Του Απόστολου Ιωσηφίδη
«Ἐκεῖ σκιὰ τ᾿ ἐστὶν καὶ πνεῦμα μέτριον,
καὶ πόα καθίζεσθαι ἤ, ἂν βουλώμεθα, κατακλιθῆναι. […]
χαρίεντα γοῦν καὶ καθαρὰ καὶ διαφανῆ τὰ ὑδάτια φαίνεται,
καὶ ἐπιτήδεια κόραις παίζειν παρ᾿ αὐτά.»[1]
1.- Η εκδρομή.
Αν, όπως παραδίδει ο πλατωνικός “Φαίδρος”, στην αρχαία Αθήνα οι όχθες του Ιλισσού φιλοξενούσαν τις, εντός του άστεως, «εκπαιδευτικές εκδρομές» του Σωκράτη με τους μαθητές του, στη σύγχρονη Βέροια, (ανάμεσα σε πολλές άλλες θελκτικές επιλογές) οι όχθες του Αλιάκμονα και η ευρύτερη παραποτάμια περιοχή αποτελούσαν (και μάλλον εξακολουθούν να αποτελούν) συνήθη προορισμό αντίστοιχων σχολικών εξορμήσεων.
Αυτό συνέβη και την Παρασκευή 27 Απριλίου 1934, όταν (στην κορύφωση της Άνοιξης, στην εκπνοή της τρίτης μεταπασχαλινής εβδομάδας, και στις παραμονές της Πρωτομαγιάς) δυο Δημοτικά Σχολεία της Βέροιας εξέδραμαν στα Ασώματα, στον Προφήτη Ηλία και στην (τότε νεότευκτη και μετέπειτα καταστραφείσα) Γέφυρα[2] του Αλιάκμονα.
Παρατυχόντες «φύλακες των θεσμίων» με φρίκη διαπίστωσαν (ή εξέλαβαν ως διαπίστωση) πως «τινὲς τῶν διδασκάλων», μεθυσθέντες, τραγουδούσαν «ἐνώπιον τῶν μαθητῶν των τραγούδια τὰ οποῖα μόνο εἰς τὰ καμπαρὲ δύνανται νὰ ἀκουσθοῦν»• έτσι, γεννήθηκε «μία διάδοσις», που χωρίς καθυστέρηση «ἔφθασε μέχρι τῶν ὤτων» του εκδότη και διευθυντή της τοπικής εφημερίδας «Ἀστὴρ Βερροίας» Ιωάννη Γούναρη, ο οποίος, στο αμέσως επόμενο πρωτοσέλιδό του, περιέγραψε όσα κατά των εκπαιδευτικών κατεμαρτύρησαν οι διαδοσίες, καυτηριάζοντας (χωρίς να αναφερθεί σε συγκεκριμένα ονόματα) πράξεις και παραλείψεις, που έλαβαν (ή δεν έλαβαν) χώρα κατά την επίμαχη εκδρομή:
2.- Η «δυσφήμισις».
«Διὰ τοὺς ἁρμοδίους
Ἔφθασε καὶ μέχρι τῶν ὤτων μας μία διάδοσις ὅτι δῆθεν κατὰ τὴν γενομένην τὴν παρελθοῦσαν ἑβδομάδα ἐκδρομὴν δύο τῶν Δημοτικῶν Σχολείων μας εἰς Ἀσώματα, Προφήτην Ἠλίαν καὶ Γέφυραν Ἁλιάκμονος τινὲς τῶν διδασκάλων ἀμφοτέρων τῶν φύλλων ἐμέθυσαν μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε ἐνώπιον τῶν νεαρῶν βλαστῶν, τῶν μαθητῶν των νὰ τραγουδοῦν τραγούδια τὰ οποῖα μόνο εἰς τὰ καμπαρὲ δύνανται νὰ ἀκουσθοῦν μάλιστα μία διδάσκαλος τόσον ἐπηρεάσθη ἀπὸ τὸ οἰνόπνευμα καὶ ἀπὸ τὴν γοητείαν τῆς φύσεως ὥστε ἐχόρευε διαφόρους κλασικοὺς χορούς καὶ ἐχοροπήδα προσφωνοῦσα προκλητικῶς ἄρρενα συνάδελφόν της.
Οὐδεμίαν διάθεσιν ἔχομεν ν᾿ ἀσχοληθῶμεν μὲ τὸν ἰδιαίτερον βίον, σκανδαλώδη ἐν πολλοῖς, τινῶν τῶν διδασκάλων μας, ἕνα μόνο ἐνδιαφέρει τὴν κοινὴν γνώμην καὶ αὐτὸ τὸ τονίζομεν μὲ ὅλην τὴν δύναμιν τῶν πνευμόνων μας ὅτι ἔχουν ὑποχρέωσιν εἰς τὰς δημοσίας ἐμφανίσεις των μετὰ τῶν μαθητῶν καὶ μαθητριῶν των νὰ εἶναι τύπος καὶ ὑπογραμμὸς καὶ νὰ μὴ φορῶνται οὐζοπίνοντες μέχρι σημείου ἀναισθησίας μάλιστα.
Καὶ ἕνα ἀκόμη διὰ τὰς σχολικὰς ἐκδρομὰς
Καὶ ἕνα ἄλλο θὰ ποῦμε ἀκόμη στοὺς διδασκάλους μας. Κατὰ τὰς ἐκδρομὰς τῶν μαθητῶν τῶν σχολείων οὐδεμία τάξις ἀπὸ ὑγιεινῆς ἀπόψεως τηρεῖται. Αἱ ἐκδρομαὶ εἶναι πάντοτε μακρυναὶ καὶ κουραστικαὶ διὰ τοὺς μικροὺς μαθητάς. Οὕτω μίαν τῶν ημερῶν αὐτῶν τὸ διδάσκον καὶ διδασκόμενον προσωπικὸν δύο δημοτικῶν Σχολείων τῆς πόλεώς μας ἐξέδραμε κατὰ πρῶτον εἰς τὸν συνοικισμὸν Ἀσωμάτων, ἐκεῖθεν οἱ μαθηταὶ ὁδηγήθησαν εἰς τὴν Μονὴν τοῦ Προφήτου Ἠλιοῦ καὶ ἐκεῖθεν εἰς τὴν γέφυραν Ἁλιάκμονος ὅπου ἀφέθησαν χωρὶς καμμίαν ἐποπτείαν, οὕτως ὥστε οἱ περισσότεροι ἐξ αὐτῶν εἰσῆλθον εἰς τὸν Ἁλιάκμονα καὶ ἐλούοντο. Καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τὴν ἄλλην ἡμέραν τῆς ἐκδρομῆς τὰ περισσότερα παιδιὰ ἀρρώστησαν, καὶ ἠναγκάσθησαν οἱ περισσότεροι τῶν γονέων νὰ ἔλθουν στὰ γραφεῖα μας καὶ νὰ παραπονεθοῦν διὰ τὴν κατάστασιν αὐτήν.
