Γράφει ο Θωμάς Γαβριηλίδης
Φιλόλογος-Συγγραφέας
Πριν από όχι και πολλά χρόνια, τότε που είχε δημοσιεύθει στον τοπικό τύπο η είδηση ότι διατέθηκαν από τα Ευρωπαϊκά Προγράμματα τρεισήμισι περίπου εκατομμύρια ευρώ. (1 δισεκατομμύριο, διακόσια εκατομμύρια δραχμές περίπου) για την αποκατάσταση (=επαναφορά στην αρχική της μορφή) της Παλιάς Μητρόπολης της Βέροιας η ψυχή μου αναπτερώθηκε. Τέρμα στα βάσανα του ταλαιπωρημένου μνημείου, σκέφτηκα, από ελεεινό τζαμί θα ξαναγίνει μεγαλόπρεπος βυζαντινός ναός.
Τον έβλεπα ήδη με τα μάτια της ψυχής μου να υψώνεται μπροστά μου με τις περήφανες αετωματικές στέγες του, με το υπερώο του νάρθηκά του, με το αναστηλωμένο νότιο κλίτος του, ίδιο και απαράλλαχτο με το βυζαντινόχτιστο βόρειο, και προπάντων με τη μεγαλειώδη πρόσοψή του, την απόλυτα ταιριαστή στο μεγαλόπρεπο εσωτερικό του, και να περηφανεύεται για τον κτήτορά του με την κτητορική επιγραφή του στη μαρμάρινη πύλη του: «ΚΑΙ ΤΟΥΤΟ ΕΡΓΟΝ ΝΙΚΗΤΑ ΘΥΗΠΟΛΟΥ».
Εκστασιασμένος έβλεπα και τον αρχαιολάτρη Θυηπόλο, αρχιεπίσκοπο της Εκκλησίας της Βέροιας, τον Νίκητα, να πανηγυρίζει στους ουρανούς επειδή αξιωνόταν να δει το έργο του να έχει πάλι την πρώτη του λαμπρότητα. Τυχερέ Θυηπόλε Νικήτα, μουρμούριζα, οι προσευχές σου εισακούστηκαν…
Με μια τοπική εφημερίδα στο χέρι πήρα το δρόμο από την περιοχή της Ανοίξεως για την παλιά Μητρόπολη να δω με τα μάτια μου αν είχε αρχίσει η αποκατάσταση. Οι ανηφοριές της Βέροιας τότε ακόμη δεν με προβλημάτιζαν. Διασχίζοντας την αγορά όλα μου φαίνονταν χαρούμενα γιατί όλα και όλοι πρέπει να ήξεραν και να χαίρονταν.
Όταν έφτασα στην Παλιά Μητρόπολη, την βρήκα περιμαντρωμένη με έναν ψηλό φράχτη από λαμαρίνες σκεπασμένες με γιγαντοφωτογραφίες τοιχογραφιών της αλλά και φωτογραφίες άλλων μνημείων της πόλης, όπως του Βήματος του Αποστόλου Παύλου, του Πύργου του Ωρολογίου, των Δίδυμων Λουτρών. Πανηγύρι χρωμάτων.
Χάρηκα απερίγραπτα και κάθε μέρα με την πρώτη ευκαιρία, πού με έχανες πού με εύρισκες, τριγυρνούσα γύρω από το Εργοτάξιο της Παλιάς Μητρόπολης.
Με τον καιρό – τα χρόνια κυλούσαν – έμπαινα και λίγο παραμέσα στο εργοτάξιο μέχρι εκεί που με άφηνε ο επιβλέπων, ο οποίος κάποτε μου μιλούσε κιόλας απαντώντας σε ερωτήσεις μου και κατέληγε συχνά με τη φράση «θα τελειώσουμε σύντομα».
Εντωμεταξύ, από διάφορες συζητήσεις με κάποιους που μπαινόβγαιναν στην Παλιά Μητρόπολη μάθαινα ότι στο εσωτερικό της γινότανε έργο θαυμάσιο με τη συντήρηση των σωζόμενων τοιχογραφιών, που χρονολογούνταν από τον δωδέκατο μέχρι και τον δέκατο τέταρτο αιώνα και ότι για όσα γίνονταν σχετικά με την αποκατάσταση του σπουδαίου αυτού βυζαντινού μνημείου θα έγραφε ο βυζαντινολόγος Γεώργιος Σκιαδαρέσης, του οποίου και περίμενα με ανυπομονησία το σχετικό έργο.
Αργότερα, όταν οι διδακτορική διατριβή του προαναφερθέντος βυζαντινολόγου εμφανίστηκε στο διαδίκτυο με τη βοήθεια το αγαπητού φύλου Παύλου Τροχόπουλου μπόρεσα να τη διαβάσω. Σπουδαία εργασία. Ανάμεσα στα πολύ ενδιαφέροντα περιεχόμενά της ιδιαίτερη εντύπωση μου έκανε μια πληροφορία που περιέχεται στην τριακοσιοστή πρώτη σελίδα της, σύμφωνα με την οποία στο «περιθύρωμα δυτικής θύρας, πάνω από το ανώφλι μαρμάρινη επίστεψη, προερχόμενη από αρχαιότερο ταφικό μνημείο διαμορφώνεται διταινιωτό επιστήλιο, γησίποδες και τριγωνικό αέτωμα. Σε μια από τις ταινίες είναι χαραγμένα τα ονόματα: ΑΡΧΙΠΠΟΣ ΒΙΟΤΤΟΥ ΚΑΙ ΒΙΟΤΤΟΣ ΑΡΧΙΠΠΟΥ.»
