ἐνθουσιασμοῦ δὲν ὑπῆρξε, ἐλάχισται ζητωκραυγαὶ ἠκούσθησαν, αἵτινες προήρχοντο ἐξ ὁλοκλήρου ἐκ τῆς συνοδείας τοῦ κ. Βενιζέλου.
Εἰς τὴν εἴσοδον τῆς πόλεως συνεκεντρώθησαν πλεῖσται γυναῖκες προσφύγων αἵτινες ἅμα τῇ εμφανίσει τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ ἤρχισαν νὰ φωνάζουν:
― Τὶ μᾶς ἦλθες ἐδῶ;
― Ἐμεῖς πεινᾶμε.
― Ποῦ εἶνε ἡ ὁμολογίες;
― Νὰ φύγῃς γλήγορα.
Γενικῶς ὁ συρρεύσας κόσμος ἀπετελείτο κατὰ 60% ἀπὸ γυναικόπαιδα, συρρεύσαντα ἐκ περιεργείας.
Ἀπόδειξις τούτου εἶνε τὸ γεγονὸς ὅτι μόλις ὁ κόσμος εἶδε πλέον τὸν κ. Βενιζέλον, ἤρχισε ἀποχωρῶν, ἐλάχιστοι δὲ τὸν ἠκολούθησαν μέχρι τοῦ πάρκου “Ἐληὰ” ὅπου τοῦ ἐγένετο δεξίωσις.
Σημειωτέον ἐπίσης ὅτι μεταξὺ τῶν συγκεντρωθέντων εὑρίσκοντο πλεῖστοι ὅσοι ἀντιβενιζελικοὶ συρρεύσαντες διὰ νὰ ἀπολαύσουν τὸ θέαμα.
Οἰκτροτάτην προὐξένησεν ἐντύπωσιν τὸ γεγονὸς ὅτι διὰ νὰ ἐκβιάσουν τὸν προσφυγικὸν κόσμον νὰ μετάσχῃ τῆς ὑποδοχῆς ἀνεσύρθησαν παλαιὰ ἐντάλματα τῶν προσφύγων τὰ ὁποῖα καὶ ἐδόθησαν πρὸς ἐκτέλεσιν διὰ νὰ τρομοκρατηθοῦν οἱ ὀφειλέται.
Ὅταν δὲ κατηγγέλθη τοῦτο εἰς τὸν κ. Βενιζέλον οὗτος δῆθεν ἐκ μεγαλοψυχίας διέταξε τὴν ἀναστολήν των.
Τὰ μεταφορικὰ
Ἀλλὰ τὰ θλιβερὰ ἐπεισόδια δὲν σταματοῦν μέχρις ἐδῶ.
Μετὰ τὴν ἀναχώρησιν τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, ἅπαντες οἱ δωρεὰν μεταφερθέντες χωρικοὶ ἐκ τῶν γύρω χωρίων, ἤρχισαν νὰ φωνάζουν καὶ νὰ διαμαρτύρωνται ζητοῦντες χρήματα διὰ νὰ ἐπιστρέψουν εἰς τὰ χωρία των καὶ συνεπείᾳ τούτου προεκλήθησαν ἐπεισόδια.
Ἡ ἐντύπωσις ἐκ τῆς ὑποδοχῆς τοῦ κ. Βενιζέλου εἶνε ὅτι τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ὑπέστη μεγάλην φθοράν.
Ἀντιθέτως δὲ τὸ ρεῦμα τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ὀγκοῦται καθημερινῶς.
Ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἐγκατέλειψε τὴν Βέρροιαν τὴν 12ην μεσημβρινήν. […]»
«Τὸ Φῶς», 01-09-1932.
2.- Η διέλευση του 1914.
18 χρόνια πριν, την Παρασκευή 25 Απριλίου 1914, (όταν το δηλητήριο του διχασμού δεν είχε ποτίσει τόσο έντονα τα μυαλά και τις καρδιές κυβερνώντων και κυβερνωμένων), ο Ελευθέριος Βενιζέλος και ο Υπουργός του των Εσωτερικών Εμμανουήλ Ρέπουλης[5], συνοδευόμενοι από ομάδα δημοσιογράφων, επισκέπτονται την Βέροια, ολοκληρώνοντας την περιοδεία τους στην Δυτική Μακεδονία:
«Ἡ περιοδεία τοῦ κ. Βενιζέλου ἀνὰ τὴν Δυτικὴν Μακεδονία
Αἱ ἐντυπώσεις του ἀπὸ τὴν Φλώριναν.- Πλουσιώτατον γεῦμα εἰς τὴν Νιάουσαν.- Πανηγυρικὴ ἄφιξις τῆς συνοδείας εἰς τὴν Βέρροιαν.