Ὁ κ. Ἐπιθεωρητὴς τῶν Δημοτικῶν Σχολείων ἂς ἐκδόσῃ ἐν προκειμένῳ αὐστηροτάτας διαταγάς.»
«Ἀστὴρ Βερροίας», 02-05-1934.
3.- Η μήνυση και η καταδίκη.
Οι μετασχόντες της εκδρομής εκπαιδευτικοί λειτουργοί ευλόγως θεώρησαν εαυτούς βαρύτατα προσβεβλημένους και οδήγησαν τον Γούναρη στο εδώλιο του Πλημμελειοδικείου…
«Ἡ μεθαυριανὴ δίκη τοῦ “Ἀστέρος”
Μεθαύριον Παρασκευὴν 13 Ἰουλίου ἐκδικάζεται ἐνώπιον τοῦ ἐν τῇ πόλει μας Πλημμελειοδικείου ἡ κατὰ τοῦ Διευθυντοῦ μας κ. Ἰ. Γούναρη μήνυσις τῶν δημοδιδασκάλων κ.κ. Θεοδώρου Καλαϊτζῆ, Γ.{εωργίου} Κοσαῆ[3] καὶ δνίδων Ἑλένης Ζάχου, Ματρώνας Φωτίου καὶ Ἀθηνᾶς Μήτσογλου. Ἡ δίκη εἶναι ἐνδιαφέρουσα δεδομένου ὅτι οἱ ὡς ἄνω μηνυταὶ θέλουν νὰ παρουσιασθοῦν ὡς ἐκπρόσωποι τοῦ διδασκαλικοῦ κόσμου[4] τῆς ἐπαρχίας μας.
Τὴν ὑπεράσπισιν τοῦ διευθυντοῦ μας ἀνέλαβον ὁ ἔγκριτος ἐν Θεσσαλονίκῃ δικηγόρος κ. Πέτρος Ἐμπορίδης, φίλος στενὸς τοῦ διευθυντοῦ μας, καὶ οἱ εὐφήμως γνωστοὶ ἐν τῇ πόλει μας δικηγόροι κ.κ. Ἀστέρης Σίσσας[5] καὶ Κωνσταντῖνος Καρακωστῆς.»
«Ἀστὴρ Βερροίας», 11-07-1934.
…η απόφαση του οποίου ήταν καταδικαστική για τον «Αστέρα». Στο κύριο άρθρο του φύλλου της 18-07-1934 η εφημερίδα, επικαλούμενη «ἀγῶνας δριμεῖς ἀλλὰ ὰνυστεροβούλους καὶ εἰλικρινεῖς», επιχειρεί να θεμελιώσει ηθικά και ιστορικά, την κριτική της, ενώ σε άλλη, παράλληλη, στήλη, ανακοινώνει, λακωνικά, την έκδοση της σε βάρος της απόφασης, αλλά και την παραπομπή της τελικής κρίσης στον ανώτερο βαθμό δικαιοδοσίας:
«Μετὰ τὴν περιπέτειάν μας
Ἑκάστη ἐφημερὶς ἔχει τὴν ἱστορίαν της, τὴν ζωήν της ὑπὸ τὴν εὐχάριστον ὄψιν ἀλλὰ καὶ τοιαύτην ὑπὸ τὴν θλιβερὰν ὄψιν.
Τοῦ γενικοῦ αὐτοῦ κανόνος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποτελέσῃ ἐξαίρεσιν ὁ “Ἀστὴρ” Βερροίας, ὁ ὁποῖος θὰ μᾶς ἐπιτραπῇ σήμερον διὰ πρώτην καὶ τελευταίαν φορὰν νὰ περιαυτολογήσωμεν ἐπὶ μίαν δεκαετίαν, καὶ ἰδίᾳ κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, διεξήγαγε ἀγῶνας δριμεῖς ἀλλὰ ὰνυστεροβούλους καὶ εἰλικρινεῖς διὰ τὴν καλλιτέρευσιν τῶν κρατικῶν μας πραγμάτων γενικῶς, εἰδικῶς δὲ τῶν τοπικῶν μας τοιούτων, ἔχει δὲ λόγους νὰ πιστεύῃ ὅτι οἱ ἀγῶνες του αὐτοὶ ὑπῆρξαν εἰς πολλὰ σημεῖα καρποφόροι.
Τοὺς ἀγῶνας μας αὐτούς, ἁγνούς, ἀνιδιοτελεῖς, φιλοπόλιδας καὶ φιλοπάτριδας, παρὰ τὴν περιπέτειάν μας θὰ συνεχίσωμεν εἰς ὅλα τὰ σημεῖα μὲ τὴν αὐτὴν ἂν μὴ πλειοτέραν θέρμην μέχρι τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐπιτύχωμεν νὰ ἀποκοποῦν τὰ σεσηπότα μέλη τοῦ κρατικοῦ μας ὀργανισμοῦ, διότι ἄνευ τῆς ἀποκοπῆς αὐτῶν οὐδεμία πρόοδος εἰς τὸ κράτος καὶ τὸ ἔθνος γενικῶς, εἰς τὴν ἐπαρχίαν μας δὲ τοπικῶς, δύναται νὰ ἐπέλθῃ.»
«Ἀστὴρ Βερροίας», 18-07-1934.
«Ἀναίρεσις ἀποφάσεως
Ἐπὶ τῆς ἐκδοθείσης καταδικαστικῆς κατὰ τοῦ Διευθυντοῦ μας κ. Ἰ. Γούναρη ἀποφάσεως ὑπὸ τοῦ Πλημ/δικείου Βερροίας ἐπὶ ἐξυβρίσει διὰ τοῦ τύπου τοῦ δημοδιδασκάλου κ. Γ. Κουσαῆ ἠσκήθη ἀναίρεσις.»
«Ἀστὴρ Βερροίας», 18-07-1934.
