Του Σάκη Τριανταφυλλίδη
Προπονητή Σκακιού
Οι βασικοί κανόνες (χωρίς πονοκέφαλο)
Αφού γνωρίσαμε τι είναι το σκάκι και γιατί αξίζει να το δοκιμάσει κανείς, ήρθε η ώρα για τα βασικά. Πολλοί πιστεύουν ότι οι κανόνες είναι δύσκολοι, όμως στην πραγματικότητα μαθαίνονται γρήγορα. Το σημαντικό είναι να τους δούμε απλά, χωρίς περίπλοκες λεπτομέρειες.
Η σκακιέρα αποτελείται από 64 τετράγωνα, εναλλάξ ανοιχτόχρωμα και σκουρόχρωμα, τοποθετημένα σε οκτώ γραμμές και οκτώ στήλες. Για να στηθεί σωστά, υπάρχει ένας απλός κανόνας που θυμούνται όλοι οι σκακιστές: «άσπρο τετράγωνο στη δεξιά γωνία». Δηλαδή, η κάτω δεξιά γωνία κάθε παίκτη πρέπει να είναι λευκή.
Το σωστό στήσιμο των κομματιών
Τα κομμάτια τοποθετούνται πάντα με τον ίδιο τρόπο:
Στην πρώτη γραμμή μπαίνουν, από αριστερά προς τα δεξιά:
Πύργος – Ίππος – Αξιωματικός – Βασίλισσα – Βασιλιάς – Αξιωματικός – Ίππος – Πύργος.
Στη δεύτερη γραμμή τοποθετούνται όλα τα πιόνια.
Ένας εύκολος τρόπος να θυμόμαστε τη θέση της βασίλισσας είναι ο εξής:
Η βασίλισσα πηγαίνει πάντα στο δικό της χρώμα (λευκή βασίλισσα σε λευκό τετράγωνο, μαύρη σε μαύρο).
Οι κινήσεις των κομματιών – με απλά λόγια
Κάθε κομμάτι έχει τον δικό του τρόπο κίνησης:
ΠιόνιΠροχωράει μπροστά ένα τετράγωνο (ή δύο στην πρώτη του κίνηση) και παίρνει διαγώνια. Μπορεί να φαίνεται μικρό, αλλά συχνά γίνεται πρωταγωνιστής.
♞ Ίππος
Κινείται σε σχήμα «Γ». Είναι το μόνο κομμάτι που μπορεί να πηδάει πάνω από άλλα κομμάτια, φίλια ή αντίπαλα.
♝ Αξιωματικός
Κινείται διαγώνια σε όσα τετράγωνα θέλει, αρκεί να μην τον εμποδίζει κάποιο κομμάτι.
♜ Πύργος
Κινείται οριζόντια και κάθετα. Πολύ δυνατός στο τέλος της παρτίδας, όταν ανοίγουν οι γραμμές.
♛ Βασίλισσα
Συνδυάζει τις κινήσεις πύργου και αξιωματικού. Είναι το πιο ισχυρό κομμάτι, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να βγαίνει νωρίς στο παιχνίδι.
♚ Βασιλιάς
Κινείται ένα τετράγωνο προς κάθε κατεύθυνση. Είναι το πιο σημαντικό κομμάτι, γιατί αν παγιδευτεί, η παρτίδα τελειώνει.
Τι σημαίνει σαχ, ματ και πατ
Σαχ
Όταν ο βασιλιάς δέχεται επίθεση, λέμε ότι είναι «σε σαχ». Ο παίκτης πρέπει αμέσως να τον προστατεύσει: να μετακινήσει τον βασιλιά, να βάλει κομμάτι μπροστά ή να πάρει το κομμάτι που επιτίθεται.
Ματ
Αν ο βασιλιάς δεχτεί σαχ και δεν υπάρχει καμία νόμιμη κίνηση για να σωθεί, τότε έχουμε ματ. Η παρτίδα τελειώνει και ο αντίπαλος κερδίζει.
Πατ
Μια λιγότερο γνωστή κατάσταση: όταν ένας παίκτης δεν είναι σε σαχ αλλά δεν έχει καμία νόμιμη κίνηση. Τότε η παρτίδα λήγει ισόπαλη. Πολλοί αρχάριοι «χάνουν» νίκες επειδή κάνουν πατ χωρίς να το καταλάβουν.
Οι ειδικές κινήσεις στο σκάκι
Αφού μάθαμε τις βασικές κινήσεις των κομματιών, ήρθε η ώρα να γνωρίσουμε κάτι που συχνά μπερδεύει τους νέους παίκτες: τις ειδικές κινήσεις. Δεν είναι πολλές, αλλά μπορούν να αλλάξουν εντελώς την πορεία μιας παρτίδας. Αν τις κατανοήσουμε σωστά, το παιχνίδι γίνεται πιο ξεκάθαρο και πιο ενδιαφέρον.
