Συνέχεια από το προηγούμενο Σαββατοκύριακο
1955, Αύγουστος. Στον αλευρόμυλο του Λόγγου στο χωριό μου με προσλαμβάνουν με 25 δραχμές μεροκάματο. Είμαι βοηθός του Σταύρου Μήτσαλα από τη Νάουσα. Για τους αλευρόμυλους με πέτρες κλείνει ο κύκλος.
Βγαίνουν οι κυλινδρόμυλοι, τα μπουράτα. Ο Μήτσαλας συνταξιοδοτείται και αναλαμβάνω εγώ το αλευρόμυλο για λίγα χρόνια. Αυτή την περίοδο συχνά πυκνά κατεβαίνει ο Θωμάς Λόγγος με το γαλλικό αμάξι Ρενώ στο κτήμα. Έρχονται τα πρώτα σύννεφα. Πούλησε το κτήμα που είχε πάρει προίκα ο πατέρας του από τον Ιωάν. Μαλακουση. 1956, Πάσχα. Πηγαίνω τα πασχαλιάτικα δώρα στη Θεσσαλονίκη, στη Βασ. Ηρακλείου. Θαμπώνομαι από το γραφείο και τις εγκαταστάσεις λιανικής πώλησης εμπορευμάτων. Ένα γραφείο με τζαμαρίες στρογγυλές, τρία τηλέφωνα μαύρα από βακελίτη, δερμάτινες μαύρες πολυθρόνες, πίνακες ζωγραφικής με τους απογόνους και παλιούς μετόχους. Για να περάσω μέσα, πέρασα από τη γραμματέα του. Τα τρία τηλέφωνα χτυπούσαν ασταμάτητα και ο τελευ¬ταίος αυτής της δυναστείας αγωνίζεται να διασώσει ό,τι έχουν δημιουργήσει από το 1860 έως το 1960. Φαίνεται όμως πως αδίκως προσπαθεί. Τα σύννεφα πυκνώνουν, η καταιγίδα έχει φτάσει και οι βροντές δημιουργούν ένα αλαλούμ στην ψυχή του Θωμά Λόγγου. Κάποια στιγμή με είδε, μου μίλησε, με ρώτησε τι κάνω εκεί στο κτήμα και παρ’ όλη τη φουρτούνα, μου πρόσφερε γλυκό πορτοκάλι. Με έστειλε στο σπίτι του στην Αγγελάκη, εκεί η αρχόντισσα κυρία Μίκα Λόγγου, κόρη του μεγάλου Δημ. Τσίτση και η κόρη της Ευδοξία με δέχτηκαν και εγώ τις έδωσα τα καλούδια που ήμουν φορτωμένος σαν χαμάλης, το αρνί και ένα καλάθι με κόκκινα αυγά. Με καλοδέχτηκαν και μου πρόσφεραν κρύα πορτοκαλάδα που την έβγαλε από το ηλεκτρικό ψυγείο. Πρώτη φορά είχα δει ηλεκτρικό, δεν γνώριζα καν αν υπάρχει αφού εμείς ούτε παγωνιέρα δεν είχαμε εκείνα τα χρόνια. Δεν πέρασε όμως πολύς χρόνος και ο Θωμάς Λόγγος εγκατέλειψε το γραφείο και τα μαύρα τηλέφωνα και ήρθε στο κτήμα. Εκείνο τον καιρό υπήρχε ένα τηλέφωνο στο χωριό, το είχε μία ανάπηρη κοπέλα και ήταν μία «γαργάρα». Την είχαμε πει να μην μας φωνάζει όταν καλούσαν τον Θωμά. Ο Θωμάς Λόγγος μένει πλέον μαζί μου. Εγώ μαγειρεύω, τον φροντίζω για όλα, μαγειρεύω κότες, πάπιες που τις είχα καλοθρεμμένες στο μύλο, «σαν του μυλωνά τον πέτνο». Μαζί περνάμε νύχτες ατελείωτες, με το φως της γκα-ζόλαμπας και ένα ραδιόφωνο με ξηρή μπαταρία Tilefunkun. Ο Θωμάς ανοίγει πολλές φορές την αθώα, θα έλεγα, ψυχή του και με πίκρα μου εμπιστεύεται πολλά από αυτά που του είχαν κάνει οι στενοί του συνεργάτες. Πρώτα πρώτα, μου έλεγε για τους λογιστάδες, αυτοί του είχαν κάνει μεγάλο κακό. Αλλά και για άλλα θέματα, πως η κυβέρνηση τότε της δεξιάς δεν θέλησε να στηρίξει τις Βορειοελλαδικές κλωστοϋφαντουργίες. Τα χρήματα τα έδωσε στο νότο, στην Πειραϊκή Πατραϊκή. Και τι δεν μου αφηγήθηκε από τα παλιά δικά του χρόνια... Αν θυμάμαι καλά ήταν γεννημένος το 1903 ή 1904. Για λίγο καιρό ήρθε και η κυρία Μίκα. Μια