Γράφει ο Ορ. Σιδηρόπουλος
Αν αγαπητέ μου συμπολίτη ζητήσει κάποιος περαστικός να του μιλήσεις για τα αξιοθέατα της Βέροιας και να τα κατατάξεις αξιοκρατικά, σύμφωνα με τη σπουδαιότητά τους, μη βιαστείς να αποδεχθείς την πρότασή του. Δεν είναι καθόλου εύκολη δουλειά. Ενδεχομένως, αυτό που για σένα είναι κάτι σπουδαίο και σημαντικό, για κάποιον άλλον να αποτελεί κατώτερη επιλογή, ανάξια λόγου.
Επιπλέον, η κριτική εκτίμηση της πολιτιστικής αξίας ενός έργου ή κάποιας δημιουργίας, απαιτεί καλλιέργεια και πολύπλευρες γνώσεις. Βιασύνη και προχειρότητα δεν έχουν θέση σε μια τέτοια προσπάθεια. Ούτε συναισθηματισμοί και μεροληψίες, όσο κι αν τα βιώματα του παρελθόντος εξωραΐζουν κάποιες εμπειρίες.
Ιδίως όμως, μην επιχειρήσεις να κάνει επίδειξη γνώσεων αν δεν είσαι βέβαιος πως οι δικές του γνώσεις δεν είναι ανώτερες από τις δικές σου. Μόνον έτσι θα μπορέσεις να φανείς αξιόπιστος. Αλλιώς, εκτίθεσαι και δρέπεις τον χλευασμό των συνομιλητών σου.
Έτσι την… πάτησα κι εγώ πρόσφατα, όταν φιλοξενώντας έναν πολύξερο πρωτευουσιάνο, προσφέρθηκα να τον ενημερώσω για τα αξιοθέατα της Βέροιας, την επίσκεψη των οποίων είχαμε προγραμματίσει για την επόμενη μέρα.
«Θα σου είμαι ευγνώμων αν με βοηθήσεις ν’ αποκτήσω μια καλύτερη γνώμη για τα πολιτιστικά της πόλης σας».
Ο άνθρωπος, επεσήμανε διακριτικά πως είχε ήδη κάποια σημαντική γνωριμία με τον πολιτισμό μας και απλώς επιθυμούσε να μάθει κάτι που αγνοούσε. Όμως εγώ κολακευμένος από την πρότασή του, βάλθηκα να τον ενημερώσω για το πλάνο των επισκέψεων που είχα κατά νου και για το πρόγραμμα της επόμενης ημέρας.
«Θα ξεκινήσουμε από το Βήμα! Είναι ο χώρος στον οποίο κατά τα μέσα του πρώτου μετά Χριστόν αιώνα, κήρυξε τη νέα θρησκεία στους Βεροιείς ο Απόστολος Παύλος. Το ακροατήριο, Εβραίοι ως επί το πλείστον αλλά και αρκετοί εθνικοί, μελέτησε μαζί τους τις Γραφές. Και όπως γράφει ο Ευαγγελιστής Λουκάς, οι παριστάμενοι πολίτες αποδείχθηκαν ευγενέστεροι των Θεσσαλονικέων».
Είχα ξεκινήσει με στόμφο, πιστεύοντας πως θα αιφνιδίαζα τον φιλοξενούμενό μου. Όμως ο αιφνιδιασμός ήλθε από τη δική του πλευρά:
«Μιλάς ασφαλώς για τον ιερό χώρο που βρίσκεται δίπλα στην αυλή ενός σχολείου. Τον έχω επισκεφθεί πριν από αρκετόν καιρό. Μελέτησα προσεκτικά τις καλλιτεχνικές απεικονίσεις και τα ψηφιδωτά που πλαισιώνουν το Μνημείο. Μίλησα τότε με πολλούς ξένους προσκυνητές. Έδειχναν όλοι τους καταφανώς συγκινημένοι. Αποκόμισα όμως και την απογοήτευσή τους για την απουσία οργανωμένης εξυπηρέτησης και για την ανυπαρξία κάποιας διευκόλυνσης σε θέματα προσωπικής καθημερινότητας».
Αγνόησα τις μεμψιμοιρίες του φίλου μου και συνεπής στο πλάνο που είχα σχεδιάσει, συνέχισα τη νοητή ξενάγησή μου:
«Θα φύγουμε από το Βήμα. Θα απαντήσουμε πιο πάνω μιαν όαση πρασίνου και υδατοπτώσεων. Εκεί θα δούμε τους παλιούς αλευρόμυλους της περιοχής και τα υδατοτριβεία…».
«…που θα μπορούσαν ασφαλώς να γίνουν αξιοθέατα» συμπλήρωσε διακόπτοντάς με ο άλλος. «Θα ψυχαγωγούσαν τους περιπατητές. Αυτές οι κατασκευές προσελκύουν με το τίποτε τον κόσμο. Στις μεγαλουπόλεις, σπάνια συναντάς παρόμοιες ευκαιρίες».
