Το 2002, με άρθρα μου, που περιλήφθηκαν στις ΨΗΦΙΔΕΣ, προσέγγισα το μοναστήρι της Εικοσιφοίνισσας για τρεις λόγους. Το μοναστήρι είναι φάρος Ορθοδοξίας, εθνικό προπύργιο, αλλά και συνδέεται άμεσα με την ιστορία της Νάουσας από τα χρόνια, τα καλυμμένα με ομίχλη, της ίδρυσης της πόλης.
Σε 18 σελίδες (ΨΗΦΙΔΕΣ 2002, σελ. 203-220) διαπραγματεύομαι τα της μονής και τα σχετικά με τη Μάρα Μπράνκοβιτς, τη Βαλιντέ Χανούμ, τη χορηγό του μοναστηριού και τη χορηγό των προνομίων στη «δική της πόλη», τη Νάουσα.
Έγραφα τότε: «Η μονή Εικοσιφοινίσσης βρίσκεται στο Παγγαίο, σε απόσταση 4 ωρών με το άλογο, παλιότερα. Σήμερα είναι μια περίπου ώρα με πούλμαν από τη Δράμα. Το ίδιο από την γέφυρα του Στρυμόνα και το λιοντάρι της Αμφιπόλεως με ασφαλτοστρωμένο δρόμο, σε υψόμετρο 753 μέτρων από τη θάλασσα. Ανήκει στη Μητρόπολη Δράμας και εποπτεύεται από τον εκάστοτε Μητροπολίτη της. Αναφέρεται ως η αρχαιότερη στη Μακεδονία μονή και έχει αδιάλειπτη προσφορά στην Εκκλησία και το Γένος».
Τώρα: Ευχαριστίες οφείλω στον σεβασμιότατο Μητροπολίτη Δράμας κ. Παύλο για την αποστολή του δίτομου μνημειακού έργου για την Ιερά Μονή Εικοσιφοινίσσης. Μνημειακό έργο. Θέλω και από τη θέση αυτή να αναφέρω στο σεβασμιότατο, ότι μου έκανε το καλύτερο δώρο που θα μπορούσα να περιμένω από τη Δράμα. Το ξεφύλλισα. Είναι θησαυρός ανεκτίμητος, πηγή πληροφοριών ανεξάντλητη, υπόδειγμα ιστορικής καταγραφής και ταυτόχρονα άριστη εκδοτική παραγωγή (Γραφικές Τέχνες - Εκδόσεις Μυγδονία - Θεσσαλονίκη).
Σεβασμιότατε, Συγχαρητήρια.
Ήδη ψάρεψα ένα λαβράκι. Η Μονή της Εικοσιφοινίσσης ανιστορήθηκε (καλύφθηκε με αγιογραφίες) από τον Αγιογράφο Ματθαίο Μολδαβό. Πρόκειται περί του Ναουσαίου Ιωάννου Ματθαίου, πατέρα του επίσης αγιογράφου Χριστοδούλου Ματθαίου. Ο Ιωάννης Ματθαίος ονομάζεται Μολδαβός, γιατί χώρα προέλευσής του είναι η Ρουμανία. Η εθνικότητά του είναι ελληνική, υπάρχει το διαβατήριό του και ταυτόχρονα η μαρτυρία ότι εγκαταστάθηκε στη Νάουσα προ ετών από το χρόνο έναρξης των εργασιών ανιστόρησης του Ναού της Εικοσιφοινίσσης.
Στη σελίδα 311 του τόμου Προσκυνητάρια της Ιεράς Μονής Εικοσιφοινίσσης μας δίδονται οι πληροφορίες ότι το τέταρτο έτος της ηγουμενίας του Αζαρίου άρχισε το «ζωγράφισμα» του ιερού της Μονής Ναού, μετά από συμφωνία με τον αγιογράφο Ματθαίο Μολδαβό το γένος, έναντι αμοιβής ύψους 80.000 γροσίων. Υπερβολικά μεγάλο ποσό. Ο Ματθαίος είχε δύο βοηθούς. Ο ένας, ήταν μοναχός από το Βατοπέδι του Αγίου Όρους, στο όνομα Ανανίας, ειδικός για τα χρώματα και ο άλλος, Νικόλαος στο όνομα, από τη Θεσσαλονίκη, ζωγράφος για την απεικόνιση στα κενά διαστήματα της εικονογράφησης των «εγκάρπων», δηλαδή του φυτικού, έγκαρπου, διάκοσμου.
Η εργασία κράτησε οκτώ χρόνια. «Την δε 1ην Ιανουαρίου 1865, έλαβε πέρας η εργασία άριστα εξειργαρμένη ένδον τε και εκτός του Ναού. Ο δε καλλιτέχνης πληρωθείς εκ διαλειμμάτων και μέχρις οβολού της εαυτού εργασίας, απήλθεν αγαλόμενος εις την Νάουσαν της Μακεδονίας εν η σταθερώς προ πολλών ετών έχει οικογενειακώς την διαμονήν του».
