Μια δυνατή συνέντευξη –όπως μας συνηθίζει άλλωστε– διάβασα στο κυριακάτικο «σαλόνι» του Έθνους όπου η συγγραφέας Ιζαμπέλ Αλιέντε μιλάει με τον Θανάση Λάλα. Μεταξύ άλλων ο δημοσιογράφος τη ρωτάει: Το δωμάτιο της εξουσίας είναι που κάνει τον εξουσιαστή ή ο εξουσιαστής το δωμάτιο της εξουσίας;
Και η Αλιέντε απαντάει: «Και τα δύο συμβαίνουν. Όταν αποκτά εξουσία ο άνθρωπος που δεν έχει συναίσθηση ευθύνης και ταυτόχρονα δεν ελέγχεται ούτε τιμωρείται για τις πράξεις του, λογικό είναι να παρασυρθεί στη διαφθορά. Η εξουσία έλκει πρόσωπα που είναι έτοιμα να κάνουν το οτιδήποτε προκειμένου να αποκτήσουν εξουσία. Γι’ αυτό ούτε το πιο τέλειο Σύνταγμα δεν πρόκειται να μας γλιτώσει από τη διαφθορά που προκαλεί η εξουσία. Αυτό είναι και το πρόβλημα της δημοκρατίας. Η θεωρία λέει ότι η δημοκρατία είναι η έκφραση της λαϊκής βούλησης. Στην πράξη, όμως, τα πράγματα δεν είναι έτσι. Η δημοκρατία κατάντησε στην πράξη να εκφράζει τη βούληση των ισχυρών θαυμαστών του κέρδους και τη ματαιοδοξία των ανθρώπων που θέλουν να εξουσιάζουν για το προσωπικό τους συμφέρον τους υπολοίπους».
Διαβάζοντας αυτήν την απάντηση θυμήθηκα κι ένα απόσπασμα από το βιβλίο «Ο Μακιαβέλι Δήμαρχος» που έχει σχέση με την εξουσία και την ελευθερία, ως δύο βασικές αρχές. Ας το μοιραστούμε…
«Η εξουσία, στην ακραία μορφή της, μπορεί να συντελέσει στην κατάργηση της προσωπικής ελευθερίας του ανθρώπου. Την ίδια ώρα, όμως, το συγκεκριμένο γεγονός συντελεί στην πλήρη ισοπέδωση της έννοιας της ελευθερίας αφού, μέσα από αυτή τη διαδικασία, δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος. Δηλαδή, κάποιος που εξουσιάζει άτομα τα οποία δεν είναι πραγματικά ελευθέρα, παύει να είναι ελεύθερος, αφού συμμετέχει σ’ ένα προκατασκευασμένο παιχνίδι. Η απόλυτη μορφή της εξουσίας, λοιπόν, πρέπει να στηρίζεται στην απόλυτη έκφραση της ελευθερίας. Αυτός είναι ο πρώτος, θεμελιώδης νόμος που διέπει τις σχέσεις της εξουσίας. Μια εξουσία για να είναι αυθεντική οφείλει να στηρίζεται στην ελευθερία των επιλογών όλων των υποκειμένων τα οποία εμπλέκονται στην άσκηση της.
Η ελεύθερη έκφραση, το δικαίωμα της επιλογής, η μη δυνατότη¬τα για πρόβλεψη της συμπεριφοράς των ατόμων, θα πρέπει να αποτελούν τα βασικά συστατικά παρασκευής του εκρηκτικού, κατά τα άλλα, μείγματος της εξουσίας. Χειριστείτε την κάθε λογής εξουσία που κατέχετε (ως γονιός, ως δάσκαλος, ως προϊστάμενος, ως αφεντικό, ως πολιτικός), με τρόπο που να αυξήσετε τις ελευθερίες όσων επηρεάζονται από την εξουσία που κατέχετε. Θα εκπλαγείτε από το αποτέλεσμα. Θα δείτε ξαφνικά την εξουσία σας να πολλαπλασιάζεται. Η ελεύθερη έκφραση και η απρόβλεπτη συμπεριφορά δημιουργούν συνθήκες όπου η εξουσία αποκτά την πραγματική της υπόσταση. Αποκτά συναισθήματα τα οποία τη μετατρέπουν από μια άψυχη διαδικασία, σε μια ζώσα ενέργεια η οποία διατρέχει τα υποκείμενα που σχετίζονται μαζί της. Πάρτε στα χέρια σας τη ζωντανή εξουσία και μην αρκείστε σε τίποτα λιγότερο. Αυτό αποτελεί τη μεγαλύτερη «ευλογία και κατάρα» στα χέρια αυτών που την κατέχουν».
Και πράγματι φανταστείτε πόσο διαφορετικός θα ήταν ο κόσμος αν ίσχυαν αυτές οι δύο βασικές αρχές!
Σοφία Γκαγκούση