4.- Η «ἐνώπιον τοῦ Κακουργιοδικείου» διαδικασία…
Μόλις τρεις μήνες αργότερα (!), ο καταδικασθείς εκδότης-διευθυντής και οι θιγέντες εκπαιδευτικοί διασταυρώνουν τα επιχειρήματά τους «ἐνώπιον τοῦ Κακουργιοδικείου»…
«Ἡ σημερινὴ δημοσιογραφικὴ δίκη ἐπὶ συκοφαντίᾳ ἐκπαιδευτικοῦ
Τὴν πρωΐαν ἐνώπιον τοῦ Κακουργιοδικείου τῆς πόλεώς μας {= Θεσσαλονίκης} ἤρχισε ἡ δίκη τοῦ διευθυντοῦ τῆς ἐν Βερροίᾳ ἐκδιδομένης ἑβδομαδιαίας ἐφημερίδος “Ἀστὴρ τῆς Βερροίας” Ἰ. Γούναρη, κατηγορουμένου ἐπὶ συκοφαντικῇ δυσφημίσει διὰ τοῦ τύπου τῶν διδασκάλων καὶ διδασκαλισσῶν τοῦ Δημοτικοῦ σχολείου Βερροίας.
Τὸ ἀδίκημα διὰ τὸ ὁποῖον κατηγορεῖται ὁ ἐν λόγῳ δημοσιογράφος ἔλαβε χώραν τὸν παρελθόντα Μάϊον. Συγκεκριμένως εἰς τὸ φύλλον τῆς 2ας Μαΐου τῆς ἐφημερίδος “Ἀστὴρ” ἐδημοσιεύθη ὑπὸ τοῦ κατηγορουμένου συκοφαντικὸν σχόλιον ἀναφερόμενον εἰς μίαν ἐκδρομὴν δύο σχολείων Βερροίας κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ διδάσκαλοι καὶ αἱ διδασκάλισσαι “ἐμεθύσθησαν μέχρι τοιούτου σημείου ὥστε ἐνώπιον τῶν νεαρῶν βλαστῶν, τῶν μαθητῶν καὶ μαθητριῶν, νὰ τραγουδοῦν τραγούδια τὰ ὁποῖα μόνον εἰς καμπαρὲ δύνανται ν᾿ ἀκουσθοῦν. Μάλιστα μία διδασκάλισσα τόσον ἐπηρεάσθη ἀπὸ τὸ οἰνόπνευμα καὶ ἀπὸ τὴν γοητείαν τῆς φύσεως ὥστε ἐχόρευε διαφόρους κλασσικοὺς χοροὺς καὶ ἐχοροπήδα προσφωνοῦσα προκλητικῶς τοὺς ἄρρενας συναδέλφους της”.
Ἀρχομένης τῆς συνεδριάσεως ἡ υπεράσπισις ζητεῖ τὴν ἐξαίρεσιν τοῦ ἐνόρκου κ. Βουρβούλη.
Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται τὸ κατηγορητήριον μεθ᾿ ὃ καλοῦνται πρὸς ἐξέτασιν οἱ μάρτυρες τῆς κατηγορίας.
Πρώτη καλεῖται καὶ ἐξετάζεται ἡ διδασκάλισσα καὶ μηνύτρια Δνὶς Ματρώνα Φωτίου ἡ ὁποία καταθέτει ὅτι ἡ ἐκδρομὴ εἶχε καθαρῶς ἐκπαιδευτικὸν σκοπὸν καὶ ὅτι πάντα τὰ ἀναγραφέντα ἐγράφησαν σκοπίμως καὶ ἐσκεμμένως μὲ ἀντικειμενικὸν σκοπὸν τὴν δυσφήμισιν τῶν διδασκάλων.
Ἐπίσης ὁ μάρτυς κ. Κοσαΐτης[6] διευθυντὴς τοῦ ἑνὸς ἐκ τῶν συμμετασχόντων τῆς ἐκδρομῆς Σχολείων ἐξεταζόμενος καταθέτει ὅτι τὸ δημοσίευμα εἶνε συκοφαντικὸν γραφὲν ἐκ λόγων προσωπικῆς ἐκδικήσεως καὶ θίγον αὐτὸν προσωπικῶς ὡς διευθυντὴν τοῦ Σχολείου διότι οὗτος δὲν ἐψώνιζε ἀπὸ τὸ κατάστημα τοῦ κατηγορουμένου ὁ ὁποῖος σημειωτέον εἶναι καὶ μπακάλης.
Ἐπίσης ὁ κ. Κοσαΐτης συνεχίζων τὴν κατάθεσίν του λέγει ὅτι τὰ περὶ σκανδαλωδῶν ἀσμάτων καὶ χορῶν, μεθυσίων κλπ εἶνε ἐντελῶς ἀνυπόστατα καὶ ὅτι ἡ ἐκδρομὴ διεξήχθη ἐν απολύτῳ σοβαρότητι καὶ κοσμιότητι.
Ἡ δίκη διεκόπη τὴν μεσημβρίαν διὰ νὰ συνεχισθῇ τὸ ἀπόγευμα.»
«Ἡ Απογευματινή», 09-10-1934.
5.- …και η, με εντυπωσιακούς τίτλους, δια του τύπου προβολή της.
…όπου, για πρώτη φορά δημοσίως, γνωστοποιείται δια του τύπου, αλλά μόνον στους τίτλους του σχετικού δημοσιεύματος και σε συνδυασμό με προγενέστερη καλλιτεχνική διάκριση μιας των διδασκαλισσών («Μις Βέροια»), το (ακατάλληλο δια μαθητάς και μαθητρίας) άσμα του σκανδάλου («Μπάρμπα Γιάννης Κανατᾶς»)…
«Εἰς τὸ Κακουργιοδικεῖον
Εἰς τὸν μαγευτικὸν Ἁλιάκμονα ποὺ γλεντοῦσαν οἱ διδάσκαλοι Βερροίας
Τὶ κατήγγειλεν ὁ “Ἀστὴρ” τῆς Βερροίας.- Μεθύσι καὶ ἄσεμνοι χοροί.-
Ὅπου ἡ “Μὶς Βέρροια” τραγουδᾶ τὸν …Μπάρμπα Γιάννη Κανατᾶν.-
Οἱ μαθηταὶ ποὺ κρυολόγησαν στὸ μπάνιο.
Τὶ λέγει ἡ μηνύτρια.
Ἐνώπιον τοῦ Κακουργιοδικείου ἤρχισε χθὲς ἡ δίκη τοῦ ἐκδότου τῆς Ἐφημερίδος “Ἀστὴρ” τῆς Βερροίας κ. Ἰωάννου Γούναρη, καταγγελθέντος ὑπὸ τῶν Δημοδιδασκάλων τῆς γειτονικῆς πόλεως ἐπὶ συκοφαντικῇ δυσφημήσει.
Τὸ ἱστορικὸν τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἔχει ὡς ἑξῆς:
Εἰς τὸ φύλλον τῆς 2 Μαΐου ἐ.ἔ. τοῦ ἐβδομαδιαίου “Ἀστέρος” τῆς Βερροίας ἐδημοσιεύθη σχόλιον ἀναφερόμενον εἰς μίαν ἐκδρομὴν τῶν δύο δημοτικῶν σχολείων τῆς Βερροίας παρὰ τὸν Ἁλιάκμονα.
