Του ιερέως Παναγιώτου Σ. Χαλκιά
Υπάρχει, φίλοι αναγνώστες, ένας ζωγραφικός πίνακας, που, ίσως, δεν έχει μεγάλη αξία, αλλά περιέχει ένα θλιβερό απολογισμό.
Παρουσιάζει ένα γέροντα κυρτωμένο από το βάρος των χρόνων. Ο γέροντας, με τα χέρια υψωμένα προς τον ορίζοντα, προσπαθεί να συλλάβει τις σκιές που απομακρύνονται στο σκοτάδι της νύχτας. Στο κάτω μέρος του πίνακα είναι γραμμένες οι εξής απλές, αλλά τραγικές λέξεις: «τα χαμένα χρόνια».
Κοιτάζοντας τον πίνακα, που ήρθε στο μυαλό μια άλλη εικόνα ποιητική από την Καβαφική Παραγωγή (Κεριά):
«Οι περασμένες μέρες πίσω μένουν,
μια θλιβερή γραμμή κεριών σβησμένων.
Τα πιο κοντά βγάζουν καπνό ακόμη,
κρύα κεριά, λιωμένα και κυρτά».
Ίσως, βέβαια, να διακρίνει κανείς μια κάποια τάση προς την απαισιοδοξία, όμως θάλεγα πως είναι πολύ φυσικό, αισθανόμενος κανείς την ταχύτητα με την οποία φεύγει ο χρόνος, να απαισιοδοξεί και βλέποντας τα χρόνια να διαδέχονται το ένα το άλλο, να θλίβεται. Όμως, η απαισιοδοξία θα μεταβληθεί σε απελπισία και η θλίψη σε παραφορά, όταν ανακαλύψει –και όσο πιο αργά τόσο το χειρότερο- ότι τα χρόνια πέρασαν ανώφελα, αναξιοποίητα, με μόνο αντίκρισμα τη φθορά.
Νομίζω, πως κάθε φορά που κρεμάμε στον τοίχο του σπιτιού μας ένα ημερολόγιο ή σβήνουμε τα κεριά σε μια τούρτα γενεθλίων, έρχεται με ξεχωριστή ένταση στην επικαιρότητα το θέμα του χρόνου και ειδικότερα η αξιοποίησή του.
Ας μη μείνουμε στην αμφισβήτηση τη σχετική με την ύπαρξη του χρόνου. Αυτό είναι πρόβλημα φιλοσοφικό. Εμείς ας προχωρήσουμε πιο πέρα, να ερευνήσουμε τη σημασία που έχει για τον καθένα μας το πέρασμα του χρόνου, αφού «είναι φοβερή η ταχύτητα με την οποία φεύγει ο χρόνος», καθώς λέγει ο Σενέκας.
Οι Άγγλοι, επηρεασμένοι από την ιδιαίτερη ευαισθησία τους στα οικονομικά, υποστηρίζουν ότι ο χρόνος είναι χρήμα, τονίζοντας ότι ο άνθρωπος έχει καθήκον να αγωνίζεται να κερδίσει τον πολύτιμο χρόνο αξιοποιώντας τον. Νομίζω, όμως, πως ο ανωτέρω αγγλικός όρος δεν ακριβολογεί, γι’ αυτό θα έθετα το ερώτημα:
Είναι ο χρόνος χρήμα;
Από την πείρα μας, γνωρίζουμε πως, πολλές φορές, άνθρωποι που έχασαν τα χρήματά τους, κατόρθωσαν να τα ξαναβρούν ή να τα ξανακερδίσουν ή και χωρίς αυτά να ζήσουν ευτυχισμένοι. Ενώ ο χρόνος μοιάζει με το νερό του ποταμού, που συνεχώς κυλά. Δεν κάνει στάσεις, ούτε γυρίζει πίσω. Προχωρεί επίμονα, αδυσώπητα, χωρίς λύπηση γι’ αυτούς που παρασύρει στις εκβολές. Γι’ αυτό, ίσως, ο Ντίκενς έγραψε: «…έχουν πει ότι ο χρόνος είναι χρήμα. Κι όμως, είναι κάτι περισσότερο, είναι ζωή…».
Μοιάζει, όμως, ο χρόνος με το χρήμα, ως προς τη χρήση του. Όσοι έχουν πολλά λεφτά, έχουν και τη μεγαλύτερη δυνατότητα, ασκώντας σωστή διαχείριση, να εκδηλώσουν στους άλλους την αγάπη τους, όπως παράλληλα να φανεί η σκληρότητα της καρδιάς τους και να προκαλέσουν την αντιπάθεια των άλλων.
Έτσι και ο χρόνος στα χέρια μας μπορεί να σπαταληθεί άσκοπα, μπορεί, όμως, και να αξιοποιηθεί. Αυτό εξαρτάται από την ευθύνη που αισθανόμαστε για την καλή ή την κακή χρήση του χρόνου. Από αυτή τη χρήση θα εξαρτηθεί η θέση μας όχι μόνο στην αιωνιότητα, αλλά και σ’ αυτήν την πρόσκαιρη και φευγαλέα παραμονή μας στη γη. «Δεν είναι γεννημένος για τη δόξα εκείνος που δεν μπορεί να νιώσει την αξία του χρόνου», γράφει ο Βολταίρος, για να συμπληρώσει ο Φραγκλίνος υποστηρίζοντας ότι «όποιος κερδίζει χρόνο, κερδίζει το παν». Και τούτο το κέρδος δεν είναι τόσο ποσοτικό, όσο ποιοτικό.
Πόσες φορές, αλήθεια, πλημμυρίζει η ψυχή μας από παράπονο, γιατί φεύγουμε γρήγορα από τη ζωή; Πιστεύουμε πως είναι πολύ λίγος ο χρόνος της γήινης πορείας μας. Δεν γνωρίζω, όμως, αν κάνουμε τις δικές απαισιόδοξες σκέψεις, όταν σπαταλούμε τον λίγο χρόνο που έχουμε, σε έργα ανώφελα ή και επιβλαβή. Μην ξεχνάμε πως «κάθε ώρα χαμένου χρόνου είναι μια πιθανότητα μέλλουσας δυστυχίας», καθώς έλεγε ο Ναπολέων. Ενώ ο Περίανδρος συμβούλευε: «…να εξοικονομείς το χρόνο, γιατί αν ξοδεύεται όπου δεν πρέπει, λίγος μένει για όπου πρέπει…».
Ιδιαίτερα για το νέο άνθρωπο που βρίσκεται σε μια, αποφασιστικής σημασίας, καμπή της ζωής του, η αξιοποίηση του χρόνου πρέπει να είναι πρωταρχική φροντίδα.
Από τη σωστότερη αξιοποίηση θα εξαρτηθεί, κατά μεγάλο μέρος, η ποιότητα της πνευματικής του θεμελίωσης, αλλά και η προκοπή του μέσα στην κοινωνία ή η επίδοσή του στο επάγγελμα που θα διαλέξει.
Καθημερινή, λοιπόν, προσπάθεια, ασταμάτητη και συστηματικότερη, για να αξιοποιούμε το χρόνο, γιατί αυτός είναι, κατά τον Σαίξπηρ, «τροφοδότης κάθε αγαθού».
ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ, φίλοι αναγνώστες.
