Γράφει ο Παύλος Πυρινός
Ερευνώντας τους κώδικες της Ιεράς Μητροπόλεως Βεροίας, φυσικά με την ευλογία του Σεβασμιωτάτου μητροπολίτου μας κ. Παντελεήμονος, τον οποίο ευχαριστώ από τα βάθη της ψυχής μου, εντόπισα, στον υπ’ αριθμ. 16 κώδικα (1) «Επαρχιακής Αλληλογραφίας επί Μητροπολίτου Κοσμά Ευμορφοπούλου από Δρυϊνουπόλεως. Εν Βεροία τη 15 Μαΐου 1892», τρεις επιστολές που αναφέρονται στην Αδελφότητα «Μέλισσα», ως και σε άλλους κώδικες που σημειώνονται πιο κάτω.
Η Αδελφότητα «Μέλισσα» Βεροίας έχει τις ρίζες της στο «Φιλεκπαιδευτικό Σύλλογο Βεροίας» που ιδρύθηκε το Μάρτιο 1874. Οι Φιλεκπαιδευτικοί Σύλλογοι εμφανίζονται σχεδόν ταυτόχρονα σε όλο τον υπόδουλο Ελληνισμό.
Πολλαπλασιάζονται με γοργό ρυθμό και προμηνύουν μια νέα πνευματική αναγέννηση του Ελληνικού Έθνους.
Με την οικονομική ενίσχυση των σχολείων και την αποστολή δασκάλων σε διάφορα μέρη, οι Φιλεκπαιδευτικοί Σύλλογοι συνετέλεσαν πολλή στη διάδοση της παιδείας, στη διατήρηση της ορθοδοξίας και στην ενίσχυση του εθνικού φρονήματος των υπόδουλων Ελλήνων.
Έτσι, ενισχύθηκε ηθικά, εξοπλίστηκε πνευματικά και σφυρηλατήθηκε ηθικά ο ελληνισμός της Μακεδονίας και οι κάτοικοί της έγιναν ικανοί να αντισταθούν στον προσηλυτισμό της Βουλγαρικής προπαγάνδας, να ανθέξουν στις καταπιέσεις και στους διωγμούς και να μπορέσουν να αγωνιστούν νικηφόρα στην περίοδο του Μακεδονικού Αγώνα, των Βαλκανικών πολέμων και μετέπειτα.
Πάνω σ’ αυτή την κατεύθυνση εργάστηκε και ο «Φιλεκπαιδευτικός Σύλλογος Βεροίας» από την ίδρυσή του (1874) έως το 1880, οπότε και διαλύθηκε.
Στο διάστημα των 6 ετών λειτουργίας του επέδειξε μεγάλη εθνική και φιλανθρωπική δραστηριότητα με την ενίσχυση (υλική και ηθική) την εκπαιδευτική δραστηριότητα στη Βέροια και την περιοχή της με αξιόλογα αποτελέσματα.
Στη θέση του ιδρύθηκε (Μάρτιος του 1880) μια Αδελφότητα, η «Αθηνά» με διπλό σκοπό, εκπαιδευτικό και φιλανθρωπικό.
Η Αδελφότητα «Αθηνά» ύστερα από 18 χρόνια, το 1898 διαλύθηκε, γιατί καταγγέλθηκε από τις τουρκικές αρχές της Βεροίας ότι εργαζόταν για εθνικούς σκοπούς και ο τίτλος «Αθηνά» υποδήλωνε την πρωτεύουσα του Ελληνικού Βασιλείου, την Αθήνα.
Για τον Φιλεκπαιδευτικό Σύλλογο Βεροίας ως και για την Αδελφότητα «Αθηνά» δεν θα γράψω τίποτε. Για τους συλλόγους αυτούς, κατά χρονολογική σειρά, έγραψαν οι:
1. Α. Δημητρακάκης (2), 2. Αναστάσιος Χριστοδούλου (3), 3. Στέφανος Ι. Παπαδόπουλος (4), 4. Στέφανος Ε. Ζάχος (5) και 5. Αντώνιος Μ. Κολτσίδας (6).