[…] Ὁ κ. Βενιζέλος καὶ ὁ κ. Ρέπουλης, προπεμφθέντες ἐν ζητωκραυγαῖς, κατῆλθον εἰς τὸν σταθμὸν {Ναούσης} καὶ ἀνεχώρησαν τὴν 3ην, ἔφθασαν δὲ εἰς τὴν Βέρροιαν τὴν 3 καὶ 30΄.»
«Ἄστυ», 26-04-1914.
«Εἰς τὸν σταθμὸν ὑποδέχονται ὁ Μητροπολίτης Καλλίνικος, ὁ Δήμαρχος Χαλὴλ Ἀλῆ, ὁ ὑποστράτηγος κ. Παρασκευόπουλος, πολλοὶ ἀξιωματικοί, οἱ ἔφοροι καὶ πλῆθος πολύ.
Οἱ μαθηταὶ καὶ αἱ μαθήτριαι μὲ τοὺς διδασκάλους καὶ διδασκαλίσσας τραγῳδοῦν ἐν ᾧ ἡ μουσικὴ τοῦ Γυμνασίου παιανίζει τόν ἐθνικὸν ὕμνον.
Τὸν κ. Βενιζέλον κατερχόμενον μετὰ τοῦ κ. Ρέπουλη προσφωνεῖ ο Μητροπολίτης.
“Ὁ κ. Βενιζέλος χαιρετᾶ ὅλους διὰ χειραψίας.”[6 ]
Μεθ᾿ ὃ ἡ μικρὰ μαθήτρια Εὐθαλία Ζάννου ἐπιδίδει ὡραίαν ἀνθοδέσμην “προσφωνεῖ ἐκ μέρους τῆς νεολαίας, εὐχαριστεῖ διὰ τὴν ἐλευθερίαν ποῦ ἐχάρισεν καὶ εὔχεται ὑπὲρ τῆς μακροημερεύσεως αὐτοῦ διὰ νὰ ἀπελευθερώσῃ καὶ ἄλλους ἀδελφοὺς”[7] καὶ ζητωκραυγάζει ὑπὲρ τοῦ Βασιλέως, τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ Ἔθνους.
“Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς συγκεκινημένος τὴν ἀσπάζεται.”[8]
Ἀκολούθως οἱ ἐπίσημοι ἀνέρχονται ἐπὶ αὐτοκινήτων εἰς τὴν πόλιν.
Οἱ ὑπουργοὶ καταλύουν εἰς τὸ Διοικητήριον ὅπου δέχονται τὰς ἀρχὰς, τὸν Μητροπολίτην, τοὺς ἀξιωματικούς, τὸν Μουφτῆν καὶ τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς Μουσουλμανικῆς Κοινότητος.
Ἑπταετὴς εὔζωνος λοχίας προσφέρει πελωρίαν ἀνθοδέσμην.
Ὁ κ. Βενιζέλος ἀσπάζεται τὸν μικρόν.
Μετὰ ταῦτα ὁ κ. Πρόεδρος μετὰ τοῦ κ. Ρέπουλη “ἐπισκέπτεται τὸν Σ. Μητροπολίτην εἰς τὴν ὡραίαν ἀληθῶς Μητρόπολιν”[9] καὶ κατόπιν “τῇ συνοδείᾳ τοῦ κ. Μεράρχου καὶ τοῦ Σ. Μητροπολίτου καὶ τοῦ κόσμου ἐπισκέπτεται τὸ βῆμα ὁπόθεν ὁ Ἀπόστολος Παῦλος ἐκήρυξε εἰς τοὺς Βερροιεῖς τὸ Εὐαγγέλιον”.[10]
Τελευταῖον ἐπισκέπτονται τὸ νηματουργεῖον Χατζηνικολάκη καὶ κατέρχονται εἰς τὸν σταθμόν.
Ἐκεῖ ὁ διευθυντὴς τῶν Σχολῶν[11] προσφωνεῖ καὶ παρακαλεῖ νὰ φροντίσῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς θέσεως τῶν διδασκάλων οἱ ὁποῖοι ὑποφέρουν.