καλομαθημένη κυρία, από τις πιο πλούσιες γυναίκες στην Ευρώπη. Έζησε μέσα σε αμύθητους θησαυρούς και γνώρισε το ντουνιά όλο. Μιλούσε πολλές γλώσσες. Ήρθε και ο αδελφός της ο Γρηγόρης Τσίτσης που και αυτός τότε κρυβόταν από δικαστικούς κλητήρες. Αν θυμάμαι καλά είχαν μπει μέσα στα εργοστάσια αναγκαστικοί διαχειριστές και αυτοί είχαν αναλάβει για καιρό τη διαχείριση των εργοστασίων Νάουσας και Θεσσαλονίκης. Ο Γρηγόρης ήταν τότε γύρω στα σαράντα πέντε του χρόνια. Ένας ψηλός, όμορφος, αρχοντάνθρωπος με ψυχή παιδιού. Ίσως να μην ήταν και ο κατάλληλος να κρατήσει το τιμόνι μιας τέτοιας μεγάλης πρόγκας. Η καημένη η μάνα μου τους έφερνε ζεστό ψωμί και μια μπλάνα τυρί πρόβιο, τους έκαμνε πίτες, που τρελαίνονταν. Κυρίως ο Θωμάς Λόγγος. Εγώ είμαι το παιδί που προσπαθεί να τους στηρίξει ακόμα και ηθικά, πόσο όμως να βοηθήσω; Ένας ολιγογράμματος νέος του ‘50, απλήρωτος μήνες, έστω και εκείνες τις 750 δραχμές το μήνα. Είχα ακούσει ιστορίες που σήμερα θα μπορούσε κανείς να τις μετατρέψει σε πολύ σπουδαίες ιστορίες της ζωής. Είναι ο τελευταίος καιρός. Δεν μπορώ πλέον να περιμένω, οι οικογενειακές μου υποχρεώσεις, τα έξι αδέλφια (όλοι μικρότεροι) περιμένουν από μένα να τους βοηθήσω. Και αυτό έγινε μια μέρα. Είχα κάνει τα χαρτιά μου για τη Γερμανία, ήταν τότε που τα τρένα φόρτωναν χιλιάδες κόσμο κάθε μέρα για τις φάμπρικες της Γερμανίας και του Βελγίου τις στοές, όπως έλεγε το τραγούδι του αείμνηστου Στέλιου Καζαντζίδη.
Όμως, η τύχη με οδήγησε στην Αυστρία για 22 μήνες και μετά στη Γερμανία. Για μένα ξεκίνησε ένας άλλος Γολγοθάς. Μετά από ένα περίπου χρόνο έμαθα πως τα είχαν ξεπουλήσει όλα στο κτήμα, τους μύλους, το κονάκι διακοσίων ετών κτίσμα και τα χωράφια. Ο Λόγγος ο Θωμάς έγινε υπάλληλος στο εργοστάσιο Ζάχαρης στη Λάρισα ως χημικός, ο Γρηγόρης Τσίτσης πέρασε και αυτός το δικό του Γολγοθά. Τα χρόνια πέρασαν, εγώ ήρθα στην Ελλάδα και ο καλός Θεός με αξίωσε να ξαναβρώ το Γρηγόρη Τσίτση και την κόρη του Λόγγου Ευδοξία. Ο Γρηγόρης ήταν ένας πολύ όμορφος γέρος, με τρεμάμενη φωνή και με καθαρό μυαλό. Δεν παντρεύτηκε ποτέ. Η Ευδοξία Λόγγου, εγγονή της μεγάλης Ευδοξίας Μαλακούση, μου έφερε ό,τι είχε από το προσωπικό αρχείο Λόγγου, Μαλακούση, Χατζηνικολάκη και Μάρκου, και μου αφιέρωσε 45 λεπτά κουβέντας γύρω από όσα γνώριζε για τις τρεις μεγάλες οικογένειες (Μαλακούση - Λόγγου - Τσίτση). Ο Γρηγόρης συνεχώς με είχε αγκαλιά και ήταν δακρισμένος. Έτσι έκλεισε αυτό το οδοιπορικό με την οικογένεια Λόγγου. Λένε, πως τα πλούτη και η δόξα δεν κρατάνε πάνω από έναν αιώνα. Έτσι φαίνεται πως είναι, 1860-1960.
Αλήθεια, τι ήταν αυτή η οικογένεια; Ήταν ένας μύθος; Ένας θρύλος; Ένας κομήτης φωτεινός που φώτιζε την Ημαθία και χάθηκε αφήνοντας πίσω τα ελάχιστα σημάδια να τον θυμόμαστε; Δεν γνωρίζω. Ένα μόνο νοιώθω, πως έκαμα το χρέος μου σ’ αυτή την οικογένεια. Στην οικογένεια Λόγγου και στην Ευδοξία Μαλακουση. Αυτούς τους μεγάλους ανθρώπους και προσωπικότητες!