Ροκέ – Η κίνηση της ασφάλειας
Το ροκέ είναι μια μοναδική κίνηση γιατί μετακινούνται δύο κομμάτια μαζί: ο βασιλιάς και ο πύργος. Σκοπός του είναι να προστατεύσει τον βασιλιά και να φέρει τον πύργο πιο κοντά στο παιχνίδι.
Υπάρχουν δύο είδη:
Μικρό ροκέ: ο βασιλιάς πηγαίνει δύο τετράγωνα προς τον πύργο και ο πύργος περνά δίπλα του.
Μεγάλο ροκέ: γίνεται από την άλλη πλευρά της σκακιέρας.
Για να επιτραπεί το ροκέ:
- ο βασιλιάς και ο πύργος δεν πρέπει να έχουν κινηθεί πριν,
- δεν πρέπει να υπάρχουν κομμάτια ανάμεσά τους,
- ο βασιλιάς δεν πρέπει να βρίσκεται σε σαχ ούτε να περνά από τετράγωνο που απειλείται.
Θέση για ροκέ. Μικρό ροκέ. Μεγάλο ροκέ
Πολλοί αρχάριοι ξεχνούν το ροκέ και αφήνουν τον βασιλιά στο κέντρο, κάτι που συχνά κοστίζει την παρτίδα.
Εν Πασάν (en passant) – Η “κρυφή” σύλληψη
Πρόκειται για έναν ιδιαίτερο κανόνα που αφορά μόνο τα πιόνια. Αν ένα πιόνι προχωρήσει δύο τετράγωνα από την αρχική του θέση και περάσει δίπλα από αντίπαλο πιόνι, τότε το αντίπαλο πιόνι μπορεί να το πάρει σαν να είχε κινηθεί μόνο ένα τετράγωνο.
Η σύλληψη αυτή:
- γίνεται μόνο αμέσως στην επόμενη κίνηση,
- αν δεν παιχτεί τότε, η ευκαιρία χάνεται.
Πολλοί νέοι παίκτες δεν γνωρίζουν το «εν πασάν» και ξαφνιάζονται όταν το δουν πρώτη φορά!
Προαγωγή πιονιού – Όταν το μικρό γίνεται δυνατό
Όταν ένα πιόνι φτάσει στην τελευταία γραμμή της σκακιέρας, δεν μένει πιόνι. Ο παίκτης το μετατρέπει σε άλλο κομμάτι, συνήθως βασίλισσα, αλλά μπορεί να διαλέξει και πύργο, αξιωματικό ή ίππο.
Η στιγμή αυτή λέγεται προαγωγή και μπορεί να αλλάξει εντελώς την ισορροπία μιας παρτίδας. Ακόμη και ένα «ταπεινό» πιόνι μπορεί να γίνει το πιο ισχυρό κομμάτι.
Αξία των κομματιών στο σκάκι
Στο σκάκι, η αξία των κομματιών μπορεί να μετρηθεί σε βαθμούς, παρόλο που αυτή η αξία είναι σχετική και μπορεί να διαφέρει ανάλογα με τη συγκεκριμένη θέση της παρτίδας. Οι συνήθεις αξίες που συνδέονται με τα κομμάτια είναι οι εξής:
Πιόνι: 1 βαθμός
Ίππος: 3 βαθμοί
Αξιωματικός: 3 βαθμοί
Πύργος: 5 βαθμοί
Βασίλισσα: 9 βαθμοί
Βασιλιάς: άπειρη αξία
Τα πιο συνηθισμένα λάθη αρχαρίων στους κανόνες
1. Ξεχνούν την ασφάλεια του βασιλιά
Καθυστερούν το ροκέ και αφήνουν τον βασιλιά στο κέντρο, εκτεθειμένο σε επιθέσεις.
2. Βγάζουν νωρίς τη βασίλισσα
Η βασίλισσα γίνεται εύκολος στόχος και ο αντίπαλος αναπτύσσεται με κέρδος χρόνου.
3. Δεν προσέχουν τα σαχ
Μερικοί παίκτες συνεχίζουν να σκέφτονται το σχέδιό τους και ξεχνούν ότι πρέπει πρώτα να αντιμετωπίσουν το σαχ.
4. Μπερδεύουν το πατ με το ματ
Πιστεύουν ότι κάθε θέση χωρίς κινήσεις είναι νίκη, ενώ πολλές φορές είναι ισοπαλία.
5. Παίζουν βιαστικά χωρίς έλεγχο
Ένα απλό «κοίτα ξανά πριν παίξεις» αποφεύγει πολλά λάθη.
Ένα μικρό μυστικό για αρχάριους
Δεν χρειάζεται να θυμάστε τα πάντα από την πρώτη μέρα. Παίξτε απλές παρτίδες, κάντε λάθη, μάθετε από αυτά και συνεχίστε. Το σκάκι δεν μαθαίνεται σε μία παρτίδα, αλλά σε πολλές μικρές εμπειρίες.
