Του Μάκη Δημητράκη
Ο Όσιος Θεοφάνης ήταν Γιαννιώτης στην καταγωγή και έζησε πιθανότατα τον 16ο αιώνα. Γεννήθηκε πιθανόν μεταξύ των ετών 1520-1530 και νέος έφυγε από τα Γιάννενα και πήγε στο Άγιο Όρος και έγινε μοναχός και ακολούθως χειροτονήθηκε διάκονος, ιερέας και τέλος ηγούμενος στη Μονή Δοχειαρίου. Από εκεί έφυγε κάι πήγε στην Κωνσταντινούπολη όπου έψαχνε για τον ανεψιό του ο οποίος «θύμα του παιδομαζώματος» βρέθηκε από τα Γιάννενα στην Πόλη. Τον βρήκε –άγνωστο πώς τον ελευθέρωσε- και επέστρεψε στη Μονή αλλά οι μοναχοί φοβούμενοι αντίποινα των Τούρκων τον ανάγκασαν να φύγει από το Άγιο Όρος. Έτσι ο Θεοφάνης και ο ανιψιός του ήρθαν στη σκήτη της Μονής Τιμίου Προδρόμου στα Πιερία όρη πάνω από τον Αλιάκμονα. Εκεί ο Όσιος Θεοφάνης δημιούργησε νέο μοναστικό κέντρο κτίζοντας και περικαλλή ναό προς τιμή της Υπεραγίας Θεοτόκου. Παράλληλα ίδρυσε γυναικείο μοναστήρι προς τιμήν των Αγίων Αγγέλων κοντά στο χωριό Ασώματα.
Από τη σκήτη Προδρόμου τα βήματα τον οδήγησαν στο Βέρμιο, στην ανατολική πλαγιά του ορεινού όγκου «Τούρλια» όπου άρχισε να κτίζει το μοναστήρι των Ταξιαρχών, που καταστράφηκε από τους Τούρκους το 1811. Στην ίδια θέση σήμερα υπάρχει εξωκλήσι. Το 1822 οι Τούρκοι κατέστρεψαν και τη Μονή της Θεοτόκου που είχε ιδρύσει στη Σκήτη Προδρόμου.
Ήταν ευσεβής με ισχυρή θέληση και ακαταμάχητη δύναμη. Οι Ναουσαίοι με τον ερχομό του στην περιοχή τους εκπλήσσονται από την αγιότητα και τη διδασκαλία του. Η πίστη τους ενισχύεται και μιλούν για θαύματα.
Η παράδοση αναφέρει ότι το μοναστήρι το έκτιζε μόνος του και τα υλικά τα μετέφερε με ένα γαϊδουράκι που είχε φέρει από τη σκήτη Προδρόμου. Μια μέρα όμως μία αρκούδα έφαγε το υπομονετικό ζώο και ο Θεοφάνης αφού την έπιασε της έβαλε σαμάρι και την ανάγκασε να μεταφέρει αυτή τα υλικά. Σύμφωνα με την ίδια παράδοση από τότε δεν υπάρχουν αρκούδες στην περιοχή.
Ο Θεοφάνης επίσης έκτισε και το ναό των Ταξιαρχών μέσα στη Νάουσα που καταστράφηκε και τα ερείπια του βρίσκονται στα θεμέλια του 3ου Δημοτικού Σχολείου. Παρακίνησε επίσης τους Ναουσαίους να κτίσουν και άλλες εκκλησίες όπως της Μεταμόρφωσης, του Αγίου Γεωργίου και του Αγίου Δημητρίου οι οποίες όμως καταστράφηκαν το 1822.
Ο Άγιος Θεοφάνης δέθηκε πολύ με την πόλη της Νάουσας. Αγάπησε τον τόπο και τον βοήθησε. Έμεινε σ’ αυτή μέχρι τα βαθιά γεράματα του και λίγο πριν από το τέλος του επέστρεψε στη σκήτη Προδρόμου. Εκεί κάλεσε τους μοναχούς και τους συμβούλεψε.
Πέθανε και τάφηκε στη Μονή Προδρόμου. Αργότερα το λείψανο του μεταφέρθηκε στη Μονή Ταξιαρχών στο Βέρμιο. Από την καταστροφή όμως της Μονής το 1811 από τους Τούρκους διασώθηκε μόνο η Αγία Κάρα που φυλάγεται στο Ναό της Παναγίας στη Νάουσα.
Είναι ο πολιούχος Άγιος της Νάουσας και η μνήμη του τιμάται πανηγυρικά στις 19 Αυγούστου. Την παραμονή γίνεται λιτάνευση της εικόνας του Αγίου και ανήμερα της γιορτής πάνδημη αρχιερατική Θεία Λειτουργία.
Με τον Όσιο Θεοφάνη συνδέονται πολλά θαύματα. Ξεχωρίζει όμως αυτό που συνέβη κατά την επιστροφή του από την Κων/λη προς το Άγιον Όρος μαζί με τον ανιψιό του. Το πόσιμο νερό του πλοίου με το οποίο ταξίδευαν τελείωσε και πλήρωμα και επιβάτες κινδύνευαν να πεθάνουν. Ο Θεοφάνης προσευχήθηκε και το θαλασσινό νερό στις υδαταποθήκες του πλοίου μετατράπηκε σε πόσιμο λυτρώνοντας όλους τους επιβαίνοντες. Λίγο αργότερα το καράβι έπεσε σε μεγάλη θαλασσοταραχή και κινδύνευε να βυθιστεί. Μετά όμως από προσευχή του Θεοφάνη ο Κύριος ανταποκρίθηκε και η θάλασσα γαλήνεψε. Αξίζει επίσης να αναφερθεί και το θαύμα που έγινε στο χωριό του Βερμίου το Γραμματίκοβο (πιθανόν το σημερινό Γραμματικό) στο οποίο ενέσκυψε «πανούκλα» από την οποία λυτρώθηκαν οι κάτοικοι της περιοχής όταν μετέφεραν την Τίμια Κάρα του Οσίου από τη Νάουσα στο χωριό τους.
Για τον Άγιο Θεοφάνη υπάρχει και ειδική ακολουθία Εσπερινού και Όρθρου. Η πρώτη γνωστή ακολουθία τυπώθηκε στη Βενετία το 1764 με έξοδα κάποιου ιερομόναχου με το όνομα Πολύκαρπος. Το 1883 διορθώθηκε και επανεκδόθηκε στη Θεσσαλονίκη από τον Χατζή-Χριστόδουλο Χατζηπέτρου Πετρίδη ενώ το 1996 ξανατυπώθηκε με τη συνεργασία του δασκάλου Σταύρου Γουργουλιάνου και της εφημερίδας «Φωνή της Νάουσας».
Πηγές:
1. «Όσιος Θεοφάνης» ο νέος πολιούχος της Νάουσας, Γεωργίου Χιονίδη περιοδικό «Μακεδονικά 8», Θεσσαλονίκη 1968
2. «Ο πολιούχος της Νάουσας Άγιος Θεοφάνης», Εμ. Βαλσαμίδη, περιοδικό «Νιάουσα» 1977
3. «Όσιος Θεοφάνης ιδρυτής της Μονής Ταξιαρχών και πολιούχος της Νάουσας», Μητροπολίτη Παντελεήμονα Καλπακίδη, Νάουσα 1998