Κατὰ τὸ δημοσίευμα, οἱ διδάσκαλοι καὶ αἱ διδασκάλισσαι, κατὰ τὴν ἐκδρομὴν ταύτην γενομένην εἰς ἐξοχικὴν θέσιν παρὰ τὴν γέφυραν τοῦ Ἁλιάκμονος, ἐμεθύσθησαν τόσον, ὥστε ἐνώπιον τῶν μικρῶν μαθητῶν καὶ μαθητριῶν ἤρχισαν νὰ ψάλλουν ἄσματα τοῦ καμπαρέ. Μάλιστα ἡ διδασκάλισσα Ματρώνα Φωτίου τόσον ἐπηρεάσθη ἀπὸ τὴν γοητείαν τῆς φύσεως καὶ τὴν ζάλην τοῦ μεθυσιοῦ της ὥστε ἤρχισε νὰ χορεύῃ διαφόρους ἀσέμνους χορούς.
Σημειωτέον ὅτι ἡ διδασκάλισσα δεσποινὶς Ματρώνα Φωτίου, εἶναι ἡ γνωστή μας “Μὶς-Βέρροια τοῦ 1930”[7].
Ἡ ἐν λόγῳ διδασκάλισσα ἐξητάσθη ὡς πρώτη μάρτυς κατηγορίας, καταθέσασα ὅτι τὸ δημοσίευμα “ἐσκαρώθη” διὰ νὰ δυσφημισθῇ ὁ διδασκαλικὸς κόσμος τῆς Βερροίας καὶ ὁ Διευθυντὴς τοῦ Δημοτικοῦ Σχολείου Βερροίας κ. Κοσαΐτης διὰ κομματικοὺς μάλιστα λόγους.
Ὁ κ. Κοσαΐτης, ἐξεταζόμενος, κατέθεσεν, ὅτι ὁ Γούναρης, ὅστις ἦτο καὶ μπακάλης, ἤχθη εἰς τὸ δημοσίευμα καὶ ἐξ ἄλλων λόγων, συγκεκριμένως δὲ διότι ὁ κ. Κοσαΐτης δὲν ἐψώνιζεν ἀπὸ τὸ κατάστημά του.
Ἀμφότεροι κατέθεσαν ἐπίσης, ὅτι τὰ δημοσιευθέντα εἶνε συκοφαντικά.
Τὸ ἀπόγευμα ἐξητάσθη ὁ ὑπολοχαγὸς κ. Ἐμπορίδης[8] καὶ ἄλλοι μάρτυρες, οἱ ὁποῖοι κατέθεσαν ἐπίσης ὅτι πάντα τὰ δημοσιεύματα ὑπῆρξαν ψευδῆ καὶ συκοφαντικά.
Τὴν νύκτα ἀπελογήθη ὁ κατηγορούμενος, ὁ ὁποῖος διεβεβαίωσεν ὅτι δὲν ἐσκόπει νὰ θίξῃ τὸν δημοδιδασκαλικὸν κόσμον, ἀλλὰ νὰ καυτηριάσῃ μίαν ἀνήθικον κατάστασιν.
Τὴν 9ην νυκτερινὴν ὥραν διεκόπη ἡ δίκη διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ σήμερον τὴν πρωΐαν.»
«Ταχυδρόμος τῆς Βορείου Ἑλλάδος», 10-10-1934.[9]
6.- Η συγγνώμη…
…και όπου κατόπιν «μυρίων προσπαθειῶν κοινῶν φίλων» τα αντίπαλα «στρατόπεδα» οδηγήθηκαν στην, εκ μέρους του Ι. Γούναρη, αίτηση και στην, εκ μέρους των διδασκάλων και διδασκαλισσών, παροχή συγγνώμης…
«Ἡ δίκη τοῦ Κακουργοδικείου
Εἰς τὸ κακουργιοδικεῖον ἐσυνεχίσθη καὶ σήμερον τὴν πρωΐαν ἡ δίκη τοῦ ἐκ Βερροίας δημοσιογράφου Γούναρη κατηγορουμένου ἐπὶ συκοφαντικῇ δυσφημήσει τῶν ἐν Βερροίᾳ δημοτικῶν σχολείων.
Μετὰ τὰς ἀγορεύσεις τῶν συνηγόρων τῆς ὑπερασπίσεως ὁ κατηγορούμενος κληθεὶς εἰς ἀπολογίαν ἐδήλωσεν ὅτι ἔπεσεν θῦμα τῶν ὑπερβολῶν τῶν μαρτύρων οἱ ὁποῖοι τοῦ κατήγγειλαν τὰ λαβόντα χώραν κατὰ τὴν ἐκδρομὴν τῶν σχολείων εἰς τοὺς ὁποίους ἔδωκε πίστιν.
Κατόπιν ὅμως τῆς διαδικασίας ἀντιλαμβάνεται καὶ αὐτὸς ὅτι τὰ γραφέντα δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Κατόπιν τούτου εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ζητήσῃ συγγνώμην ἀπὸ τοὺς μηνυτάς.
Μετὰ τὴν αἴτησιν συγγνώμης ἐκ μέρους τοῦ κατηγορουμένου ἡ πολιτικὴ ἀγωγὴ ἐξέφρασε τὴν ἰκανοποίησίν της καὶ ἐδήλωσεν ὅτι παραιτεῖται τῆς περαιτέρω ἀγωγῆς.
Ὁ Εἰσαγγελεὺς κ. Μικρουλέας[10] κατόπιν τοῦ ἐπελθόντος συμβιβασμοῦ παρητήθη τῶν μαρτύρων καὶ ἐπρότεινε τὴν ἀπαλλαγὴν τοῦ κατηγορουμένου.
Τὸ Δικαστήριον ἀποσυρθὲν εἰς σύσκεψιν ἐκήρυξε ἀπεσβεσμένην τὴν ποινὴν καὶ ἀπήλλαξε τὸν κατηγορούμενον.»
«Ἡ Ἀπογευματινή», 10-10-1934.
7.- …και η «ξηρὰ περιγραφὴ».
