1821 – 2021, 200 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ Το ΡΟΥΜΛΟΥΚΙ πριν (κατά-μετά) την επανάσταση - Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

1821 – 2021, 200 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ Το ΡΟΥΜΛΟΥΚΙ πριν (κατά-μετά) την επανάσταση - Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Του Γιάννη Δ. Μοσχόπουλου

Η οθωμανική κατάκτηση προκάλεσε σημαντική οπισθοδρόμηση στα θέματα εκπαίδευσης σε όλα της τα επίπεδα. Ένα σημαντικό γεγονός για την ανάπτυξη της παιδείας, αλλά και γενικότερα για την ιστορία του έθνους, σημειώθηκε στα 1593, όταν ο πατριώτης Πατριάρχης Ιερεμίας Β΄ ο Τρανός συγκάλεσε σύνοδο στην οποία αποφασίστηκε να φροντίσουν οι ορθόδοξοι μητροπολίτες να ιδρύσουν σχολεία. Ουσιαστικά ο ιεράρχης κήρυξε γενική σταυροφορία για την ίδρυση σχολείων και διαφόρων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων. Έτσι από την εποχή αυτή γενικεύεται η ίδρυση σχολείων. Ο δεσμός εκκλησίας – σχολείου, ο οποίος και στα χρόνια της βυζαντινής περιόδου ήταν στενός, γινόταν πλέον στενότερος. Τα σχολεία ήταν δίπλα ή μέσα στην εκκλησία ή το μοναστήρι. Ο δάσκαλος συνήθως ήταν ιερέας ή μοναχός. Τα σχολεία, που αφορούσαν μόνο στα αγόρια, ήταν προσαρτημένα στην εκκλησία, χωρίς τάξεις. Η εκπαίδευση είχε περιοριστεί στα λεγόμενα κολυβογράμματα. Ο μοναδικός δάσκαλος, συνήθως ιερέας ή μοναχός, τους δίδασκε ανάγνωση μόνο εκκλησιαστικών βιβλίων (το ωρολόγιο, την οκτώηχο, το ψαλτήρι, τις διάφορες ακολουθίες κλπ).

Ο επίσκοπος Καμπανίας Θεόφιλος (1749-1795) λάμπρυνε με την πνευματική δράση του την περιοχή του κεντρικοανατολικού κάμπου. Καταγόταν από τα Ιωάννινα και διέθετε όχι μόνο βαθιά θεολογική, αλλά και πλατιά εγκυκλοπαιδική μόρφωση, που την αξιοποιούσε ένα προοδευτικό και φιλελεύθερο πνεύμα. Η έδρα της Επισκοπής του ήταν στην Κουλακιά (Χαλάστρα), αλλά στην Καψόχωρα διατηρούσε κονάκι που είχε μετατραπεί σε πνευματικό κέντρο, όπου οι νέοι της περιοχής, που διψούσαν για μάθηση, οργανωμένοι σε αδελφότητα, φοιτούσαν με δάσκαλο τον πνευματικό παπα-Ανανία. Αρχικά διδάσκονταν τις βασικές γνώσεις, αλλά όσοι διακρίνονταν στη μάθηση φοιτούσαν στις ανώτερες σχολές της Νάουσας, της Θεσσαλονίκης και της Βέροιας ως υπότροφοι. Έτσι προετοιμάζονταν τα νέα στελέχη της επισκοπής, δηλαδή οι ιερείς και οι δάσκαλοι. Επίσης λειτουργούσε «εν Καυσοχωρίω βιβλιοθήκη του Θεοφίλου Καμπανίας». Το κέντρο αυτό ήταν μία όαση πνευματική για τους νέους της περιοχής. Παράλληλα είχε οργανώσει πλήρως τα σχολεία σε όλα τα χωριά της περιοχής του, αφού ο ίδιος βεβαίωνε ότι «… εις τον Γηδάν έχουσί τινα εντόπιον παιδαγωγούντα τους παίδας και εις άλλα ομοίως οι ιερείς».

