Toυ Μάκη
Δημητράκη
Για τον Άγιο Φανούριο που σήμερα τιμά η Εκκλησία μας δεν έχουμε ακριβή στοιχεία. Το μόνο σοβαρό στοιχείο που έχουμε «έρχεται» από τη Ρόδο όπου μεταξύ των ετών 1355-1369 βρέθηκε σε μισογκρεμισμένη εκκλησία (δίπλα στα τείχη της πόλης) μία εικόνα στην οποία ο τότε επίσκοπος της πόλης Νείλος ο Β΄ διάβασε σε κάποιο σημείο το όνομα Άγιος Φανούριος.
Στην εικόνα ο Άγιος παριστάνεται ντυμένος σαν Ρωμαίος στρατιωτικός που κρατά στο αριστερό χέρι ένα σταυρό και στο δεξί μία αναμμένη λαμπάδα.
Στο χώρο όπου βρέθηκε η εικόνα, λίγο αργότερα, οι Ροδίτες έκτισαν εκκλησία προς τιμή του Αγίου που υπάρχει και σήμερα. Αργότερα ο Άγιος «άρχισε» να τιμάται σε όλα τα Δωδεκάνησα αλλά και στη Χίο, Λέσβο, Κύπρο και Κρήτη όπου μάλιστα του αποδόθηκε το θαύμα της απελευθέρωσης τριών Κρητικών ιεροδιαικόνων που είχαν αιχμαλωτιστεί από Αγαρηνούς κατακτητές.
Η παράδοση αναφέρει πως η μητέρα του Αγίου Φανουρίου ήταν αμαρτωλή, σκληρή και άπονη με τους φτωχούς γι’ αυτό όταν πέθανε βρέθηκε στην Κόλαση. Ο Άγιος προσπάθησε να τη σώσει αλλά η κακία της στάθηκε εμπόδιο. Έτσι ο Άγιος παρακάλεσε τους πιστούς να κάνουν ό,τι θέλουν για τη σωτηρία τα ψυχής της μητέρας του.
Το έθιμο της Φανουρόπιτας
Οι νοικοκυρές την παραμονή ή ανήμερα της γιορτής του Αγίου, φτιάχνουν τις φανουρόπιτες και αφού τις πάνε στην εκκλησία για να ευλογηθούν τις μοιράζουν στο εκκλησίασμα και όχι μόνο με τη σύσταση να ευχηθούν για τη συγχώρεση της μητέρας του Αγίου.
Η παρετυμολογική παρήχηση (λαθεμένη εκδοχή) του ονόματος του Αγίου με φαίνω=φανερώνω έκανε τον Άγιο δημοφιλή στη λαϊκή παράδοση για τη φανέρωση χαμένων ανθρώπων, ζών ή αντικειμένων.
Οι ορθόδοξοι χριστιανοί κάνουν τη φανουρόπιτα με την ελπίδα ότι ο Άγιος θα τους φανερώσει ό,τι έχουν χάσει ή ακόμη να τους φανερώσει (για τα ανύπαντρα κορίτσια) κάτι σχετικό με τον μέλλοντα σύζυγό τους. Μάλιστα σε κάποια μέρη, οι νέες βάζουν κάτω από το προσκεφάλι τους, κομμάτι της φανουρόπιτας το βράδυ της παραμονής της εορτής του Αγίου.
Πότε επακριβώς ξεκίνησε το έθιμο της φανουρόπιτας κανείς δεν γνωρίζει ενώ σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση οι Ροδίτισσες ήταν αυτές που πρώτες έκαναν τη φανουρόπιτα. Σε κάποια μέρη την ώρα που ετοιμάζουν τη φανουρόπιτα κρατούν αναμμένη λαμπάδα όπου κρατά και ο Άγιος όπως βλέπουμε στη σχετική αγιογραφία. Μάλιστα πολλοί πιστεύουν πως ο Άγιος με το κερί που κρατά φανερώνει σε άλλους αντικείμενα και σε άλλους τον καλό δρόμο.
Η εορτή του Αγίου, 27 Αυγούστου, καθιερώθηκε από τον επίσκοπο Νείλο γιατί την ημερομηνία αυτή βρέθηκε στη Ρόδο η Εικόνα.
Όσο για την Παρασκευή της φανουρόπιτας αυτή ποικίλει από τόπο σε τόπο ή ακόμη από σπίτι σε σπίτι. Είναι ένα είδος κέικ με πολλές παραλλαγές με 7 ή 9 συστατικά από τα οποία δεν λείπουν οι σταφίδες, τα καρύδια ή αμύγδαλα, η κανέλα, το γαρύφαλλο, το κονιάκ και η άχνη ζάχαρη.
Στη Βέροια ο Άγιος «φιλοξενείται» στο ναό του Αγίου Νικολάου του Ψαρά στην οδό Μ. Αλεξάνδρου
Πρόκειται για τρίκλιτη βασιλική με δίρριχτη στέγη που παλαιότερα είχε νάρθηκα και γυναικωνίτη.
Ο ναός που ο διαχωρισμός των κλιτών γίνεται απλό έναν κίονα είναι παλαιότερος του 1602 όπως αναφέρεται σε παλαίτυπο του 1588. Υπάρχει η υπόνοια, που βασίζεται στην τοιχοδομία, ότι το ιερό ανήκει σε έναν προηγούμενο ναό πιθανόν βυζαντινό.
Η ζωγραφική του ναού, που σε παλαιότερη εποχή ανήκε στην ενορία Αγ. Παταπίου, είναι του 17ου αιώνα με χαρακτηριστική αυτή της Θεοτόκου στην κόγχη του ιερού. Η συστέγαση του Αγίου Φανουρίου και του Αγ. Νικολάου του Ψαρά έγινε μετά την έλευση των Μικρασιατών.
