Γράφει ο Ορέστης Σιδηρόπουλος
Ο Μανώλης Βαλσαμίδης μας χάρισε πρόσφατα ένα βιβλίο ακόμη. Προσφορά στην ιστορία της Νάουσας, περιλαμβάνει τεκμηριωμένες απαντήσεις σε σημαντικά ερωτήματα, σχετικά με την επανάσταση της πόλης, που οδήγησε στον αφανισμό της και στο ολοκαύτωμα των κατοίκων της.
Πρώτο ερώτημα: Γιατί να επαναστατήσουν οι Ναουσαίοι τη στιγμή που απολάμβαναν ως προνομιούχος πόλη σπάνιες ελευθερίες και ήσαν επιπλέον απαλλαγμένοι από την παρουσία του Οθωμανικού στοιχείου; Τί πιο πολύ θα αποκτούσαν εκείνη την εποχή που στη χώρα μας «όλα τάσκιαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά;». Γιατί να επιχειρήσουν έναν τόσο ριψοκίνδυνο ξεσηκωμό;
Η απάντηση στο ερώτημα έρχεται μέσα από τις σελίδες του βιβλίου: Για την Ελλάδα!
Πιστοί και ακλόνητοι στη θρησκεία των προγόνων, πατριώτες χωρίς συμβιβασμούς οι Ναουσαίοι, έδωσαν το «παρών» και τη ζωή τους στο κάλεσμα της πατρίδας, «τοις κείνων ρήμασι πειθόμενοι». Το ζήτησε η Ελλάδα. Και η Νάουσα υπάκουσε. Χωρίς επιφυλάξεις, χωρίς μεμψιμοιρίες Γι’ αυτό και ο αμερόληπτος κριτής, χαρακτηρίζει ανεπιφύλακτα φτωχό τον τιμητικό τίτλο της ηρωικής πόλης με τον οποίο η Πολιτεία θέλησε ν’ απαθανατίσει τη θυσία των Ναουσαίων.
Ας προχωρήσουμε όμως στην ανάλυση του κειμένου, που ο συγγραφέας το αποκαλεί «σενάριο» και το παρουσιάζει ως «ντοκιμαντέρ». Δεξιοτέχνης της πέννας, παρουσιάζει σε μικρά, περιεκτικά κεφάλαια τα γεγονότα. Ακρίβεια και αξιοπιστία χαρακτηρίζει την περιγραφή. Οι λεπτομέρειες καταγράφονται χωρίς πλατειασμούς και πολυλογίες. Λεπτομέρειες που τέρπουν εμάς τους αδαείς, πολύτιμες εν τούτοις για μύστες και ιστοριοδίφες.
Όμως εμείς, θα εντρυφήσουμε πρωτίστως στα «προλεγόμενα» του Γ.Χ. Χιονίδη, που με αρετές άρτιου επιστημονικού λόγου και με αξιοζήλευτα χαριτωμένο ύφος, παραθέτει το απόσταγμα της σοφίας του. Και θα συνεχίσουμε, αντλώντας τις πληροφορίες που υποσχεθήκαμε στους αναγνώστες: Ποια ήσαν τα στοιχεία που θεμελίωσαν αισιοδοξία στους οπλαρχηγούς και τους οδήγησαν στην πεποίθηση πως όλα θα πάνε κατ’ ευχήν;
Ο συγγραφέας, ανασύρει την απάντηση από τα ντοκουμέντα που περιλαμβάνονται στην βιβλιογραφία και στην προσωπική του έρευνα: Πίστεψαν ανεπιφύλακτα τις διαβεβαιώσεις των αρχηγικών κέντρων πως αμέσως μετά τη Νάουσα θα επαναστατούσαν και οι άλλες πόλεις της Μακεδονίας, δημιουργώντας συνθήκες αντιπερισπασμού στον εχθρό. Δυστυχώς, ούτε η Κοζάνης, ούτε η Καστοριά, ούτε η Σιάτιστα, ούτε και κάποιες άλλες μικρότερες πολιτείες επαναστάτησαν. Όσο για τις ενισχύσεις με έμψυχο και πολεμικό υλικό που θα ερχόντουσαν από την επαναστατημένη νότια Ελλάδα, φαίνεται πως αυτές έχασαν το δρόμο και δεν εμφανίστηκαν.
Το δρόμο έχασε περιπλανώμενος στα νησιά του Αιγαίου και ο Γρηγόρης Σάλας, έμπειρος αξιωματικός του Ρωσικού στρατού στον οποίο ανέθεσε χρέη αρχηγού ο Δημήτριος Υψηλάντης.
Δεν τελειώνει εδώ το «ντοκιμαντέρ», που μας πρόσφερε ο Μανώλης Βαλσαμίδης. Μας ενημερώνει και για τις (μάταιες) προσπάθειες κάποιων φρονίμων νοικοκυραίων οι οποίοι, όπως αποδείχθηκε, βλέπανε μακρύτερα και προσπάθησαν να αποστρέψουν την επανάσταση. Γράφει ακόμη και για τις συμβιβαστικές προτάσεις των Τούρκων, για την ειλικρίνεια των οποίων όμως είχαν κάθε λόγο να αμφιβάλλουν οι επαναστάτες.
Το τελευταίο κεφάλαιο, η τελευταία ψηφίδα φέρει τον τίτλο «Απολογισμός» και αποτελεί διαβεβαιώσεις ότι θα υπάρξει συνέχεια.
Τη βεβαιότητα πως ακόμη δεν καταγράφηκε η τελευταία λέξη για το μεγαλείο της Ναουσαίας ψυχής, μας δίνει ο διάλογος με τον οποίο τελειώνει την αφήγησή του ο συγγραφέας:
«Γκιαούρ, θέλεις να σώσεις τη ζωή σου πιστεύοντας στον Αλλάχ και στον Προφήτη;».
«Όχι Εφέντη!».