Οι χριστιανοί της Μακεδονίας στηρίχθηκαν ψυχικά και από τον ιεραπόστολο Κοσμά Αιτωλό, ο οποίος διέσχισε την ύπαιθρο της και κήρυξε από το 1766 έως το 1778. Μιλώντας απλά, αλλά με δύναμη και ύφος προφήτη, εμψύχωνε τους χωρικούς, προφήτευε τη μελλοντική απελευθέρωση του ελληνικού γένους και τους παρακινούσε να κτίζουν εκκλησίες και να ιδρύουν σχολεία, πασχίζοντας έτσι να ανακόψει τους εξισλαμισμούς. Τα κηρύγματά του άγγιζαν άμεσα τα λαϊκά στρώματα γίνονταν βάλσαμο και κινητήρια δύναμη για τους υπόδουλους. Κατά τη δεύτερη περιοδεία του στη Μακεδονία το 1775 ο Κοσμάς κινούμενος από τη Θεσσαλονίκη πέρασε από το Ρουμλούκι κι έφθασε στη Βέροια, το καλοκαίρι του 1775. Από «ενθύμηση» μαθαίνουμε ότι τον Ιούλιο του ίδιου χρόνου κήρυξε εκεί, καθώς και στα γύρω χωριά. Τότε χρονολογείται η επίσκεψη του Κοσμά Αιτωλού στο Γιδά. Σύμφωνα με αφηγήσεις παλαιών κατοίκων του Γιδά (που κατέγραψα περί το 1978), κορυφαίο γεγονός στην ιστορία του χωριού είναι ότι πέρασε, λειτούργησε και δίδαξε στην αυλή της εκκλησίας του αγίου Αθανασίου ο Κοσμάς ο Αιτωλός, ο «Απόστολος Κοσμάς ή ο «Άγιος Κοσμάς», όπως συνηθίζουν να τον αποκαλούν. Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση, όταν έφθασε στο Γιδά, πήγε στην παλιά εκκλησία του αγίου Αθανασίου (στο χώρο του σημερινού ομώνυμου κοιμητηριακού ναού Αλεξάνδρειας), έμπηξε στο χώμα έναν σταυρό φτιαγμένο από χλωρά κλαδιά, λειτούργησε και δίδαξε ενώπιον κατοίκων που συγκεντρώθηκαν από όλα τα γύρω χωριά. Ο προηγούμενος ναός του Αγίου Αθανασίου έφερε χρονολογία κτίσεως το 1777, οπότε ίσως η κατασκευή του να ήταν καρπός του κηρύγματός του.-

Γιάννης Δ. Μοσχόπουλος, Το Ρουμλούκι [Kαμπανία] κατά την πρώιμη και μέση οθωμανοκρατία [14ος αιώνας -1830], Θεσσαλονίκη, εκδόσεις Εντευκτηρίου 2012, σελ. 301, 313-341, 320, 324 επ., 337, 409. 19.2.2021/ mosio@otenet.gr / 6977336818

1821 – 2021, 200 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

Το ΡΟΥΜΛΟΥΚΙ

πριν (κατά-μετά) την επανάσταση

Στις 22 Φεβρουαρίου 1821 ο Υψηλάντης εξέδωσε προκήρυξη ανεξαρτησίας, πέρασε τον ποταμό Προύθο και ύψωσε τη σημαία της Επανάστασης στο Ιάσιο της Μολδοβλαχίας. Δύο μέρες αργότερα, στις 24 Φεβρουαρίου 1821 εξέδωσε επαναστατική προκήρυξη με τον τίτλο «Μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος».

Εφημερίδα Λαός
ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ: Εφημερίδα Λαός - Τοπική Εφημερίδα

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Δήμος Αλεξάνδρειας: Προληπτικές απολυμάνσεις σε όλα τα δημοτικά κτίρια και χώρους συνάθροισης κοινού

Δήμος Αλεξάνδρειας: Προληπτικές απολυμάνσεις σε όλα...

Προληπτικές απολυμάνσεις σε όλα τα δημοτικά κτίρια...