Η ΑΔΕΛΦΟΤΗΤΑ «ΜΕΛΙΣΣΑ»
Για την Αδελφότητα «Μέλισσα» που είναι συνέχεια του Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου, και της Αδελφότητας «Αθηνάς» θα προσπαθήσουμε, παρόλο που οι διάσπαρτες πληροφορίες στους κώδικες της Ιεράς Μητροπόλεως Βεροίας και στις εκδιδόμενες εργασίες γι’ αυτήν είναι λίγες, να δώσουμε μια περιληπτική και κατατοπιστική εικόνα της δράσης της, κατά τα τελευταία χρόνια πριν από την απελευθέρωση της Βεροίας από τους Τούρκους και μετά, με την ελπίδα να κινήσει το ενδιαφέρον και άλλων συγγραφέων για την καλύτερή παρουσίασή της, τότε μπορούμε να πούμε ότι πέτυχε το σκοπό της η εργασία αυτή.
Από τον κανονισμό της Αδελφότητας «Μέλισσα» (7 και τις υπάρχουσες πληροφορίες, μπορούμε να πούμε ότι η Αδελφότητα «Μέλισσα»:
1. Είχε σκοπό φιλανθρωπικό και φιλεκπαιδευτικό και η όλη εκπαιδευτική διαδικασία στη Βέροια ενισχυόταν από αυτήν. Διέθετε το 40% των εσόδων της για εκπαιδευτικούς σκοπούς.
2. Πρόσφερε στους πτωχούς ξυλάνθρακες, άλευρα, φάρμακα, χρήματα κ.ά.
3. Συνετέλεσε τα μέγιστα στην πνευματική κίνηση της Βεροίας με την πραγματοποίηση διαλέξεων, θεατρικών παραστάσεων με μεγάλη επιτυχία κ.ά.
4. Πρόσφερε 300 λ. για την ανοικοδόμηση του παραδοσιακού Γυμνασίου (νυν Δημαρχείο).
5. Διέδωσε τη μουσική στη Βέροια. Δεν υπήρχε σπίτι που να μην είχε ένα όργανο, μαντολίνο, κιθάρα ή βιολί.
6. Διέθετε βιβλιοθήκη και
7. Πρόσφερε πολλά στον Μακεδονικό Αγώνα.
Πέρα από τις δραστηριότητες που ανέφερε παραπάνω, το Σωματείο «Μέλισσα» είχε και άλλες δραστηριότητες άγνωστες έως σήμερα.
Α΄ Διαβάζουμε στον υπ’ αριθμ. 17 κώδικα (8) για το προεδρείο του Σωματείου «Μελίσσης», σε επιστολή που αναγνώστηκε στη συνεδρία της γενικής συνελεύσεως (17 Μαΐου 1898), δήλωσε, επειδή η εικόνα που παρουσίαζαν τα σχολικά κτίρια του Ημιγυμνασίου και της Αστικής Σχολής βρίσκονταν σε ελεεινή κατάσταση, θα διαθέσει όσα χρήματα χρειάζονται για την επισκευή τους.
Η Γενική συνέλευση αποδέχθηκε τη δωρεά που ανερχόταν στις 100 έως 150 λ. για την επισκευή των κτιρίων Ημιγυμνασίου και Αστικής Σχολής.
Για το σκοπό αυτό ορίστηκε ειδική επιτροπή επισκευής των κτιρίων που αποτελείτο από τους: Ιωάννη Σακελλαριδη, Στέφανο Μαλούτα και Αντώνιο Σμερλή που αποπεράτωσαν το έργο της επισκευής στο τέλος Αυγούστου 1898.
Β΄ Το προεδρείο του Σωματείου «Μελίσσης» έστειλε στις 22-1-1900 (9) επιστολή στην Αντιπροσωπεία της Ελληνικός Κοινότητας Βεροίας με την οποία ζητούσε να υποδειχθεί και παραχωρηθεί κατάλληλο οικόπεδο να προβεί «εις ανέγερσιν Νεκροταφείου».
Ως κατάλληλο οικόπεδο παραχωρήθηκε η έξω Παναγιά με ολόκληρο το περίβολό της όπου πραγματοποιήθηκε από το Σωματείο «Μέλισσα» η ανέγερση Νεκροταφείου.
Γ΄ Οι Βεροιώτες, μέσω της Αδελφότητας «Μελίσσης» επέδειξαν αξιόλογες συλλογιστικές δραστηριότητες και γενικά διακρίθηκαν και πρώτευσαν σε πολλούς τομείς δράσης (πολιτιστικό, κοινωνικό, εμπορικό, τέχνες, γράμματα κ.ά.) που προκάλεσε τη ζήλεια και το φθόνο των τουρκικών αρχών.
Συνεχίζεται
