Γράφει η Ευδοξία Δαβόρα
μουσικοπαιδαγωγός- μουσικοθεραπεύτρια
Προσπαθήσατε ποτέ να δείτε μια ταινία τρόμου χωρίς ήχο; Πως θα σας φαινόταν η περίφημη σκηνή στο ντουζ, της ταινίας ‘’Psycho’’ του 1960 χωρίς την απότομη εισαγωγή των εγχόρδων στα συγκεκριμένα δευτερόλεπτα; Η ατμόσφαιρα αυθυποβολής που δημιουργείται στον θεατή. Οι συναισθηματικές εναλλαγές, ακόμη και στη σκόπιμη απουσία της μουσικής, όπως στη δραματική σκηνή της φυλακής στη ‘’The silence of the lambs’’ του 1991, το βλέμμα του Άντονι Χόπκινς.
Η μουσική, σε μεγάλο βαθμό υπαγορεύει τα συναισθήματα των μελών του κοινού να αισθάνονται κατά τη διάρκεια της θέασης, στις πιο δυνατές στιγμές μιας ταινίας. Προσθέτει ‘’ζωή’’ στην ιστορία και μπορεί τελικά ακόμα και να απογειώσει την εμπειρία ενός ακροατηρίου, κάνοντας το μουσικό θέμα ισχυρότερο ίσως και από το σενάριο της ίδιας της ταινίας. Έχει την ιδιότητα να τρυπώνει στο υποσυνείδητό του θεατή και να τον παρασύρει χωρίς καν να το παρατηρήσει. Η ισχύς που κρατάει η μουσική στον κινηματογράφο είναι τόσο μεγάλη, που μερικές φορές το κοινό δεν μπορεί να δει αυτό το επιπλέον στρώμα που δίνεται τη δεδομένη στιγμή. Μπορεί ακόμα να υπάρχει και ένα τραγούδι που να εξηγεί τόσο καλά έναν χαρακτήρα ή να δημιουργεί μια ιστορία, όπως η αρχή του ‘’Kill Bill’’ , το ‘’Bang Bang’’ του Nancy Sinatra που είναι ουσιαστικά και ο πρόλογος της ταινίας. Ένας άλλος τρόπος που ο σκηνοθέτης ή ο αφηγητής δίνει υποσυνείδητα πληροφορίες που δεν γνωρίζουμε.
Στην αρχή, υπήρχαν οι αδελφοί Lumière, οι οποίοι έκαναν σύντομες κινούμενες εικόνες κανονικών συμβάντων. Πλήθη, τρένα, άτομα σε γραμμές. Η φωτογραφική μηχανή που ανέπτυξαν το 1895 συνέλαβε τις πρώτες κινούμενες εικόνες που έγιναν ποτέ. Πόσο πιο συναρπαστικό θα μπορούσε να γίνει αυτό; Είναι ενδιαφέρον πως οι πρώτες αυτοσχέδιες μελωδίες μπήκαν στις ταινίες του βουβού κινηματογράφου για καθαρά ψυχολογικούς λόγους από ζωντανές ορχήστρες σε αυτοσχεδιασμούς, καθώς πίστευαν πως οι ηθοποιοί δεν ήταν αρκετά ‘’ζωντανοί’’ όπως τους έβλεπαν σε ασπρόμαυρη προβολή. Ο Τσάρλι Τσάπλιν, δυστυχώς, δεν επιβίωσε την πραγματική μετάβαση σε ταινίες με ήχο. Για το κοινό, αποδείχτηκε ότι ήταν υπερβολικά μεγάλο σοκ, να ακούσουν τη φωνή του αφού τον είχαν συσχετίσει με όλες τις εικόνες που είχαν δει σιωπηλά. Έτσι στα τέλη της δεκαετίας του 1920, τις σκηνές πλημμυρίζουν τα μιούζικαλ.
Το 1933, το αρχικό ‘’King Kong’’, ήταν μια από τις πρώτες ταινίες που είχαν γραπτή μουσική σε ολόκληρη την πλοκή με τον Steiner να χρησιμοποιεί τις κλασικές μουσικές φόρμες. Ο Max Steiner θεωρείται ένας από τους πιο παραγωγικούς και κινηματογραφικούς συνθέτες κλασικής φόρμας, με 26 υποψηφιότητες για Όσκαρ (και 3 νίκες). Γράφοντας ανάμεσα σε άλλα, μουσικές για τα ‘’Gone With The Wind’’ και ‘’Casablanca’’, με τον John Williams να τον ανταγωνίζεται πλέον, συνθέτοντας για κάποιους από τους μεγαλύτερους κινηματογραφικούς γίγαντες, όπως το ‘’Star Wars’’ και ‘’Harry Potter’’.
Τη δεκαετία του ’30 εμφανίζεται στις οθόνες και η Τζαζ! Η μαύρη τζαζ και η λευκή τζαζ. Η λευκή τζαζ ήταν σχεδόν σαν κούνια. Έπαιζε σε συμφωνικές ορχήστρες, για να αντιπροσωπεύει τη διασκέδαση, συνήθως. Η μαύρη τζαζ από την άλλη, ήταν πολύ πιο σκληρή και πιο καθαρά «τζαζ» με σάλπιγγες και σαξόφωνα, εκπροσωπώντας συχνά τον ανήθικο χαρακτήρα ή τη γενική διακοπή της κανονικότητας.
Τις δεκαετίες του ’50-’60 ξεκινάει η άνθιση του Δυτικού κινηματογράφου με ταινίες τύπου ‘’Τhe Good, The Bad, και The Ugly’’ (1967) με τον Clint Eastwood να μεσουρανεί. Τότε ξεκινάνε και οι θεματικές μουσικές. Kαι καθώς πλησιάζουμε στο χρόνο, μπαίνει η πρώτη ποπ μουσική σε ταινίες, με τους σκηνοθέτες να αρχίζουν να συνειδητοποιούν ότι μπορούν να διαφημίσουν και να πουλήσουν το θεματικό τραγούδι της ταινίας τους σε μια εντελώς ξεχωριστή αγορά. Τη μουσική βιομηχανία. Αυτή ήταν η προέλευση των «soundtracks», τα οποία κυκλοφορούν ξεχωριστά από την ταινία και περιέχουν μόνο τη μουσική από την ταινία. Τα πρώτα κομμάτια έρχονται από τους Simon & Garfunkel με τα ‘’Mrs Robinson» και «Sound of Silence». Σήμερα έχουμε επικές μουσικές παραγωγές από παλαιότερες και σύγχρονες ταινίες. ‘’The last of the Mohicans’’ 1992, ‘’Brave heart’’ 1955, ‘’The Lord of the Rings’’ 2001, ‘’Intouchables’’ 2011. Με σημαντικές παρουσίες ακόμη και στη βιομηχανία των κινουμένων σχεδίων, από το ‘’Lion king’’ 1994, μέχρι τη ‘’Frozen’’ 2013 και το ‘’Sing’’ 2016.
Καταλαμβάνοντας πλέον ένα τελείως διαφορετικό κομμάτι στη βιομηχανία του κινηματογράφου, στόχος της μουσικής είναι να παράγει σχεδόν το διπλάσιο των εσόδων της ταινίας, κατέχοντας το κάθε μέρος τη δική του θέση στο Hollywood. Ίσως ακόμα καθιστώντας το τραγούδι πιο δυνατό στη μνήμη μας ακόμα και από την ίδια την ταινία.
