Του ιερέως Παναγιώτου Σ. Χαλκιά
Ο μεγαλύτερος εχθρός του ανθρώπου, φίλοι αναγνώστες, είναι η άγνοια. Και η βαθύτερη ανάγκη του η γνώση. Τα ζώα δεν έχουν ανάγκη από γνώσεις. Η γνώση τους είναι δεδομένη και εξασφαλισμένη με τη ζωή τους. Γνωρίζουν χωρίς να μαθαίνουν. Και μάλιστα, οι γνώσεις τους είναι τέλειες και ολοκληρωμένες, ασφαλείς και αλάνθαστες. Μόνο ο άνθρωπος πρέπει να τις αποκτήσει. Μόνο ο άνθρωπος διεξάγει στη ζωή του, τον σκληρό και επίμονο αγώνα για την κατάκτηση της γνώσης. Αγωνίζεται να καταπολεμήσει και να νικήσει την αμάθεια, ακόμα να διαλύσει το μαύρο σκοτάδι και να σκορπίσει το φως. Αγωνίζεται να κυριεύσει, όσο το δυνατόν μεγαλύτερη έκταση γνώσεων και να προχωρήσει πιο βαθιά και να πατήσει πιο στέρεα στο έδαφος της επιστήμης και της αλήθειας.
Ο αγώνας αυτός του ανθρώπου μοιάζει με μια εκστρατεία μέσα σε εχθρικό έδαφος, που προσπαθεί να το κυριεύσει και να το κατακτήσει. Χρησιμοποιούμε αυτήν την εικόνα ακόμα γιατί θα μας βοηθήσει να καταλάβουμε ποιοι νόμοι διέπουν την απόκτηση της γνώσης και ποια στάδια διέρχεται για να ολοκληρωθεί.
Σ’ αυτό τον αγώνα του ο άνθρωπος και ιδίως ο νέος, χρησιμοποιεί δύο δυνάμεις: το ανιχνευτικό σώμα και την κύρια δύναμη, τον στρατό. Το ανιχνευτικό σώμα προηγείται και προχωρεί με προσοχή και αυστηρά μέτρα ασφαλείας στο άγνωστο εχθρικό έδαφος, κάνει τις πρώτες αναγνωρίσεις και επαφές με τον εχθρό και ακολουθούν οι πρώτες αψιμαχίες της άγνοιας με τη γνώση. Το φως της νίκης αρχίζει να ανατέλλει και εκπέμπει με τη γνώση. Το φως της νίκης αρχίζει να ανατέλλει και εκπέμπει τις πρώτες ακτίνες του στον σκοτεινό ορίζοντα. Από πίσω ακολουθεί το κύριο σώμα ακόμα ο στρατός, ο οποίος θα δώσει τη μεγάλη και τελική μάχη, θα καταλάβει μόνιμα το έδαφος του εχθρού. Αν μπορεί βεβαιώ και σταθεροποιήσει την κυριαρχία του.
Το πρώτο ειρηνευτικό σώμα η εμπροσθοφυλακή, είναι η γνώμη, το δεύτερο, ο κύριος στρατός, είναι η επιστήμη. Σε ένα πόλεμο, όμως, ο στρατός δεν κυριεύει πάντοτε το εχθρικό στρατόπεδο. Μπορεί να συναντήσει ανώτερες δυνάμεις, ανυπέρβλητες δυσκολίες, απροσπέλαστα εμπόδια και τελικά να υποχωρήσει και μάλιστα με μεγάλες υλικές και ανθρώπινες απώλειες. Διότι, αλλά ήσαν τα σχέδια και άλλη η πραγματικότητα ακόμα άλλη ήταν η θεωρία και άλλη ήταν η πράξη. Η κατάκτηση π.χ. της Σελήνης, του διαστήματος, οι δορυφόροι, οι αστροναύτες και λοιπά, όλα αυτά έχουν πραγματοποιηθεί με απώλειες. Πολλές φορές, από ενθουσιασμό ή κακή εκτίμηση και υπολογισμό ή από λόγους προπαγάνδας κ.λπ., αναγγέλλεται η είσοδος της κυρίως στρατιάς στο εχθρικό στρατόπεδο, ενώ έχουν γίνει μερικές ανιχνεύσεις και προσεγγίσεις.
Γι’ αυτό ακούμε και διαβάζουμε πολλές φορές επιστημονικές κατακτήσεις και ανακαλύψεις, ενώ πρόκειται απλώς για μια απλή γνώμη, για μια προσωπική και υποκειμενική άποψη. Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, τα γερμανικά στρατεύματα είχαν πολιορκήσει τη Μόσχα και τα πρώτα ανιχνευτικά τμήματα είχαν φθάσει στα προάστια αυτής. Στη Γερμανία από ενθουσιασμό ή κακό υπολογισμό ή προπαγάνδα, πανηγύριζαν την κατάληψη της Μόσχας, η οποία φυσικά, δεν είχε πέσει ποτέ στα χέρια των Γερμανών. Ώστε άλλο γνώμη και άλλο επιστήμη, άλλο επιθυμία και πορεία προς τη γνώση και άλλο η κατάκτηση, ο έλεγχος και η κατοχή γνώσης.
Όταν η γνώμη δεν είναι αυθαίρετη, αλλά πειθαρχημένη και θεμελιωμένη, λέγεται υπόθεση, δηλαδή μεθοδικός συλλογισμός και απόπειρα εξηγήσεως φαινομένων και γεγονότων. Εν συνεχεία, με σταθερά βήματα έρευνας και πειραματισμού, εξελίσσεται θεωρία ακόμα δηλαδή σε μια αιτιολογημένη και επεξεργασμένη υποκειμενική πρόταση θέση, χωρίς όμως αντικειμενικές αποδείξεις και αμάχητα επιχειρήματα.
Μια θεωρία δυνατόν να διαψευστεί και να μην επαληθευθεί ποτέ, να παραμείνει ουτοπία, όπως η ανυπόστατη θεωρία περί καταγωγής του ανθρώπου από τον πίθηκο, προελεύσεως του κόσμου κ.λπ., και να μην γίνει ποτέ επιστήμη. Επιστήμη λέγεται η πλήρης και τελεία κατάκτηση μιας γνώσης, σε όλο το βάθος, το πλάτος και την έκταση των γνωρισμάτων της. Επιστήμη είναι η κατάκτηση και κατοχή του εχθρικού εδάφους. Μέχρι τις κατακτήσεις της είχαν, εγράφοντο και εδιδάσκοντο, διάφορες γνώμες, υποθέσεις και θεωρίες για το έδαφος, την ατμόσφαιρα τους κατοίκους της. Από την ημέρα, όμως, της 20ης Ιουλίου 1969, που πάτησε ο άνθρωπος-αστροναύτης-επιστήμονες στο έδαφος της, μιλάμε πλέον για επιστήμη. Αλλά και η επιστήμη, ως η ανώτερη, τελειότερη και καθαρότερη μορφή γνώσης, είναι και αυτή σχετική, εφήμερη και περιορισμένη. Το λέει ο Απόστολος Παύλος με 3 λέξεις: «Εκ μέρους γινώσκομεν…» και ο ιερός Αυγουστίνος (354-430) τονίζει: «Τίποτα δεν γνωρίζομε με απόλυτη βεβαιότητα». Γνώρισμα της Επιστήμης είναι η σχετικότητα και η επιφύλαξη, του επιστήμονα η σεμνότητα και η αυτογνωσία…