Ὁ κ. Βενιζέλος ὑπόσχεται νὰ λάβῃ ὑπ ὄψιν τὰ αἰτήματα τῶν διδασκάλων.»
«Νέα Ἀλήθεια», 26-04-1914.
3.- Βενιζέλειες υποθήκες.
(α).- του 1914.
Ο (εκ της συνοδείας του Ελευθερίου Βενιζέλου) δημοσιογράφος του «Ἄστεως» καταγράφει σκηνή από την διέλευση του Πρωθυπουργού «εἰς τὸν διάμεσον σταθμόν, εἰς τὸ χωρίον Λιανοβέρι»:
«Εἰς τοὺς διαμέσους σταθμοὺς οἱ χωρικοὶ παρατεταγμένοι ζητωκραυγάζουν.
Εἰς τὸ χωρίον Λιανοβέρι ὁ κ. Βενιζέλος συνιστᾶ εἰς τὰς γυναῖκας νὰ διαφυλάξουν τὸν Μακεδονικὸν κεκρύφαλον, ὁ ὁποῖος εἶνε ὅμοιος πρὸς τὴν ἀρχαίαν περικεφαλαίαν.
Φθάνομεν εἰς Θεσσαλονίκην τὴν 7.20΄. Αἱ ἐντυπώσεις τοῦ κ. Βενιζέλου καὶ τοῦ κ. Ρέπουλη ἐκ τοῦ ταξιδίου εἶνε θαυμάσιαι. Εἶνε καταγοητευμένοι. […]»
«Ἄστυ», 26-04-1914.
(β).- του 1932.
Κατά την προς τιμήν του υψηλού επισκέπτη παράθεση της δεξίωσης του Δήμου της Βέροιας στην “Εληά”, ο διευθυντής του «Ἀστέρος» Ι. Γούναρης παρακάλεσε τον Ελευθέριο Βενιζέλο «ὅπως εἰς τὸ καρνὲ τῆς ἐφημερίδος γράψῃ λέξεις τινὰς» και αυτός «εὐηρεστήθη νὰ ἀναγράψῃ τὸ αὐτόγραφον», που εκόσμησε την πρώτη σελίδα του «Ἀστέρος» της 07-09-1932, και αποτελεί έκτοτε την κατ’ εξοχήν εμβληματική ρήση, που εξυμνεί την μοναδικότητα της “Εληάς”…
…αλλά της “Εληάς” του 1932!, καθώς πολλοί (και πολύ!) αμφιβάλλουν αν τον ίδιο με τότε θαυμασμό θα προκαλούσε στον Βενιζέλο η “Εληά” του 2026 και η εξ αυτής και προ αυτής θέα, επίσης του 2026!
-.-.-.-.-.-.-.-.--.
[1] Μια άλλη εκπρόσωπος της δυναμικής «παροικίας τῶν Κρητῶν» είχε συγκινήσει τον Ελευθέριο Βενιζέλο κατά την τελευταία (1932) επίσκεψή του στην Βέροια:
«Μία συγκινητικωτάτη σκηνὴ κατὰ τὴν διέλευσιν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως
κ. Ἐλευθερίου Βενιζέλου
Κατὰ τὴν ἐκ τῆς πόλεώς μας διέλευσιν κατὰ τὴν 31ὴν Αὐγούστου ἐ.ἔ. τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κ. Ἐλευθερίου Βενιζέλου παρουσιάσθη μεταξὺ τῶν ἄλλων καὶ ἡ κυρία Ὄλγα Ἀθανασίου Ρεπάνη, κρῆσσα τὴν καταγωγὴν καί σύζυγος τοῦ Ταμίου Ἠμαθίας κ. Ρεπάνη, ἀφοῦ δὲ ἠσπάσθη εὐλαβῶς τὴν χεῖρά του εἶπε πρὸς αὐτὸν ἔνδακρυς ἐπὶ λέξει τὰ ἑξῆς:
― “Σεῖς τὸ μεγαλύτερον καύχημα τῆς Πατρίδος μου Κρήτης, ὡς εὖ παρέστητε. Εἴθε ὁ Θεὸς νὰ ἐκπληρώσῃ τὰ εὐγενῆ σας ἰδανικά”.
Οἱ λόγοι οὗτοι τῆς κ. Ρεπάνη συνεκίνησαν βαθύτατα τὸν κ. Βενιζέλον ὅστις ἠρώτησε ταύτην περὶ τῆς καταγωγῆς της.