ΤΟ ΤΕΡΑΣΤΙΟ ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΦΙΛΟΠΤΩΧΟΥ ΑΔΕΛΦΟΤΗΤΟΣ ΚΥΡΙΩΝ ΒΕΡΟΙΑΣ (1905-2021)

ΤΟ ΤΕΡΑΣΤΙΟ ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΦΙΛΟΠΤΩΧΟΥ...

(Ανάγκη να βοηθήσουμε όλοι – Το θεάρεστο έργο της) Οι...

Συνέντευξη του Κώστα Παλουκίδη στον ΑΚΟΥ 99.6 αμέσως μετά την ανεξαρτητοποίησή του από την παράταξη Μπατσαρά

Συνέντευξη του Κώστα Παλουκίδη στον ΑΚΟΥ 99.6 αμέσως...

«Η συμπεριφορά και η ανακολουθία της δημοτικής ομάδας...

ΝΕ ΣΥΡΙΖΑ ΠΣ Ημαθίας: Κριτική στη Κυβέρνηση για τα self-test

ΝΕ ΣΥΡΙΖΑ ΠΣ Ημαθίας: Κριτική στη Κυβέρνηση για τα...

Από την ΝΕ ΣΥΡΙΖΑ ΠΣ Ημαθίας ανακοινώνονται τα εξής:«...

Γενική Συνέλευση στην Εύξεινο Λέσχη Χαρίεσσας - Τα θέμα που θα συζητήσουν

Γενική Συνέλευση στην Εύξεινο Λέσχη Χαρίεσσας - Τα...

Κατόπιν απόφασης του Δ.Σ. καλούνται τα μέλη του...

Το Πρόγραμμα του Μητροπολίτη - Από 23/4 έως 2/5

Το Πρόγραμμα του Μητροπολίτη - Από 23/4 έως 2/5

Ο Σεβασμιώτατος ΜητροπολίτηςΒεροίας, Ναούσης και...

Συνάντηση Δημάρχου Νάουσας Νικόλα Καρανικόλα με συνεργάτες του Πρωθυπουργού για την στήριξη της εταιρείας  Βαραβαρέσος Α.Ε. και των πληγέντων αγροτών

Συνάντηση Δημάρχου Νάουσας Νικόλα Καρανικόλα με...

Συνάντηση με στελέχη του πρωθυπουργικού γραφείου στο...

Τα νέα κρούσματα της Πέμπτης (22/4) στην Ημαθία

Τα νέα κρούσματα της Πέμπτης (22/4) στην Ημαθία

Τα νέα εργαστηριακά επιβεβαιωμένα κρούσματα της νόσου...

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ ΤΙΤΛΟΙ ΣΧΕΤΙΚΩΝ ΑΡΘΡΩΝ

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ # ΝΕΑ

Σχετικά άρθρα

(Ανάγκη να βοηθήσουμε όλοι – Το θεάρεστο έργο της) Οι Μητροπολίτες Βεροίας Επίτιμοι Πρόεδροι της ΑδελφότητοςΤου Παύλου Δ. ΠυρινούΑπό τα Φιλανθρωπικά Ιδρύματα της Βέροιας («Τράπεζα αγάπης», Ιεράς...

Τα παιδιά κουράστηκαν και πρέπει να ξεδώσουν μετά από ένα χρόνο εγκλεισμού, μηρυκάζουν στα TV κανάλια οι φουκαράδες της ενημέρωσης και οι χαριτωμένοι των social media. Κι έτσι δικαιολογούν-και ταυτόχρονα...

Σε πελάγη ευτυχίας βρίσκονται από τα μεσάνυχτα του Σαββάτου 11 Απριλίου ο Αντώνης Καραβασίλης και η σύζυγός του Βιολέτα Ηλιάδη που έφεραν στον κόσμο ένα υγιέστατο και χαριτωμένο κοριτσάκι.  Τρισευτυχισμένοι...

Στον Προμηθέα βρέθηκε σήμερα ο Σύλλογος Νεολαίας Βέροιας για τον καθαρισμό της περιοχής μαζεύοντας 30 σακούλες γεμάτες από σκουπίδια!@@ads-307@@@@ads-307@@Σε ανάρτηση τους στο fb αναφέρουν: @@ads-307@@Απόλυτη επιτυχία!...