…όμως όσα είχαν ήδη γραφεί («πλεῖσται δὲ ὅσαι ἀνακρίβειαι ἐγράφησαν εἰς τὸν τύπον Θεσσαλονίκης»), και, όσα -πολλά περισσότερα-, χωρίς να γραφούν, διαδίδονταν, υποχρέωσαν τον Ι. Γούναρη να προβεί, επί τέλους, σε μια «ξηρὰ περιγραφὴ» των διαδραματισθέντων (επί της οποίας δεν υπήρξε, ή τουλάχιστον δεν εντοπίσθηκε, γραπτός αντίλογος)…
«Ἡ προχθεσινὴ δίκη τοῦ Διευθυντοῦ μας εἰς τὸ Κακουργοδικεῖον Θεσσαλονίκης
Ἡ διεξαχθεῖσα τὴν παρελθοῦσαν Τρίτην καὶ Τετάρτην 9 καὶ 10 τρέχοντος ποινικὴ δίκη κατὰ τοῦ Διευθυντοῦ τῆς ἐφημερίδος μας ἐν τῷ Κακουργοδικείῳ Θεσσαλονίκης παρηκολουθήθη μὲ πολὺ ἐνδιαφέρον τόσον ἐκ μέρους τῆς κοινωνίας τῆς πόλεώς μας ὅσον καὶ ἐκ μέρους τοῦ Κοινοῦ τῆς Θεσσαλονίκης. Ἐπειδὴ τὰ κατὰ τὴν δίκην ταύτην παρεστάθησαν ἀνακριβῶς, πλεῖσται δὲ ὅσαι ἀνακρίβειαι ἐγράφησαν εἰς τὸν τύπον Θεσσαλονίκης τόσον περὶ τῆς πορείας τῆς δίκης ὅσον καὶ ἐπὶ τοῦ ἐπελθόντος συμβιβασμοῦ, πλεῖστοι δὲ συμπολῖται μας ἦλθον καὶ μᾶς ἐζήτησαν σχετικὰς πληροφορίας, ἡ ξηρὰ περιγραφὴ τῶν διεξαχθεισῶν συζητήσεων ἔχει ὡς ἑξῆς:
Οἱ μηνυταὶ καὶ μάρτυρες κατηγορίας κ.κ. Κουσαῆς, Ἀ.{κριβός} Κανάκης, Χανιώτης καὶ Δομνηνοῦ, αἱ μηνύτριαι καὶ μάρτυρες κατηγορίας Δνίδες Φωτίου, Ζάχου, Γεωργιάδου καὶ αἱ μαθήτριαι Ψωμᾶ καὶ Σκούφια ἐνόρκως ἐξεταζόμενοι πλὴν τῶν μαθητριῶν αἵτινες ἐξετάσθησαν ἀνωμοτεί, κατάθεσαν ὅτι πράγματι κατὰ τὴν ἐκπαιδ. Σχολικὴν ἐκδρομὴν τῆς 27ης Ἀπριλίου ἐ.ἔ. οἱ διδάσκαλοι ἔφερον μεθ᾿ ἑαυτῶν οὖζο καὶ κρασί, ὅτι ἐτραγούδησαν ἐξωσχολικὰ ἐρωτικὰ τραγούδια ἤτοι τὸ «Μπάρμπα Γιάννη Κανατᾶ»[11] καὶ τὸ «Πᾶν οἱ ἐλπίδες»[12], ὅτι ἔδωσαν κρασὶ νὰ πχιοῦν και εἴπχιαν αἱ μαθήτριαι Βαρελοπούλου, Χρυσοχόου καὶ Ψωμᾶ, ὅτι ὁ διδάσκαλος κ. Ἀγγελίδης κατακλιθεὶς εἰς μίαν κουβέρταν ἐρράφη παρουσίᾳ τῶν μαθητῶν ἀπὸ τὸ σακκάκι μὲ τὴν κουβέρταν ὑπὸ δύο διδασκαλισσῶν καὶ ὅτι κατ᾿ ἄλλους μὲν μὲ ἄδειαν κατ᾿ ἄλλους δὲ ἄνευ ἀδείας τὰ παιδιὰ ἐκολύμβησαν στὸν Ἁλιάκμονα, μεθ᾿ ὃ ἡ συνεδρία διεκόπη διὰ τὴν 8.30’ τῆς Τετάρτης 10 Ὀκτωβρίου.
Κατὰ τὴν διάρκεια τῆς νυκτὸς τῆς Τρίτης καὶ τὴν πρωΐαν τῆς Τετάρτης μύριαι προσπάθειαι κατεβλήθησαν ἐκ μέρους κοινῶν φίλων του Διευθυντοῦ μας καὶ μηνυτῶν ὅπως ἐπέλθῃ ὁ συμβιβασμὸς διότι κατὰ τὴν γνώμην αὐτῶν τὸ συμφέρον τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐπέβαλε νὰ μὴ ἐξακολουθήσῃ ἡ δίκη καὶ ἐπέλθῃ ὁ συμβιβασμός.
Ὁ Διευθυντής μας παρ᾿ ὅλην τὴν ἀντίθετον θέλησίν του τὴν ὁποίαν ἐξεδήλωνε σθεναρῶς καθ᾿ ὅλην τὴν νύκτα τῆς Τρίτης καὶ τὴν πρωΐαν τῆς Τετάρτης ὅταν τοῦ ἐδηλώθη ὅτι ἐν περιπτώσει ἀθωωτικῆς ἀποφάσεως ἥτις ἐφαίνετο βεβαία ἐκλονίζετο ἡ θέσις τῶν διδασκάλων καὶ διδασκαλισσῶν ὧν ἡ πλειονότης εἶναι συμπολῖται μας εὐγνώμων δὲ πρὸς ἐκείνους τῷ ἐχάρισαν τὸ εὖ ζῆν ὅπως εἶνε ὁ κ. Θ. Καλαϊτζῆς ὅστις ὑπῆρξε διδάσκαλός του καὶ πρὸς τὴν θυγατέρα του ἀειμνήστου διδασκάλου Ἐμμανουὴλ Ζάχου Δνίδα Ἑλένην Ζάχου, ἐδέχθη νὰ γίνῃ τὸ «ἐξιλαστήριον θῦμα» καὶ νὰ ἐπέλθῃ ὁ ἐπιδιωκώμενος ὑφ᾿ ὅλων τῶν παραγόντων συμβιβασμός.
Κατόπιν τούτου ἐπανελήφθη τὴν 10.30´ π.μ. ἡ συνεδρίασις. Εὐθὺς ἔλαβε τὸν λόγον ὁ συνήγορος τοῦ Διευθυντοῦ μας κ. Τζερμιᾶς[13] ὅστις ἐδήλωσεν ἐκ μέρους τοῦ πελάτου του, ὅτι διὰ τῶν δημοσιευθέντων δὲν ἐσκόπει οὔτε διενοεῖτο νὰ θίξῃ τοὺς μηνυτὰς καὶ ὅτι ἐκφράζει τὴν λύπην του ἂν εἰς τὸ ὑπὸ κατηγορίαν δημοσίευμα ὑπῆρχον φράσεις τινὲς αἱ ὁποῖαι ἐξελήφθησαν τυχὸν ὑπὸ τῶν μηνυτῶν δυσφημιστικαὶ δι᾿ αὐτοὺς καὶ αἱ ὁποῖαι ἐγράφησαν ἄνευ δόλου.