Ελαφρώς ενοχλημένος, εγκατέλειψα τα υδροτριβεία και τους αλευρόμυλους και μετέφερα το σκηνικό της σχεδιαζόμενης ξενάγησης στην πλατεία Ρακτιβάν. Το παλιό μας δικαστήριο εκεί, παρά την εγκατάλειψη που βιώνει εδώ και μία δεκαετία, προσφέρεται για ξενάγηση και πολυλογία. Θέλησα να προλάβω τις παρατηρήσεις του.
«Χαλάν την εικόνα του κάποιες σκουριασμένες σιδερόβεργες. Με αυτές ο δήμος ασφάλισε την είσοδο στους εσωτερικούς χώρους, του κτιρίου».
«…για το φόβο ασφαλώς των Ιουδαίων. Ή μάλλον… των γνωστών θαμώνων» πρόλαβε εν τούτοις εκείνος με ειρωνική διάθεση.
Έκανα πως δεν τον άκουσα. Προτίμησα να μεταφέρω την ξενάγηση στην άλλη πλευρά της πλατείας. Ύψωσα τη φωνή μου.
«Στην περιοχή αυτήν είναι και τα σιντριβάνια της τελευταίας ανάπλασης. Παραδίπλα βρίσκεται το ηρώο της πόλης μας. Οι αιωρούμενες έγχρωμες πέτρες που θα δούμε, συμβολίζουν τους νεκρούς του πολέμου. Ευφάνταστος ο κατασκευαστής και φημισμένος. Ειδικευμένος σε μνημεία πεσόντων. Θα προβληματιστείς…».
Ο επισκέπτης μου όμως ήταν και πάλι ενημερωμένος:
«Αν μιλάς για τις κατάστεγνες πισίνες, άστο να πάνε! Μη μου τις βαφτίσεις όμως και σιντριβάνια! Όσο για το ηρώο σας με τις χρωματιστές πέτρες… Θου κύριε φυλακήν τω στόματί μου».
Ένιωθα πως το κύρος μου ως ξεναγού έχανε συνεχώς έδαφος. Θυμήθηκα τότε τους δίδυμους λουτρώνες. Μίλησα γι’ αυτούς στον φιλοξενούμενό μου. Εκείνος έδειξε να ξαφνιάζεται. Τον ενημέρωσα αραδιάζοντας όλες τις πληροφορίες που είχα:
«Οι προσπάθειες ξεκίνησαν από την τοπική υπηρεσία. Χάρις σ’ αυτές εμπήκαν σε τροχιά χρηματοδοτήσεις και πολιτική αξιοποίηση». Μαζί και το τζαμί της οδού Λεωνίδη. Το πανέμορφο κάποτε Ορτά-Τζαμί. Τα πιο αξιόλογα μνημεία της Τουρκοκρατούμενης Βέροιας».
Είδα το πρόσωπο του φίλου μου να λάμπει:
«Καιρός ήταν! Είχανε καταντήσει αποθήκες άχρηστων υλικών. Εύγε σ’ αυτούς που πρωτοστάτησαν».
Έπειτα με ρώτησε για τη συνέχεια του δικού μας προγράμματος:
«Ποια άλλα αξιοθέατα θα δούμε αύριο;».
«Την κορωνίδα! Το αριστούργημα του ενδέκατου αιώνα! Τη Βυζαντινή Μητρόπολη της Βέροιας, μοναδικό στα Βαλκάνια θρησκευτικό μνημείο. Αναπαλαιώθηκε! Θα το χαρείς στην πρότερή δόξα του!».
Την άλλη μέρα επισκέφθηκε το μνημείο μόνος του. Δε θέλησε μάλλον να με ενοχλήσει περισσότερο. Ίσως όμως επειδή δεν είχε πλέον εμπιστοσύνη στην αξιοπιστία της δικής μου ξενάγησης. Διακριτικά δεν έκανα καμία νύξη.
Λίγο προτού με αποχαιρετήσει όμως με μίλησε για την επίσκεψή του στην Παλαιά Μητρόπολη:
«Θαύμα στους εσωτερικούς χώρους. Εκστασιάσθηκα! Ώρες απολάμβανα την πνευματικότητά τους. Το διάκοσμο, την εικονογράφηση, τις αρετές ενός αρτίου κτίσματος. Μου έλειψε όμως η πρώτη εντύπωση. Αυτή που συγκλονίζει τον επισκέπτη προτού ακόμη περάσει το κατώφλι του μνημείου. Η έκπληξη της πρώτης ματιάς στη συνολική του εικόνα. Η πρώτη επαφή με την πραγματικότητα και με τις προσδοκίες σου. Μου έλειψε το μεγαλείο της ολοκληρωμένης εικόνας, η πρώτη δόξα της. Αυτής που θα προκύψει όταν η μπουλντόζα του δήμου απομακρύνει τις πρόσθετες κατασκευές που ακυρώνουν τη συνέχεια του μνημείου. Όταν αποκατασταθεί σ’ όλο το μήκος των 38 μέτρων η νοτιοδυτική πλευρά της βυζαντινής τοιχοποιίας που την καλύπτουν σήμερα τα κτίσματα μιας άσχετης με το μνημείο και την αρχιτεκτονική του εποχής.
