Του ιερέως
Παναγιώτου
Σ. Χαλκιά
Τίποτε άλλο δεν υπάρχει, φίλοι αναγνώστες, που να ξεχωρίζει τον Έλληνα, τόσο ανόθευτα, από όλους τους άλλους λαούς, παρά ο λόγος του, που με αυτόν και με τη νόησή του, έφερε στον κόσμο ό,τι στοχάστηκε και ό,τι βουλήθηκε: την επιστήμη, τη φιλοσοφία και την πολιτεία…
Ο λόγος του Έλληνα σε κρατάει μέσα στη μορφή του και αναπαύεσαι μέσα στο νόημά του, γαληνεύει την ψυχή σου, γαληνεύει το πάθος της ζωής με τους Θεούς του. Ο λόγος του Έλληνα είναι τόσο καλοθώρητος, που δεν μπορείς να τον αποχωριστείς, άμα μια φορά τον γνωρίσεις. Και όσο πιο καλά γνωρίζεσαι μαζί του, τόσο πιο καλομίλητος σου φαίνεται, γιατί κάτι πρωταγροίκητο έχει να σου πει. Να σου ομολογήσει το ανομολόγητο, να σου μεταδώσει το αμετάδοτο, να σου ερμηνεύσει το ανερμήνευτο, να σου ιστορήσει το ανιστόρητο, να σου χρονώσει το άχρονο.
Ο λόγος του Έλληνα είναι αυτός που μόχθησε να πλησιάσει και να περιγράψει το νοητό, το άρρητον αγαθόν, να το βάλει τόσο ψηλά, που καμία ανθρώπινη δύναμη να μην μπορεί να το πλησιάσει.
Όποιος διαβάζει Αρχαίους από το πρωτότυπο, δεν κατασκευάζει μια αρχαιότητα φανταστική και ψεύτικη. Αν ακολουθήσεις το Σωκράτη του Πλάτωνα στις όχθες του Ιλισού και αν ακούσεις τις συζητήσεις του με το μαθητή του Φαίδρο, κάτω από την πλατάνα, τότε θα πεισθείς, ότι ο Ελληνικός λόγος κατεβαίνει από τις χιονισμένες κορυφές του Ομήρου και φθάνει στο Σολωμό, στον Παλαμά, στο Σεφέρη, στον Ελύτη.
Ο Ελληνικός Λόγος ήρθε από την Ιωνία και ρίζωσε στον αττικό βράχο και από εκεί έφτασε ως τη Σικελία και από τη Μακεδονία ως την Αφρική, ως τα βάθη της Ασίας.
«Η περιουσία του Ελληνικού λαού είναι ο λόγος του, πηγή πλούτου, πηγή αλήθειας, πηγή ζωής. Ήρθαμε στον κόσμο, με μόνη αποσκευή το λόγο. Δε διαθέτουμε τίποτε άλλο, πέραν αυτού. Είναι το μόνο στοιχείο αγιότητος μέσα του: «Δημοτικό τραγούδι».
Ο Ελληνικός Λόγος, δημιούργημα της κλασσικής παιδείας, απελευθερώνει τον ανθρώπινο λόγο, ολοκληρώνει την προσωπικότητα και σφυρηλατεί το χαρακτήρα.
Μι α χούφτα είναι ο άνθρωπος,
από στυφό προζύμι,
γεννιέται σαν αρχάγγελος,
πεθαίνει σαν αγρίμι.
Του μένει μόνο στη ζωή
μια γλώσσα μια πατρίδα,
η πρώτη του παρηγοριά
και η στερνή του ελπίδα.
λέει ο ποιητής.
Η γλώσσα δεν είναι απλώς το μέσον επικοινωνίας, αλλά ολόκληρο σύστημα τρόπου σκέψης και συμπεριφοράς, στοιχείο εθνικής και πολιτιστικής ταυτότητας, που εκφράζει την εσωτερική κίνηση του πνεύματος. Η γλώσσα, και η θρησκεία είναι αυτά που χαρακτηρίζουν την Πατρίδα και χωρίς αυτά, το Έθνος καταστρέφεται (Κοσμάς ο Αιτωλός).
Χάνοντας την επαφή με τον Αρχαίο Ελληνικό Λόγο, η ιστορική μας αλλοτρίωση είναι βεβαία. Και τότε το ιδεολογικό κενό δημιουργεί και αντικοινωνικούς τρόπους συμπεριφοράς. Χωρίς τα πνευματικά προϊόντα της κλασσικής παιδείας, δεν υπάρχει ελευθερία. Η υποδούλωση στην ύλη, η αποχαύνωση, η αδιαφορία και η μαζικοποίηση ακολουθούν.