Οἱ μηνυταὶ διὰ του ὑπερασπιστοῦ των κ. Λαδᾶ ἐδήλωσαν ὅτι παραιτοῦνται τῆς μηνύσεως.
Ὁ Εἰσαγγελεὺς λαβὼν τὸν λόγον προέτεινε τὴν ἀπόσβεσιν τῆς ποινικῆς ἀγωγῆς λόγῳ ἐλλείψεως ἐγκλήσεως, ἐξῆρε καὶ ἐτόνισε εἰς τοὺς μηνυτὰς διδασκάλους ὅπως ἐκτιμήσωσι δεόντως τὴν «ἱπποτικὴν χειρονομίαν» τοῦ κατηγορουμένου.
Μεθ᾿ ὃ τὸ Δικαστήριον τῶν Συνέδρων ἐκήρυξε ἀπεσβεσμένην τὴν ποινικὴν ἀγωγὴν ἀπαλλάξαν τὸν διευθυντήν μας ἀφοῦ πρότερον κατεβλήθησαν τὰ ἔξοδα τῶν μαρτύρων ἐκ 4.000 καὶ πλέον δραχμῶν ὑπὸ τῶν μηνυτῶν τὰ δὲ ἔξοδα τῆς δίκης ἐκ 1.900 περίπου δραχμῶν ὑπὸ τοῦ Διευθυντοῦ μας.
Πάντα τὰ ἀντιθέτως δημοσιευόμενα ἢ δημοσιευθησόμενα ὡς καὶ τὰ διαδιδόμενα εἶνε ἀναληθῆ ἐπιδιώκεται δὲ δι᾿ αὐτῶν ὁ διασυρμὸς τοῦ Διευθυντοῦ μας τοῦ ὁποίου ἡ ἱπποτικὴ χειρονομία, τὴν ὁποίαν ἐξῆρε ἀπὸ τῆς Εἰσαγγελικῆς ἕδρας ὁ Εἰσαγγελεὺς κ. Μικρουλέας δὲν ἐξετιμήθη δεόντως.»
«Ἀστὴρ Βερροίας», 11-10-1934.
8.- Το μεν αδίκημα «ὡς μὴ ὑπάρξαν»…
…ενώ, αντίστοιχα «ξηρὸς» ήταν και ο επίλογος εκ μέρους του εκτός Βεροίας τύπου:
«Ἔληξεν ἡ δίκη τῶν διδασκάλων Βερροίας
Θεσσαλονίκη 10.- Κατὰ τὴν χθεσινὴν ἡμέραν ἐσυνεχίσθη ἐνώπιον τοῦ Κακουργιοδικείου ἡ δίκη τοῦ βιβλιοπώλου-ἐκδότου ἐφημερίδος ἐν Βερροίᾳ κ. Ἰ. Γούναρη, κατηγορουμένου, ὡς γνωστόν, ἐπὶ συκοφαντικῇ δυσφημίσει κατὰ τῶν διδασκάλων καὶ δημοδιδασκαλισσῶν τῶν α’ καὶ β’ δημοτικῶν σχολείων Βερροίας.
Ὁ κατηγορούμενος κατὰ τὴν ἀπολογίαν του παρεδέχθη ὅτι ἔπεσε θῦμα τῶν ὑπερβολῶν τῶν καταγγειλάντων εἰς αυτὸν τὴν πράξιν καὶ ἐζήτησε συγγνώμην ἀπὸ τοὺς προσβληθέντας.
Ἡ πολιτικὴ ἀγωγὴ ἐξέφρασε τὴν ἱκανοποίησίν της. Δεδομένου ὅτι τὸ ἀδίκημα ἦτο κατ᾿ ἔγκλησιν, μετὰ τὴν αἴτησιν τῆς συγγνώμης ἐθεωρήθη ὡς μὴ ὑπάρξαν.»
«Ταχυδρόμος» (Βόλου), 12-10-1934.
9.- …αλλά ο “Μπάρμπα Γιάννη Κανατᾶς” πάντα παρών στις εκδρομές!
Η διεξαγωγή των μαθητικών εκδρομών[14] είχε, όπως φαίνεται, τεθεί υπό το μικροσκόπιο του «Ἀστέρος», σχεδόν από την αρχή της (εν έτει 1925) έκδοσής του: έτσι, όσα άτοπα ή επίμεμπτα ανεκάλυπτε, έσπευδε να τα καταγγείλει, είτε υπαινικτικά…
«Γριφώδης διάλογος κατὰ μαθητικὴν ἐκδρομὴν
Ἡ Διδάσκαλος πρὸς διδάσκαλον – Προτιμότερον θὰ εἶναι κ. Συνάδελφε αἱ ἐκδρομαὶ νὰ γίνωνται δίχως οἶνον.
Ὁ Διδάσκαλος – Συμφωνῶ μαζῆ σας δὲν εἴδατε ἄλλως τε τὰ χάλια ποὺ συνέβησαν κατὰ τὴν ἐκδρομήν;».
«Ἀστὴρ Βερροίας», 07-02-1926.
…είτε και με σαφέστερες αναφορές, που δεν έπαυσαν ούτε και μετά την δικαστική περιπέτειά του, - καθώς αμετακίνητα ζητούσε τον εξοβελισμό του “Μπάρμπα Γιάννη Κανατᾶ” από το ρεπερτόριο των εκδρομέων…
«Οἱ μαθηταὶ τοῦ Γυμνασίου Βερροίας
Φαίνεται ὅτι τὸ Τραγοῦδι “Μπάρμπα Γιάννη Κανατᾶ” συμπεριελήφθη μεταξὺ τῶν τραγουδιῶν ἐκείνων ποὺ διδάσκωνται εἰς τὸ Γυμνάσιόν μας, ἄλλως δὲν ἐξηγεῖται τὸ γεγονὸς ὅτι οἱ μαθηταὶ καὶ αἱ μαθήτριαι τῶν εἰς τὴν Νάουσαν ἐκδραμουσῶν τάξεων τοῦ Γυμνασίου Βερροίας ὅταν διήρχοντο δι᾿ αὐτοκινήτων τῶν γραφείων μας τραγουδοῦσαν τὸ σεμνώτατον!! τοῦτο τραγοῦδι, ὅπως ἐπίσης καὶ αἱ μαθήτριαι τῆς Αης τάξεως τοῦ Γυμνασίου ὅταν ἐπέστρεφον ἐκ Καστανιᾶς δι᾿ αὐτοκινήτων τραγουδοῦσαν τὸ αὐτὸ τραγοῦδι πρὸς ἔκπληξιν ὅλων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι στερρῶς ἔχονται τῶν πατρίων. Ἀλλὰ λησμονήσαμεν ὅτι τὸ τραγοῦδι αὐτὸ ὑπεστηρίχθη καὶ σοβαρῶς μάλιστα παρά τινων διδασκάλων καὶ ἑνὸς ἀξιωματικοῦ μάρτυρος κατηγορίας κατά τινα δημοσιογραφικὴν δίκην ἐν τῷ Κακουργιοδικείῳ Θεσσαλονίκης ὅτι εἶναι ἠθικώτατον καὶ διδακτικώτατον καὶ κατὰ συνέπειαν πολὺ ὀρθῶς ἔπραξαν οἱ Γυμνασιόπαιδες ποὺ τὸ τραγουδοῦσαν στὴν σχολικήν των ἐκδρομήν.»