Δυο γενιές κάποιου αρχαίου Βεροιαίου που ονομαζότανε ΑΡΧΙΠΠΟΣ και ο πατέρας και ο γιός του είχαν το όνομα ΒΙΟΤΤΟΣ.
Για κοίτα, αναρωτήθηκα, ο αρχαιολάτρης Θυηπόλος Νικήτας, ο αρχιεπίσκοπος της Βέροιας στα τέλη του ενδέκατου και στις αρχές του δωδέκατου αιώνα λες να βρήκε στη Βέροια τον τάφο των Μακεδόνων προγόνων του και να στόλισε με τα μαρμαρά του το ναό του;
Μόνο στην Ελλάδα μπορούνε και γίνονται τέτοια θαύματα… Τον ελληνολάτρη δεν τον συγκινούν μόνο οι ακέραιοι ναοί και τα τέλεια αγάλματα, αλλά και ένα μικρό σπασμένο μάρμαρο με χαραγμένο απάνω του ένα ξεμοναχιασμένο ελληνικό γράμμα.
ΠΟΝΟΣ ΨΥΧΗΣ
Κάποια μέρα τελείωσαν οι εργασίες αποκατάστασης και έφυγε ο φράχτης. Οι γιγαντοφωταγραφίες είχαν φθαρεί και είχαν εξαφανιστεί προ πολλού. Το μνημείο αποκαλύφθηκε. Όμως τι πόνος ψυχής… Αντί για ένα μεγαλόπρεπο βυζαντινό μνημείο μας παρουσιάστηκε ένα μπαλωμένο οικοδόμημα του οποίου τα αναστηλωμένα μέλη δεν έχουν καμιά σχέση με τα βυζαντινά του, εκείνα που έχει από γεννησιμιού του, χώρια που δεν φαίνονταν ολόκληρο, αφού ένα παράπηγμα, που είχε καρφωθεί στη βορειοδυτική γωνία του στα τέλη του δεκάτου ένατου αιώνα, είχε κριθεί ως πολύτιμο διατηρητέο… ΑΠΟΚΟΡΥΦΩΣΗ ΑΠΑΞΙΩΣΗΣ ΜΝΗΜΕΙΟΥ
Η αποκορύφωση της απαξίωσης της Παλιάς μας Μητρόπολης ολοκληρώθηκε με την κατεδάφιση και ανοικοδόμηση με καινούρια υλικά του προαναφερθέντος παραπήγματος με τη δικαιολογία της υποδειγματικής αναστήλωσης ενός παραδοσιακού λαϊκού σπιτιού, λες και δεν υπήρχαν εκατοντάδες παραδοσιακά λαϊκά σπίτια στις παλιές γειτονιές της Βέροιας, στην Κυριώτισσα και στην Παναγία Δεξιά, που θα χαίρονταν με την ανακαίνισή τους…
Η απογοήτευσή μου θα ήταν αβάσταχτη αν δεν παρουσιαζόταν η άμεση αντίδραση των Ενεργών Πολιτών της Βέροιας, οι οποίοι παρά τις παράξενες δικαιολογίες των αδικαιολόγητων, δεν καταθέτουν τα όπλα της λογικής.
Είναι σίγουρα ότι το δίκαιο στο τέλος θα λάμψει μόνο που κάμποσοι από τους γέροντες φίλους της Παλιάς μας Μητρόπολης θα έχουμε φύγει χωρίς να έχουμε δει την αναγέννηση «Αγια – Σοφιάς» της πόλης μας….
ΑΦΙΕΡΩΣΗ
Αφιερώνεται σ΄εκείνους που οραματίστηκαν και οραματίζονται την πλήρη αποκατάσταση της ΠΑΛΙΑΣ – ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΤΗΣ ΒΕΡΟΙΑΣ.
Φωτογραφία: Η εμβαλλωματική δυτική πρόσοψη της παλιάς Μητρόπολης της Βέροιας μετά την πρόσφατη «αποκατάσταση» του Μνημείου.
Πηγές: 1. Θεόδωρου Πολυχρονιάδη «Αφιέρωμα στην Παλαιά (Βυζαντινή) Μητρόπολη».
Βέροια 2019
2. Γεωργίου Ν. Σκιαδαρέση «Η Παλαιά Μητρόπολη Βεροίας στο πλαίσιο της βυζαντινής Αρχιτεκτονικής, Διδακτορική διατριβή, Θεσσαλονίκη 2016.
(Από το διαδίκτυο).
Υ.Γ. ΒΙΟΤΟΣ, ως κύριο όνομα πρέπει να έχει την ίδια σημασία με τα επίσης κύρια ονόματα Ζώσιμος και Ζήσης, ως ουσιαστικό ο βίοτος = ο βίος, η ζωή.
ΘΥΗΠΟΛΟΣ = Αυτός που φροντίζει για τις θυσίες (πολέω = φροντίζω), ο ιερέας (πρβλ. θαλαμηπόλος, Ιεραπόλος).