Εἰς τὴν ἐρώτησιν ταύτην τοῦ κ. Βενιζέλου ἡ κ. Ρεπάνη ἀπήντησε:
― “Εἶμαι κόρη τῆς οἰκογενείας Κασιμάτη ἐκ Ρεθύμνου Κρήτης”.
Μὲ τὴν ἀπάντησιν ταύτην ὁ κ. Πρωθυπουργός ἔτι βαθύτερον συνεκινήθη, εὐχαρίστησε δὲ θερμῶς τὴν κυρίαν Ρεπάνη διὰ τὰ πρὸς αὐτὸν αἰσθήματά της.»
«Ἀστὴρ Βερροίας», 24-09-1932.
[2] Στις εκλογές της 25-09-1932 δεν υπήρχε πλέον η δυνατότητα του εκλογέα να αναγράψει επί πλέον ή να διαγράψει ονόματα υποψηφίων βουλευτών από το ψηφοδέλτιο• κάθε ψηφοδέλτιο έπρεπε να φέρει μόνον ονόματα υποψηφίων που ανήκαν σε ένα και τον αυτό συνδυασμό (κομματικό ψηφοδέλτιο) ή μόνον το όνομα τυχόν μεμονωμένου υποψηφίου. Απαγορευόταν αυτό που ίσχυε σε προγενέστερες εκλογικές αναμετρήσεις: η αναγραφή δηλαδή ονομάτων υποψηφίων που ανήκαν σε διαφορετικούς συνδυασμούς ή η αναγραφή περισσοτέρων του ενός μεμονωμένων υποψηφίων. Ο εκλογέας μπορούσε να εκφράσει την προτίμησή του υπέρ ενός των υποψηφίων του συνδυασμού της αρεσκείας του θέτοντας δίπλα στο όνομα του υποψηφίου ένα σταυρό προτίμησης (ν. 5493/21-05-1932 «Περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν», ΦΕΚ Α΄ 168/21-05-1932, ἄρθρον 86 § 1-2).
Στις εκλογές αυτές, στην 4εδρική εκλογική περιφέρεια των Επαρχιών Ημαθίας (Βεροίας) Πιερίας (Κατερίνης) και της Κοινότητος Γιδά, του Νομού Θεσσαλονίκης, σημειώθηκαν τα εξής αποτελέσματα: Φιλελεύθεροι (Ελευθέριος Βενιζέλος) 6.979 ψ., Λαϊκοί (Παναγής Τσαλδάρης) 6.661 ψ., Προοδευτικοί (Γεώργιος Καφαντάρης-Κωνσταντίνος Ζαβιτσιάνος) 1.324 ψ., Αγροτικό Κόμμα (Διοικούσα Επιτροπή) 2.046 ψ., Αγροτικό και Εργατικό (Αλέξανδρος Παπαναστασίου) 1.226 ψ., Ενιαίο Μέτωπο Εργατών και Αγροτών (Κομμουνιστικό-Διοικούσα Επιτροπή) 1.188 ψ., Εθνικό Ριζοσπαστικό Κόμμα (Γεώργιος Κονδύλης) 372 ψ.• και εξελέγησαν 2 βουλευτές από το Κόμμα των Φιλελευθέρων και 2 βουλευτές από το Λαϊκόν Κόμμα. Οι σταυροί προτίμησης των υποψηφίων των 2 πρώτων Κομμάτων (με αστερίσκο οι εκλεγέντες): Φιλελεύθεροι: Αβραάμ Γρηγοριάδης 2.419*, Ιωάννης Παπαδάκης 2.273*, Δημήτριος Δημάδης 2.014, Θεοδόσιος Θεοδοσόπουλος 169• Λαϊκοί: Αθανάσιος Χατζηνώτας 2.352*, Αθανάσιος Βασιλειάδης 2.145* Δημήτριος Λόγγος 1.321, Δημήτριος Τσιαλόπουλος 766.
