Του ιερέως Παναγιώτου Σ. Χαλκιά
Η λέξη μόρφωση, φίλοι αναγνώστες, ετυμολογικά παράγεται από το ρήμα μορφώ (-όω) και μορφώνω, που σημαίνει δίνω μορφή, σχήμα σε κάτι, σχηματίζω. Και μεταφορικά, διαμορφώνω κάποιον, προάγω πνευματικά, ηθικά.
Έτσι, για παράδειγμα, ο επιπλοποιός παίρνει το ξύλο, το επεξεργάζεται κι φτιάχνει τα έπιπλα. Σ’ αυτό το άξεστο και άμορφο ξύλο δίνει μορφή, ευμορφία και το ξύλο παίρνει άλλη αξία. Το ίδιο συμβαίνει και στον άνθρωπο χωρίς μόρφωση. Είναι μία άπλαστη μάζα, αγροίκος, ακαλλιέργητος, γεμάτος πάθη, χοντροκομμένος, άπλαστος. Έρχεται ο δάσκαλος και τον διαπλάθει με ηθικές διδασκαλίες, με καλλιέργεια της ψυχής του και τον κάνει πολιτισμένο πολίτη. Του διώχνει την αγένεια.
Η μόρφωση είναι περίοπτος αξία του πολιτισμού και ένα μέγεθος, που αποτελεί τον κύριο κορμό του. Αναβαθμίζει την προσωπικότητα του ανθρώπου, του δίνει αξία και τον καθιστά χρήσιμο στην κοινωνία. Λαός αμόρφωτος δεν μπορεί να συστήσει πολιτισμό υπό την υγιή έννοια. Γι’ αυτό και οι ηγέτες μιας πολιτείας, που παραμέλησαν να μορφώσουν το λαό τους, έριξαν το έθνος τους στην αθλιότητα.
Η μόρφωση δεν ταυτίζεται με την παιδεία. Η παιδεία ενδιαφέρεται περισσότερο για το νου, τη διάνοια των ανθρώπων, στους οποίους προσφέρει γνώσεις. Δεν παραμελεί, βέβαια, και την παροχή μόρφωσης, αλλά σε δεύτερο βαθμό. Η μόρφωση ενδιαφέρεται για την καλλιέργεια, εξερεύνηση και ανάπτυξη της ψυχής και την αύξηση του συναισθηματικού πλούτου του ανθρώπου και της ηθικής του τελειοποίησης. Η μόρφωση είναι ανώτερη της παιδείας, γιατί αποτείνεται στην καρδιά. Την καλή καρδιά άλλως τε επαίνεσε ο Χριστός (… «μακάριοι οι καθαροί τη καρδία ότι αυτοί τον Θεό όψονται…» Μανθ. Ε΄8) και όχι τον… άνθρωπο.
Η μόρφωση, είπαμε αποβλέπει στην εξερεύνηση της ψυχής και ανάπτυξή της. Δίνεται δε με τη διδασκαλία και το παράδειγμα. Εν μέρει δε, δίνεται και μέσω των Καλών Τεχνών και της αισθητικής καλλιέργειας, γιατί και τα έργα των καλλιτεχνών, αν είναι σωστά και υγιή, συμβάλλουν στον εξευγενισμό της ψυχής.
Η μόρφωση αποτελεί κύριο συστατικό του ανθρωπισμού και ένα από τα βασικότερα στοιχεία της χριστιανικής διδασκαλίας. Μπορώ να πω πως ο πολιτισμένος άνθρωπος, που είναι γέννημα της μόρφωσης που δέχτηκε, έχει την προπαρασκευή εκείνη που χρειάζεται για να μπει στο δρόμο της πίστης.
Μορφωμένους σήμερα πολίτες, δυστυχώς, δεν έχουμε. Ή, αν έχουμε, αυτοί είναι ελάχιστοι. Παλαιότερα υπήρχε κάποια μόρφωση στο λαό, αν και ατελής, υπήρχε ευγένεια, λεπτότητα τρόπων, ιπποτισμός, σεβασμός, καλή και ζεστή καρδιά, ανοιχτή καλοσυνάτη ψυχή, αγάπη κ.λπ., που ανέβαζαν ποιοτικά τον πολιτισμό και έκαναν τη ζωή πιο πρόσχαρη. Σήμερα όλα αυτά εξαφανίστηκαν.
Σήμερα έχουμε χιλιάδες γραμματισμένους (με πολλά πτυχία και ξένες γλώσσες) και ελάχιστους μορφωμένους. Γι’ αυτό και η ζωή έχασε το χαρωπό της πρόσωπο και οι άνθρωποι έγιναν δυστυχισμένοι.
