Οι πρόσφατες δικαστικές εξελίξεις σε δύο υποθέσεις που συγκλόνισαν την ελληνική κοινωνία –η καταδίκη του δολοφόνου της Όλγας από την Αργυρούπολη και η καταδίκη του δράστη στη γνωστή υπόθεση revenge porn video– δεν αποτελούν απλώς νομικές εξελίξεις. Αποτελούν ηχηρές υπενθυμίσεις μιας βαθιά ριζωμένης κοινωνικής παθογένειας: της έμφυλης βίας.
Η Όλγα έχασε τη ζωή της με τον πιο βίαιο τρόπο, μέσα σε ένα πλαίσιο κακοποίησης που, όπως συμβαίνει συχνά, δεν ξεκίνησε ξαφνικά. Η βία κλιμακώνεται. Ξεκινά από τον έλεγχο, τη λεκτική απαξίωση, την ψυχολογική πίεση και καταλήγει –όταν δεν υπάρξει έγκαιρη παρέμβαση– στη σωματική κακοποίηση και, δυστυχώς, κάποιες φορές στη γυναικοκτονία.
Από την άλλη, η υπόθεση του revenge porn video φέρνει στο προσκήνιο μια διαφορετική αλλά εξίσου σοβαρή μορφή έμφυλης βίας: την ψηφιακή κακοποίηση και την παραβίαση της ιδιωτικότητας. Η διακίνηση προσωπικού υλικού χωρίς συναίνεση δεν είναι «εκδίκηση», ούτε «λάθος στιγμή». Είναι κακοποίηση. Είναι έλεγχος. Είναι εξευτελισμός.
Και στις δύο περιπτώσεις, το κοινό στοιχείο είναι η αντίληψη της ιδιοκτησίας πάνω στο σώμα και τη ζωή των γυναικών. Μια αντίληψη που τρέφεται από στερεότυπα, από την ανοχή της κοινωνίας, από τη σιωπή.
Οι καταδίκες των δραστών αποτελούν ένα σημαντικό βήμα. Στέλνουν ένα μήνυμα ότι η δικαιοσύνη αναγνωρίζει και τιμωρεί αυτές τις πράξεις. Ωστόσο, η απονομή δικαιοσύνης έρχεται εκ των υστέρων. Το ζητούμενο είναι η πρόληψη.
Η ευαισθητοποίηση δεν είναι απλώς μια έννοια. Είναι πράξη. Είναι:
• να ακούμε χωρίς να κρίνουμε,
• να παρεμβαίνουμε όταν αντιλαμβανόμαστε κακοποιητικές συμπεριφορές,
• να στηρίζουμε τα θύματα και να τα ενθαρρύνουμε να ζητήσουν βοήθεια,
• να εκπαιδεύουμε τις νέες γενιές σε σχέσεις σεβασμού και ισότητας.
Η έμφυλη βία δεν αφορά μόνο τα θύματα και τους θύτες. Μας αφορά όλους. Κάθε φορά που δικαιολογούμε, που αμφισβητούμε, που σιωπούμε, γινόμαστε μέρος του προβλήματος.
Αντίθετα, κάθε φορά που μιλάμε, που στεκόμαστε δίπλα σε ένα θύμα, που διεκδικούμε αλλαγή, γινόμαστε μέρος της λύσης.
Η κοινωνία που θέλουμε να ζούμε δεν χτίζεται μόνο με νόμους. Χτίζεται με στάσεις, αξίες και καθημερινές επιλογές.
Και είναι ευθύνη όλων μας.
Γιατί η βία δεν ανθίζει στο σκοτάδι μόνο — ανθίζει και στην ανοχή. Στα «δεν είναι δική μου υπόθεση», στα «δεν ξέρουμε τι έγινε», στα «συμβαίνουν αυτά». Κάθε φορά που υποβαθμίζουμε, που δικαιολογούμε, που επιλέγουμε τη σιωπή, αφήνουμε χώρο στη βία να συνεχίσει.
Η ανοχή δεν είναι ουδετερότητα. Είναι στάση που τελικά ευνοεί τον θύτη και απομονώνει το θύμα.
Αν θέλουμε πραγματικά μια κοινωνία χωρίς φόβο, τότε το όριο δεν πρέπει να μπαίνει μόνο στη βία — αλλά και στην ανοχή απέναντί της. Να γίνει ξεκάθαρο, σε κάθε επίπεδο, ότι καμία μορφή κακοποίησης δεν είναι αποδεκτή, καμία δικαιολογία δεν είναι αρκετή και καμία σιωπή δεν είναι αθώα.
Γιατί η αλλαγή ξεκινά τη στιγμή που σταματάμε να ανεχόμαστε.
Σοφία Τολιοπούλου- κοινωνιολόγος
Κέντρο Συμβουλευτικής Υποστήριξης Γυναικών
Δήμου Βέροιας