Στις ίδιες εκλογές (25-09-1932) στην πόλη της Βέροιας λειτούργησαν 4 εκλογικά τμήματα, στα οποία ψήφισαν αντίστοιχα: 1).- Α΄Βερροίας (Γυμνάσιον): οἱ ἐκλογεῖς τῆς ἐνορίας Ἁγίων Ἀποστόλων. 2).- Β΄ Βερροίας (Παρθεναγωγεῖον): οἱ ἐκλογεῖς τῆς ἐνορίας Ἁγίων Ἀναργύρων καὶ Ἁγίου Ἰωάννου καὶ συνοικισμῶν Βαρβάρας καὶ Παλαιοῦ καὶ Νέου Ἄμμου. 3).- Γ΄ Βερροίας (Β΄ Σχολὴ Ἀρρένων): οἱ ἐκλογεῖς τῶν ἐνοριῶν Ἁγίου Γεωργίου καὶ Ἁγίου Ἀντωνίου. 4).- Δ΄ Βερροίας (Ἱ. Ναὸς Ἁγίων Ἀποστόλων): οἱ ἐκλογεῖς τῆς ἐνορίας Κυριωτίσσης ὡς καὶ οἱ ἐκλογεῖς τῆς κοινότητος Ραχιᾶς μετὰ τοῦ συνοικισμοῦ της Ἀσώματος καὶ οἱ ἐκλογεῖς τῶν συνοικισμῶν τοῦ Δήμου Βερροίας Μέση, Τουρκοχῶρι, Ταγαροχῶρι, Μουσταλῆ, Λαζοχωρίου, Μαυροδενδρίου καὶ Κρεββατᾶ.
[3] «Μακεδονία», 01-09-1932.
[4] «Μακεδονία», 01-09-1932.
[5] ο οποίος, μέχρι τις παραμονές της περιοδείας αυτής, ασκούσε, ταυτόχρονα με τα υπουργικά του καθήκοντα, και το λειτούργημα του Γενικού Διοικητή Μακεδονίας (από 25-09-1913 έως 10-04-1914).
[6] «Μακεδονία», 26-04-1914.
[7] «Μακεδονία», 26-04-1914.
[8] «Μακεδονία», 26-04-1914.
[9] «Ἐμπρός», 26-04-1914.
[10] «Ἐμπρός», 26-04-1914.
[11] «Τὰ σχολεῖα Βερροίας
Κατὰ τὴν ἐν Βερροίᾳ ὀλιγόωρον παραμονὴν τοῦ ἀπεσταλμένου μας, ὅστις παρηκολούθει τὸ ταξίδιον τοῦ Πρωθυπουργοῦ κ. Βενιζέλου, μικρὰ ἔρευνα ἐπὶ τῶν Σχολείων τῆς πόλεως ταύτης ἔσχε τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα.
Εἰς τὴν Βέρροιαν λειτουργεῖ καλῶς κατηρτισμένον Ἠμιγυμνάσιον μὲ περισσοτέρους τῶν τετρακοσίων μαθητάς.
Ἐπίσης λειτουργοῦν ἓν Παρθεναγωγεῖον μὲ ἄνω τῶν διακοσίων μαθητρίας καὶ δύο νηπιαγωγεῖα.
Τὸ κτίριον τοῦ Ἠμιγυμνασίου εἶνε ὡραῖον εὐάερον καὶ ἐκπληροῖ ὅλους τοὺς ὅρους τῆς ὑγιεινῆς.
Κατελήφθη ὅμως πρὸ τριμήνου περίπου ὑπὸ τοῦ στρατοῦ, τὰ δὲ μαθήματα τοῦ Ἠμιγυμνασίου γίνονται τώρα εἰς τοὺς νάρθηκας καὶ τοὺς σκοτεινοὺς γυναικωνίτας τῶν ἐκκλησιῶν.
Τὸ πρᾶγμα τοῦτο ἀνέφερον οἱ Ἔφοροι εἰς τὸν κ. Βενιζέλον, ὅστις ὑπεσχέθη ὅτι θὰ φροντισῃ νὰ ἀποδοθῇ τὸ κτίριον τοῦ Ἠμιγυμνασίου εἰς τὸν προορισμόν του.
Οἱ διδάσκαλοι καὶ αἱ διδασκάλισσαι ἔχουν ἀρκετὴν μόρφωσιν καὶ ὅλην τὴν διάθεσιν νὰ ἐργασθοῦν.
Τοῦτο δὲ ἀποτελεῖ ἀρκετὴν ἐγγύησιν διὰ τὰ ἀποτελέσματα τῶν σχολείων.
Ὅλοι ὅμως καὶ ὅλαι ἔχουν τὸ αὐτὸ παράπονον μὲ τοὺς λοιποὺς διδασκάλους τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος διὰ νὰ αὐξηθῇ ὁ μισθός των, ὅστις πράγματι εἶνε γλισχρότατος καὶ ἀνεπαρκέστατος.»
«Νέα Ἀλήθεια», 27-04-1914.