«Ἀστὴρ Βερροίας», 11-06-1936.
[1] «Ἐκεῖ εἶναι καὶ ἴσκιος καὶ ἐλαφρὸ ἀεράκι καὶ χλόη γιὰ νὰ καθίσωμε ἤ, ἂν θέλωμε, νὰ γείρωμε καταγῆς. […] εἶναι δὰ καὶ τὸ νεράκι {= το ποταμάκι} γεμάτο χάρη κι ὁλοκάθαρο καὶ διάφανο καὶ λὲς πὼς εἶναι καμωμένο γιὰ νὰ παίζουν πλάϊ του παρθένες.», Πλάτωνος Φαῖδρος, 229b• εἰσαγωγή, ἀρχαῖο καὶ νέο κείμενο μὲ σχόλια Ἰωάννου Ν. Θεοδωρακοπούλου, ἔκδ. Βιβλιοπωλεῖον τῆς “Ἑστίας”, Ἀθήνα, 92013.
[2] Την ζεύξη του Αλιάκμονα, που θα τερμάτιζε την προαιώνια ταλαιπωρία της πέραν (νοτίως) αυτού περιοχής στην επικοινωνία της με την υπόλοιπη Ημαθία, και κυρίως με την Βέροια, ζητούσαν επίμονα και πιεστικά οι κάτοικοι των περίπου «50 χωρίων» της, - και υποστήριζαν, με θέρμη, οι εκάστοτε πολιτικοί εκπρόσωποι του Νομού (τότε Επαρχίας του Νομού Θεσσαλονίκης).
Από τον ευτραφή φάκελο, όπου ο γράφων έχει αποθησαυρίσει πλήθος σχετικών ειδήσεων, ανακοινώσεων, αποφάσεων, κ.λπ., αποδελτιώνονται εδω:
(α) απόσπασμα δημοσιεύματος για μια πρώιμη αναφορά των κατοίκων:
«Μακεδονικὰ ζητήματα
Διὰ μίαν ξυλίνην γέφυραν
Πῶς ταλαιπωροῦνται 50 χωρία τοῦ Ἁλιάκμονος
Τὰ Δημόσια Ἔργα ἐδῶ καὶ ἀλλοῦ
Αἱ ἐνέργειαι τῶν κατοίκων
Πέραν τοῦ Ἁλιάκμονος ἀπέναντι τῆς Βερροίας, ὑπάρχουν περὶ τὰ 50 χωρία, τῶν ὁποίων οἱ κάτοικοι εἶνε κατὰ τὸ πλεῖστον ἀνθρακεῖς.
Κεντρικὴ ἀγορὰ τῶν χωρίων αὐτῶν εἶνε ἡ Βέρροια. Λόγῳ ὅμως τοῦ παρεμβαλλομένου ποταμοῦ ἡ ἐπικοινωνία εἶνε δυσχερεστάτη εἰς ὡρισμένας δὲ ἐποχὰς ἀπολύτως ἀδύνατος, ὅπως π.χ. ἐν ὥρᾳ πλημμύρας τοῦ Ἁλιάκμονος ἢ ἀφθόνων βροχῶν ή βαρέως χειμῶνος. […]
Αἴφνης οἱ ἐνδιαφερόμενοι πληθυσμοὶ ἀνέγνωσαν εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι ἐνεκρίθη πίστωσις 650.000 δραχμῶν, διὰ τὴν κατασκευὴν μιᾶς γεφύρας εἰς τὴν Γορτυνίαν.
Τὸ γεγονὸς ἐπροξένησε κατάπληξιν, ἀμέσως δὲ οἱ κάτοικοι ἔσπευσαν νὰ διαμαρτυρηθοῦν τηλεγραφικῶς πρὸς τὸ ἁρμόδιον ὑπουργεῖον συναποστείλαντες καὶ τὸ σχετικὸν ἀπόκομμα τῶν ἐφημερίδων.
Κατ᾿ αὐτὰς δὲ συνῆλθον τὰ διάφορα Σωματεῖα τῆς Βερροίας, συνέταξαν ἀναφορὰν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, τὸ ἔγγραφον δὲ αὐτὸ περιφερόμενον ἀνὰ τὰ γειτονικὰ χωρία ὑπογράφεται διὰ νὰ σταλῇ ὅπου δεῖ.
Περιμένεται τώρα τὸ ἀποτέλεσμα. Ἐν τῷ μεταξὺ ἀπέχομεν παντὸς σχολίου, δεδομένου ἄλλως τε ὅτι αὐτὰ τὰ πράγματα ὁμιλοῦν λίαν εὐγλώττως.»
«Νέα Ἀλήθεια», 09-02-1922.
και (β) το προεδρικό διάταγμα με το οποίο εγκρίθηκε η κατασκευή της γέφυρας (που «θυσιάστηκε» ανατιναζόμενη κατά την υποχώρηση των συμμαχικών στρατευμάτων το 1941):
δ. της 19-02-1925 «Περὶ ἐγκρίσεως κατασκευῆς τῆς γεφύρας Κοκόβης παρὰ τὴν Βέροιαν», ΦΕΚ Α΄ 51/03-03-1925: «Ἔχοντες ὑπ᾿ ὄψει τὸν νόμον 467, ὡς καὶ τὴν ὑπ᾿ ἀριθ. 3 τῆς 13 Φεβρουαρίου ἐ.ἔ. πρᾶξιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου περὶ κατασκευῆς τῆς γεφύρας Κοκόβης παρὰ τὴν Βέροιαν, προτάσει τοῦ Ἡμετέρου ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργοῦ,
ἀπεφασίσαμεν καὶ διατάσσομεν•
Ἐγκρίνομεν τὴν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ ἐν προκειμένῳ ἔργου ἀναγραφομένην δαπάνην ἐκ δραχμῶν ἑνὸς ἑκατομμυρίου ὀκτακοσίων χιλιάδων (1.800.000).
