Με την ευλογία του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτη Βεροίας κ.κ. Παντελεήμονος, παράλληλα με τα καθήκοντά μου ως επιτρόπου της εκκλησίας Αγίου Αντωνίου, ανέλαβα τη συγκέντρωση, τακτοποίηση και καταγραφή όλου του αρχειακού υλικού της εκκλησίας (κώδικες, βιβλία, πρωτόκολλα, αποφάσεις Διοικητικών Συμβουλίων κ.ά.).
Στη διάρκεια της προσπάθειας αυτής, βρήκα λυτό έγγραφο που παρουσιάζει ενδιαφέρον γιατί καταγράφει τα ιερά σκεύη και τα άλλα πολύτιμα πράγματα που κάηκαν στην πυρκαϊά του ναού το 1898.
Η εκκλησία του Αγίου Αντωνίου Βεροίας ήταν το κέντρο της λατρευτικής, κοινωνικής, εκπαιδευτικής και φιλανθρωπικής δραστηριότητος στα δύσκολα χρόνια της τουρκοκρατίας και μετέπειτα.
Ανέπτυξε μια ιδιαίτερη δραστηριότητα με τη λειτουργία μιας ιδιότυπης τράπεζας που διευκόλυνε σημαντικά τη ζωή των χριστιανών κατοίκων της πόλεως Βεροίας και της περιοχής.
Ο Άγιος Αντώνιος ήταν και είναι ο πολιούχος της πόλεώς μας και λόγω των πολλών ευεργεσιών Του δέχθηκε η εκκλησία του Αγίου πολλές μικρές και μεγάλες δωρεές.
Για το λόγο αυτό είχε ωραίο τέμπλο, θρόνο και άμβωνα. Θαυμάσια κομψοτεχνήματα, όλα σκαλιστά, πολύτιμα σκεύη, Ιερά Άμφια, ασημένια θυμιατά, χρυσά και αργυρά δισκοπότηρα, ενδυμασίες Αρχιερατικές, ιερέων και διακόνων, ιερούς Σταυρούς, χρυσούς και ασημένιους με μαργαριτάρια. Όλα αυτά έγιναν στάχτη.
Σήμερα, παρουσιάζω από λυτό έγγραφο, όσα κάηκαν στην πυρκαϊκά του Ναού 1898, τα οποία δεν αναφέρονται από τους συγγραφείς που ασχολήθηκαν με το θέμα αυτό.
Το λυτό αυτό έγγραφο (27 Χ 40) στάλθηκε από την εκκλησιαστική επιτροπή του ναού δύο (2) ημέρες μετά την πυρκαϊκά στο ναό, στις 6 Φεβρουαρίου 1898 στην Ιερά Μητρόπολη Βεροίας, ημερομηνία που υπάρχει στο τέλος του λυτού εγγράφου 6 Φεβρουαρίου 1898.
Το λυτό έγγραφο καταγραφής των αποτεφροθέντων ιερών σκευών κ.ά. σε έκταση γραφής 70 σειρών έχει ως εξής:
1. Μία αρτοκλασία αργυρά με πέντε θέσεις αργυράς
2. Τρία σαμτάνια αργυρά μεγάλα
3. Εν κιατσί
4. Τρεις θυμιατοί μεγάλοι αργυροί
5. Εν δισκοπότηρον χρυσούν
6. Εν δισκοπότηρον αργυρούν
7. Δύο δισκοπότηρα έτι αργυρά
8. Δέκα περιζόνια αργυρά καπνισμένα χρυσού
9. Τέσσερα περιζόνια αργυρά
10. Εις Σταυρός αργυρούς καπνισμένος χρυσούς έχων δέκα πέτρας αδαμαντίνους και ένδεκα σμαράγδια και ρουμπίνια και είκοσι εννέα σπυργιά μαργαριταρένια μεγάλα
11. Εις Σταυρός αργυρούς με μαργατίτες και οκτώ μερψιάνια δύο άνδρες αγίους
12. Εις Σταυρός αργυρός με μαργαριτάρια
13. Σταυροί αργυροί
14. Μία ενδυμασία αρχιερατική μετά κορόνας (;) και αργυράς ράβδου
15. Μία ενδυμασία ιερέως χρυσοϋφαντος πρώτη
16. Μία ενδυμασία ιερέως χρυσοϋφαντος δεύτερη
17. Δύο επιγονάτια ιερέως χρυσοϋφαντα
