Tου Ιερέως
Παναγιώτου Σ. Χαλκιά
Τα παλαιότερα χρόνια, φίλοι αναγνώστες, που τα ήθη και τα έθιμα των ανθρώπων ήταν σπουδαία σε περιεχόμενο και που οι εκδηλώσεις κοινωνικής ζωής είχαν μεν επιφανειακή απλότητα, αλλά με βαθιά τη σημασία τους, στα χωριά της κεντρικής Λακεδαίμονος και μάλιστα στα χωριά που είναι κτισμένα στα ανατολικά-μεσημβρινά ριζοβούνια του Πάρνωνα, ανάμεσα σε πολλές λαογραφικές εκδηλώσεις, επικρατούσαν και οι άριστες εκδηλώσεις των συνεστιάσεων κατά τις δύο Κυριακές των Απόκραιω, την Κρεατινή και την Τυρινή.
Σύμφωνα με τη συνήθεια αυτή, πολλές βραδιές, από τότε που άνοιγε το Τριώδιο μέχρι τις Αποκριές, ιδίως δε κατά τα βράδια και των δύο αυτών Κυριακών, συγκέντρωναν σε σπιτικό του παππού και της γιαγιάς οι οικογένειες όλων των παντρεμένων παιδιών τους, για να αποκρέψουν όλοι μαζί. Αν μάλιστα τύχαινε να είναι κανένα παιδί της οικογένειας παντρεμένος σε άλλο γειτονικό χωριό, ξεκινούσαν και εκείνοι οικογενειακώς και έρχονταν στο σπίτι του πατριάρχη της οικογένειας, του παππού, με όλα τα παιδιά του, για να αποκρέψουν όλοι μαζί, γιατί θεωρούσαν κακό και γρουσουζιά να λείψει κανείς από την οικογενειακή εκείνη συγκέντρωση.
Οι άνθρωποι που δεν είχαν ζωντανούς στους γονείς τους, συγκεντρώνονταν στο σπίτι του μεγαλύτερου αδερφού ή αδερφής, ή και στο σπίτι του κουμπάρου, φίλου ή και γείτονα, για να περάσουν τα βράδια των δύο Κυριακών και να γλεντήσουν όλοι μαζί.
Τρεις ήταν οι επικρατέστερες συνήθειες των συνεστιάσεων αυτών στο χωριό μου, Βρονταμά, Λακωνίας.
1. Σύμφωνα με τις συνήθειες της πρώτης μορφής των συνεστιάσεων, ο καθένας έφερε από το σπίτι του μαγειρεμένα φαγητά, καθώς και όλα τα άλλα φαγώσιμα, (ψωμί, τυριά, αυγά, κρασί, φρούτα, δηλαδή καρύδια, αμύγδαλα, σταφίδες, σύκα κτλ), μαζί δε με αυτά και ό,τι άλλο είχε ετοιμασμένο στο σπίτι του.
Κατά το ίδιο της συγκέντρωσης αυτής, έβαζαν απλώς στους σαφράδες, τα φαγώσιμα, και εκεί, δίπλα στο τζάκι, που καίγανε λαμπρά, τα μεγάλα από ελιά κούτσουρα, συνέτρωγαν όλοι, ευχόμενοι κατά τον απλό χωριάτικο τρόπο να περάσουν καλή σαρακοστή.
2. Κατά το δεύτερο είδος της συνεστίασης, το οποίο όμως γινόταν μεταξύ των οικογενειών που είχαν κάποια οικονομικοί ευχέρεια και μπορούσαν να τα ανταποκριθούν στα έξοδα που απαιτούσε η εφαρμογή της, αγόραζαν όλα τα φαγητά, (κρέας, τυριά, μακαρόνια, φρούτα), από το μεγαλύτερο της συντροφιάς και στο τέλος πληρωνόταν ο λογαριασμός από όλους, αναλόγως με τα μέλη της οικογένειας του καθενός.
Έφερναν όμως και πολλοί από αυτούς από τα σπίτια τους γλυκά, φρούτα ή ό,τι άλλο φαγητό είχε ξεχωριστά ετοιμασμένο στο σπίτι κάθε οικογένεια.
3. Κατά μία άλλη μορφή των συνεστιάσεων, οι συνδαιτημόνες έφεραν από τα σπίτια τους όλα τα φαγητά, (κρέας, τυριά, κρασιά, φρούτα), εκτός από τη μακαρονάδα η οποία παρασκευαζότανε στο σπίτι της γιαγιάς και μάλιστα με έξοδά της.
Και κατά τα τρία, όμως, ήδη των συνεστιάσεων παρετίθενταν υποχρεωτικώς: α) γαλατόπιτα ή κολοκυθοτρχανόπιτα, β) μακαρονάδες της εποχής εκείνης, οι οποίες γινόταν αποκλειστικώς με χειροποίητα μακαρόνια χωριάτικα, γιατί σαν τα σημερινά μακαρόνια σπάνια παρουσιάζονταν στα χωριά μας. γ) απαραίτητο, επίσης, συμπλήρωμα της όμορφης εκείνης της συγκέντρωσης της πρώτης Κυριακής των Απόκραιω ήταν η παράθεση καλοψημένου λουκάνικου.
Επίσης, μετά τα μεσάνυχτα της πρώτης Κυριακής των Απόκραιω, έπαυαν να σερβίρουν κρέας ή ψάρια ή βακαλάο, γιατί άρχιζε η εβδομάδα της Τυροφάγου και ετηρήτω αυστηρώς από όλους, μικρούς και μεγάλους, ή υπό της εκκλησίας επιβαλλόμενη νηστεία.
Τέλος, μετά το φαγητό, επακολουθούσαν ε[ιτραπέζια της εποχής εκείνης, τραγούδια, γλέντια, χορός, πειράγματα, επισκέψεις μασκαράδων από τα συγγενικά ιδίως σπίτια και μετά τα μεσάνυχτα αναχωρούσαν όλοι για τα σπίτια τους, φωτιζόμενοι από τα λαδοφάναρα και πήγαιναν να ησυχάσουν και να περάσουν με υγεία, εγκαρτέρηση και υπομονή.
Το μεγάλο της νηστείας πέλαγος.
