Του Μάκη Δημητράκη
Τιμάται σήμερα σε ολόκληρη την Ελλάδα η μνήμη ενός από τους πιο αγαπητούς Αγίους της Χριστιανοσύνης του Αγίου Νικολάου, του προστάτη του Πολεμικού μας Ναυτικού αλλά και όλων των ναυτικών μας και γενικότερα των θαλασσινών μας!
Δεν υπάρχει σπίτι ναυτικού που να μην έχει στο εικονοστάσι του την εικόνα του Αη – Νικόλα όπως δεν υπάρχει καΐκι ή πλοίο - μικρό ή μεγάλο - χωρίς το εικόνισμά του!
Για μας όμως τους Βεροιωτάδες η τιμή προς τον Άγιο Νικόλαο είναι και πολύ μεγάλη και για πολλούς «παράξενη». Όσοι όμως γνωρίζουν ότι πολλές από τις εκκλησίες της πόλης μας έχουν κάποιον κτήτορα – άρχοντα ο οποίος συνήθιζε να δίνει το όνομά του στην εκκλησία που «έκτιζε» θα δικαιολογήσει το γεγονός.
Στη Βέροια σήμερα των 46 βυζαντινών και μεταβυζαντινών εκκλησιών (υπάρχουν βέβαια και άλλες αλλά πολύ νεότερες) έχουμε 8 ναούς αφιερωμένους στη μνήμη του προστάτη των θαλασσινών και το όνομά του με ιδιαίτερη τιμή και χαρά φέρνουν πολλοί Βεροιωτάδες!
ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ λοιπόν στον Νίκο, στον Μαστρο - Νικόλα και στον Καπετάν Νικολό αλλά και στη Νίκη και στη Νικολέτα!!!!
Τριγυρίζοντας κάποιος στο κέντρο της πόλης ή στις παραδοσιακές μας γειτονιές σίγουρα θα βρεθεί μπροστά σε μια από τις εκκλησίες αυτές όπως
• Ο Άγιος Νικόλαος ο Ψαράς στην οδό Μ. Αλεξάνδρου και «συγκατοικεί» με τον Άγιο Φανούριο! Είναι εκκλησία τρίκλιτη, ρυθμού Βασιλικής παλαιότερη του 1558 και οι τοιχογραφίες του Ιερού χρονολογούνται στα τέλη του 17ου αιώνα.
• Ο Άγιος Νικόλαος της Γούρνας στην οδό Παστέρ δίπλα από το «Βλαχογιάννειο Μουσείο». Είναι γνωστός και ως «Άγιος Νικόλαος ο Βεροιώτης» αλλά και της «Αρχόντισσας Βασίλως». Αρχικά ήταν μονόχωρος και ξυλόστεγος, πριν όμως το 1525 απόκτησε τη σημερινή του τρίκλιτη μορφή με δίρριχτη στέγη.
• Ο Άγιος Νικόλαος ο Λαμαρινάς ή του Μοναχού Ανθίμου. Βρίσκεται στη γωνία των οδών Αγίου Αντωνίου και Κονίτσης και οι τοιχογραφίες είναι του 16ου αιώνα.
• Ο ‘Αγιος Νικόλαος ο Αμόλευτος ή Αμόλυντος ή του Άρχοντα Καλοκρατά. Είναι παρεκκλήσι της ενορίας Αγίου Γεωργίου στην οδό Μανιάκα και είναι κτίσμα του 14ου αιώνα που επισκευάσθηκε τον 16ο αι. με δαπάνη του Άρχοντα Κομνηνού Καλοκρατά. Ονομάσθηκε Αμόλυντος επειδή πιθανότατα ο Ναός και η γύρω περιοχή δεν μολύνθηκε από λοιμώδες νόσημα όπως άλλες περιοχές της πόλης.
• Ο Άγιος Νικόλαος της Μακαριώτισσας στην οδό Κοντογεωργάκη, δίπλα από το 1ο Δημοτικό Σχολείο. Κτήτορες αναφέρονται ο Άρχοντας Γλυκέος Ζευγίτης και η Μοναχή Ρεβέκκα και κατά το παρελθόν πρέπει να λειτούργησε ως Καθολικό γυναικείου Μοναστηριού. Είναι μονόχωρος ξυλόστεγος ναός με νάρθηκα και τοιχογραφίες του 1571 αλλά και νεότερες του δεύτερου μισού του 18ου αιώνα.
• Ο Άγιος Νικόλαος στην οδό Δημοσθένους κοντά στην Παναγία Δεξιά. Είναι σχεδόν τετράγωνος και καλοφτιαγμένος από πουρόπετρα.
• Ο Άγιος Νικόλαος του (Σ)Φραντζή. Βρισκόταν στη θέση του σημερινού Δημαρχείου, που καταστράφηκε από πυρκαγιά. Σήμερα στο χώρο υπάρχει κουβούκλιο με εικόνες που διασώθηκαν από τη φωτιά. Το κουβούκλιο έγινε αμέσως μετά την απελευθέρωση της Βέροιας το 1912 και είναι δωρεά της οικογένειας Πολυζωίδη.
• Ο Άγιος Νικόλαος στην οδό Βενιζέλου. «Συγκατοικεί» με τον Άγιο Σπυρίδωνα και τον Άγιο Ελευθέριο. Πριν τη διάνοιξη των οδών Καρακωστή και Εδέσσης ναός των Αγίων Ελευθερίου και Νικολάου του Ξυλοτραβηχτή ή Ξυλοτρίφτη υπήρχε στην περιοχή. Ιερά σκεύη και εικόνες της εκκλησίας που κατεδαφίσθηκε μεταφέρθηκαν στο ναό του Αγίου Σπυρίδωνα και έκτοτε οι τρεις Άγιοι «συγκατοικούν»!!
Μία ακόμη μεγάλη και πολύ γνωστή εκκλησία στο κέντρο της Βέροιας ήταν ο Άγιος Νικόλαος ο Ακαταμάχητος που καταστράφηκε κατά τη μεγάλη πυρκαγιά του 1864. Ό, τι διασώθηκε μεταφέρθηκε στον ενοριακό ναό του Αγίου Γεωργίου.