Καθετί που δεν μπορεί να κατανοηθεί εύκολα, παραμερίζεται, τα κενό τους συμπληρώνουν σύντομες και ακαταλαβίστικες φράσεις. Η γλώσσα φτωχαίνει και τότε; Λαλούν οι Έλληνες βαρβαροφώνως, ως να κατάγονται όχι από Ομήρους και Πλάτωνας, αλλά από Κάρας και Γότθους και Σκύθας, όπως εύστοχα παρατήρησε διαχρονικά ο Κωνσταντίνος Οικονόμου ο εξ Οικονόμων. Και ο νομπελίστας ποιητής μας Γεώργιος Σεφέρης συμπληρώνει καυστικά:
Μα τι γυρεύουν οι ψυχές μας
πάνω σε καταστρώματα καταλυμένων καραβιών,
μουρμουρίζοντας σπασμένες σκέψεις,
από ξένες γλώσσες;
Ο Γιάννης Ψυχάρης ταύτιζε την Πατρίδα με τη Γλώσσα: Γλώσσα και Πατρίδα είναι το ίδιο. Να πολεμά κανείς για την πατρίδα του ή για την Εθνική τη Γλώσσα, ένας είναι ο αγώνας…
Αυτή τη θεία Γλώσσα οφείλουμε να σεβαστούμε και να διαφυλάξουμε, γιατί είναι αυτή η ίδια η γλώσσα, ο ίδιος λόγος, που παράλαβε ο Πλάτωνας, πλανερό και χυδαίο από την οικία του Μόρυχου και του Επικράτη και αφού τον κίνησε στον καθαρό αέρα του αττικού τοπίου, αφού τον καθάρισε από κάθε βάναυσο στοιχείο, τον ανέβασε στον επουράνιο τόπο, όπου θεάται τα τρισμάκαρα οράματα, μεταλαβαίνει την ομορφιά των ιδεών. Και γεμάτο καλλιέπεια, χωρίς φθόνο, ολόλαμπρο, τον κατεβάζει και τον παραδίδει στον όμορφο έφηβο Φαίδρο, μαθητή του Σωκράτη, γεμάτο θειότητα, καλοσύνη, σωφροσύνη, αρετή και αληθινή γνώση, να μορφώσει και να θερμάνει την ψυχή του με «ακριβέστατη παιδεία», ισορροπημένη, μακριά από την ταραχή των πλανερών λόγων.
Παιδεία, κυβερνημένη από τέτοιο λόγο, φέρνει μέτρο και ισορροπία στην ψυχή των νέων, φέρνει την είδηση πως ο λόγος της για τους νέους πρέπει να είναι ζυμωμένος με πνευματικές αξίες. Γιατί η Ελληνική Γλώσσα δεν είναι μια οποιαδήποτε γλώσσα του κόσμου, είναι γλώσσα ιδέα, ιστορία, τέχνη, ανθρωπισμός, μια ατελείωτη περιπέτεια του πνεύματος…
Η τραγική Φιλομήλα δε θρηνεί ούτε που της έκοψε ο Τηρεύς τη γλώσσα ούτε ότι θα μείνει βουβή, αλλά γιατί δεν θα ξαναμιλήσει ποτέ πια Ελληνικά.
Δεν θα παρέθετα αυτά τα αποφθέγματα γιγάντων του πνεύματος, αν δεν φοβόμουν πως μοίρα κατατρέχει σήμερα τη γλώσσα μας, την Ελληνίδα Φωνή, το θείο Ελληνικό Λόγο, το Λόγο της φιλοσοφικής σκέψης και των θείων Ευαγγελίων. Αφαιρούμε σιγά-σιγά την πνευματική δόνηση του εγκεφάλου μας και έτσι πέφτουμε σε πνευματικό λήθαργο. Ο κίνδυνος, φίλοι αναγνώστες, προ των πυλών, αλλά ο εφησυχασμός σε όλους μας…
Επικράτης: Αμβρακιώτης κωμωδιοποιός της «μέσης» κωμωδίας
Μαλεβίτσης Χρ. Δοκιμιογράφος. Τμηματάρχης της Στατιστικής υπηρεσίας
Μόρυχος: Αθηναίος τραγικός
Τηρεύς: Γιος του Άρεως και της νύμφης Βιστονίδας
Φαίδρος: Προϊστάμενος της Σχολής Επικουρείων (100-75 π.Χ.)
Φιλομήλα: Θυγάτηρ του Πανδίονος, γνωστή εκ του μύθου Τηρεύς-Πρόκλης-Φιλομήλας…
