Του ιερέως
Παναγιώτου
Σ. Χαλκιά
Όπως γνωρίζετε, φίλοι αναγνώστες, η καταγωγή μου είναι από το Βρονταμά-Λακωνίας.
Από το 1963 υπηρέτησα (τώρα είμαι συνταξιούχος) ως κληρικός, στη Μακεδονία, όπου και παραμένω.
Όλα αυτά τα χρόνια δεν διεπίστωσα να παρασκευάζουν σαπούνι οι γυναίκες στα σπίτια τους.
Στη Λακωνία όμως, παρασκευάζουν οι γυναίκες σαπούνι στο σπίτι. Βάζουν σε μεγάλο καζάνι τα πιο κάτω υλικά (δυστυχώς δεν γνωρίζω την αναλογία τους): Λάδι, νερό, αλάτι, καυστική ποτάσα και τα βράζουν. Έτσι, γίνεται το σπιτικό, λευκό, σαπούνι. Δεν νομίζω ότι υπάρχει καλλίτερη ποιότητα στο εμπόριο.
Όμως, μου είναι γνωστό ότι: οι γυναίκες στη Λακωνία έχουν διάφορες προλήψεις, σχετικά με την κατασκευή του σαπουνιού στα σπίτια τους.
Και πρώτα-πρώτα δεν γνωστοποιούν στις γειτόνισσές τους την ημέρα που πρόκειται να βράσουν (φτιάξουν) σαπούνι, γιατί φοβούνται το μάτι και το κακό ποδαρικό. Για το λόγο αυτό, όποιος μπει στην αυλή τους και ιδεί ότι φτιάχνουν σαπούνι, το φτύνει για να μη το βασκάνει και εύχεται:
-«Να βγάλετε μάρμαρα, αγκωνάρια και κολώνες από το λεβέτι (καζάνι) σας!» (Δηλ. να πήξει το σαπούνι και να γίνει κρουστό και όχι μαλακό).
Αν τύχει και δεν πήξει καλά, δεν αποδίδουν την αποτυχία στο ότι δεν έριξαν εγκαίρως και με αναλογία τα υλικά (σπίρτο του σαπουνιού, αλάτι, λάδι, νερό, ανάλογη φωτιά), αλλά τα αποδίδουν όλα στο ποδαρικό και στο μάτι του τάδε ή της τάδε, που το είδε και που όπως έχουν παρατηρήσει και από άλλες φορές, είναι γρουσούζης και δεν έχει καλό ποδαρικό!
Δεύτερη σπουδαία πρόληψη είναι και η πεποίθηση που έχουν, ότι «το σαπούνι δεν έρχεται και δεν πήζει καλά, όταν το φτιάχνουν σε χασοφεγγαριά», γιατί πιστεύουν ακράδαντα ότι χάνεται το σαπούνι, όπως χάνεται και το φεγγάρι και δεν έρχεται.
Η μακαρίτισσα η μητέρα μου έβαλε στο Βρονταμά (το χωριό μου) – όπως έλεγε – σε χάση του φεγγαριού είκοσι οκάδες λάδι για να φτιάξει σαπούνι και δεν έβγαλε από το καζάνι ούτε το μισό απ’ όσο έβγαζε άλλες φορές που δεν ήταν χασοφεγγαριά.
Μια άλλη επίσης πατριώτισσά μου το έβρασε εφτά φορές, χωρίς να κατορθώσει τελικά να πήξει καλά, γιατί ήταν χασοφεγγαριά.
Μια άλλη σπουδαία, επίσης, πρόληψη, που επικρατεί σε όλη σχεδόν τη Λακωνία, είναι ότι τα ξωτικά, τα νεραϊδικά και τα αερικά έχουν τεράστια επίδραση στην κατασκευή του σαπουνιού. Και για να εξουδετερώσουν οι γυναίκες την επίδραση αυτών των πνευμάτων, παίρνουν διάφορες προφυλάξεις. Έτσι λοιπόν, μόλις τελειώσει το βράσιμο του σαπουνιού και επιπλεύσει στο καζάνι η πυκνόρευστη μάζα του, φτιάχνουν στη μέση του καζανιού ένα σταυρό και τοποθετούν επάνω του ένα κομμάτι καλαμιά ή κληματόβεργα, ένα σπυρί λιβάνι, λίγο ψωμί και λίγο σκόρδο. Τέλος το σκεπάζουν για να μη μείνει τη νύχτα ξεσκέπαστο και πάνε τα νεραϊδικά και το «μαγαρίσουν».
Αυτές είναι οι σπουδαιότερες προλήψεις, που επικρατούν στη Λακωνία σχετικά με το σαπούνι. Δεν γνωρίζω όμως, φίλοι αναγνώστες, αν στα εργοστάσια σαπωνοποιίας επικρατούν αυτές ή παρόμοιες αντιλήψεις και ποια μέτρα λαβαίνουν για να αποφύγουν τις αποτυχίες τους…