18. Ένδεκα ενδυμασίαι ιερέως διαφόρων ειδών
19. Δύο ενδυμασίαι ιερέως λευκή και μαύρη
20. Εν φαιλόνιον χρυσοΐφαντον ρωσικόν
21. Μία πύλη χρυσή
22. Εν τραπεζομάνδηλον χρυσούν αγίας τραπέζης
23. Εν τραπεζομάνδυλον κεντητόν αγιας τραπέζης
24. Εις αέρας κεντητός
25. Εις μανδίας και επανοκαμίλαφον (;)
26. Μία ποδιά προσκομιδής
27. Εν ζεύγος στέφανον γάμου αργυρό
28. Εις επιτάφιος χρυσούς και κεντημένος με μαργαρίτας
29. Μία ενδυμασία χρυσοΐφαντος διακόνου – τρια οράρια
χρυσοΐφαντα διακόνου
30. Είκοσι τρία καλύμματα και αέρας
31. Εις Σταυρός της Μεγάλης Παρασκευής
32. Δέκα οκτώ εικόναι μεγάλαι
33. Δύο Ευαγγέλια με τα περικαλήματά των αργυρά και
καπνιστά χρυσού παλαιάς κατασκευής
34. Δύο αρτοφόρια αργυρά
35. Πέντε εξαπτέρυγα και εις Σταυρός αργυρός
36. Πέντε αντεμίνσια
37. Εν ζέον αργυρούν
38. Δύο Ευαγγέλια μετ’ αργυρών πλαισίων
39. Τριάκοντα εννέα εικόναι του τέμπλω - μία σταύρωση αργυρά
40. Δέκα οκτώ κανδήλαια αργυραί
41. Εννέα στέφανα αργυρά εις εικόνας μεγάλας
42. Οκτώ στέφανα αργυρά εις εικόνας μικράς
43. Μία σταύρωση αργυρά
44. Είκοσι τέσσαρας κανδήλαι και άλλαι τεσσαράκοντα
δεξιά και αριστερά
45. Εις πολυέλαιος των 18 κηρίων
46. Εις πολυέλαιος των 12 κηρίων
47. Εις πολυέλαιος των 6 κηρίων
48. Δύο πολυέλαιοι των 4 κηρίων
49. Εις πολυέλαιος των 3 κηρίων
50. Πέντε μανουάλια μεγάλα χάλκινα
51. Δύο αναλόγια κεντητά όλως συντέφι
52. Δύο δωδεκάδαι μηναία νέα
53. Οκτώ δωδεκάδαι έτερα
54. Τέσσερα ορολόγια μεγάλα
55. Άφθονα βιβλία
56. Σκαλιστό τέμπλο 22 μέτρων μάκρους και το κουβούκλιο.
6 Φεβρουαρίου 1898
Εστάλη αντίγραφον τω Γραμματεί της Ι. Μητροπόλεως
Εξετάζοντας το λυτό έγγραφο των αποτεφροθέντων πραγμάτων, βλέπουμε ότι κάηκε ολόκληρος πλούτος, ενδεικτικά αναφέρω:
1. Δισκοπότηρα (3 αργυρά και 1 χρυσό)
2. Σταυροί (4 αργυροί και 1 χρυσός)
3. Επιτάφιος χρυσός με κεντημένους με μαργαρίτες
4. Αρτοφόριο αργυρό
5. Πέντε εξαπτέρυγρα και ένας Σταυρός αργυρός
6. Εικόνα Σταύρωσης αργυρά
7. Σκαλιστό τέμπλο 22 μέτρων και
8. Άφθονα βιβλία
Ο Ναός ξανακτίστηκε και εμπλουτίστηκε και τα εγκαίνιά του έγιναν στις 12 Σεπτεμβρίου 1904.
Μετά από 100 χρόνια, παρουσία του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και Πάσης Ελλάδος, μακαριστού Χριστοδούλου και των Αρχών της πόλεως έγιναν τα εγκαίνια του ανακαινισθέντος Ναού του Αγίου Αντωνίου, Πολιούχου της Βέροιας από τον ιεράρχη μας κ. Παντελεήμωνα.
Ακόμη, πραγματοποίησε ένα χρέος ευγνωμοσύνης προς την γυναίκα, την αρχόντισσα, στη γενναιόδωρη προσφορά της οποίας οφείλουμε το ναό του πολιούχου μας, στην Ευδοξία Μαλακούση, με το στήσιμο της προτομής της στον προαύλειο χώρο της εκκλησίας. Ένα χρέος ευγνωμοσύνης που πραγματοποιήθηκε ύστερα από 100 χρόνια!
Παύλος Πυρινός