Ὁ αὐτὸς Ὑπουργὸς δημοσιεύσει καὶ ἐκτελέσει τὸ παρὸν Διάταγμα.
Ἐν Ἀθήναις τῇ 19η Φεβρουαρίου 1925.
Ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας
Παῦλος Κουντουριώτης
Ὁ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς
Ἰ. Βαλαλᾶς»
[3] ενν. Κουσαή• τα εντός αγκυλών {} ονόματα των εκπαιδευτικών αντλούνται από την εργασία του Αλέκου Χατζηκώστα «Οι «περιπέτειες» του συλλόγου δασκάλων Βέροιας ῾30 -῾40», που παρουσιάζει τα, κατά τα έτη 1930-1940, καταστατικά και τις διοικήσεις του ως άνω Συλλόγου. [: https://www.alfavita.gr/ekpaideysi/105431_oi-peripeteies-toy-syllogoy-daskalon-beroias-30-40]
[4] Την εικόνα του διδασκαλικού κόσμου, ο έμπειρος εκδότης-διευθυντής του «Ἀστέρος» φρόντιζε, εντέχνως, να σκιάσει, μεταφέροντας, στο ίδιο φύλλο, της 11-07-1934, (φαινομενικά) άσχετα με την δικαστική του περιπέτεια παράπονα και αιτιάσεις γονέων κ.λπ. για συμπεριφορές εκπαιδευτικών:
(α) υπό τον τίτλο «Διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας καὶ τὸν κ. Γενικὸν Ἐπιθεωρητήν», με αρνητικές πρωταγωνίστριες λεκτικού επεισοδίου με μητέρα μαθητού τις εκ των αντιδίκων του στην επικείμενη δίκη διδασκάλισσες Σοσάνα Δομνηνού και Ελένη Ζάχου• και
(β) υπό τον τίτλο «Καὶ ἕνα ἄλλο ἀκόμη διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας καὶ τὸν κ. Γενικὸν Ἐπιθεωρητήν», με επίσης αρνητικούς πρωταγωνιστές συλλήβδην τους δασκάλους των Δημοτικών Σχολείων Κάτω Κοπανού, Χωροπανίου {= Στενημάχου}, Γιανίσσης {= Αγίου Γεωργίου}, Ζερβοχωρίου, Αγγελοχωρίου και Μονοσπίτων, στους οποίους προσήπτε πλημμελή επιτήρηση των μαθητών και μαθητριών τους κατά την κοινή εκδρομή των Σχολείων τους, της 17-05-1934, «εἰς τὴν θέσιν “Παναγία” Κάτω Κοπανοῦ».
[5] Αστέριος Σίσσας (1898-1943), «Δικηγόρος από τη Βέροια. {Διετέλεσε (1942-1943) Νομάρχης Χαλκιδικής}. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής υπήρξε κορυφαίο στέλεχος της Π.Α.Ο. Ασχολήθηκε με τις επισιτιστικές ανάγκες των κατοίκων και ιδιαίτερα με την οργάνωση των λαϊκών συσσιτίων. Σύμφωνα με την εφημερίδα «Φως» διευκόλυνε τη φυγάδευση πολλών Ελλήνων και Άγγλων στη Μ. Ανατολή. Συνελήφθη στο σπίτι του στον Πολύγυρο και εκτελέστηκε με απάνθρωπο τόπο από αντάρτες του ΕΛΑΣ το Δεκέμβριο 1943**», Γιάννης Δ. Κανατάς***, Υποδιοικητές-Νομάρχες Χαλκιδικής, Περιοδικό Πολύγυρος, τχ. 76/Ιαν.-Μαρ. 2014, σελ. 22.
** ο «Δεκέμβριος 1943 {= 06-12-1943}» αναφέρεται σε δημοσίευμα του «Φωτός», της 09-03-1945• σε επετηρίδα των διατελεσάντων Νομαρχών η νομαρχιακή θητεία του φέρεται να εκτείνεται από 10-09-1942 έως (εσφαλμένως) 20-03-1944.
*** εντυπωσιακή η «παρα-συνεπωνυμία» του καλού αθρογράφου του πολυγυρινού περιοδικού με τον ήρωα του δημοφιλούς, κατά τις μαθητικές εκδρομές, άσματος, το οποίο πυροδότησε την δημοσιογραφική δίκη του 1934.
[6] Στις εκτός Βεροίας εφημερίδες, μάλλον εκ παραδρομής, ο Γ. Κουσαής, διευθυντής ενός εκ των συνεκδραμόντων Σχολείων, μνημονεύεται ως «Κοσαΐτης».
[7] αναχρονισμός της εφημερίδας• το ορθό: “Μὶς-Βέρροια τοῦ 1929”• σχετ. το σημείωμα του γράφοντος: «Καλλιστεία 1929: η συμμετοχή της “Μις Βέρροια” και το πείσμα του ζωγράφου», «Λαός», 22-23 Νοε. 2025.
[8] συνεπωνυμία του εκ των συνηγόρων του κατηγορουμένου (Πέτρος Εμπορίδης) με τον μάρτυρα των μηνυτών (υπολοχαγός Εμπορίδης).
[9] Ακριβώς πανομοιότυπο και το δημοσίευμα της εφ. «Ταχυδρόμος» (Βόλου), 11-10-1934• με διαφορετικό όμως τίτλο: «Τὰ ἐκπαιδευτικὰ σκάνδαλα Βερροίας / Ἤρχισεν ἡ δίκη εἰς Θεσσαλονίκην».
[10] Στον (και συγγραφέα ειδικών νομικών μελετών: Ἡ παιδικὴ ἐγκληματικότης ἐν Ἑλλάδι καὶ ἀλλαχοῦ. Τὰ ἀναμορφωτικὰ ἄσυλα καὶ σχολεῖα, Θεσσαλονίκη, 1940• Ποινικὴ Δικονομία Ἐγχειρίδιον Θεωρίας καὶ Πράξεως, 1944) Ηλία Μικρουλέα, ο οποίος μετά την ευδόκιμη υπηρεσία του στην Θεσσαλονίκη, είχε μετατεθεί στην Αθήνα, ανατέθηκε, τον Ιούνιο του 1941, από τις Αρχές της Κατοχής, η διενέργεια της έρευνας προς εντοπισμό των δραστών {= Μανώλη Γλέζου / Λάκη Σάντα} της υποστολής και υπεξαίρεσης-καταστροφής της επί του Ιερού Βράχου της Ακροπόλεως ναζιστικής σημαίας. Ο εισαγγελέας Η. Μικρουλέας, με την συνεργασία των ορισθέντων ανακριτή-πρωτοδίκη Βασιλείου Δαβίλα και αντεισαγγελέα Αναστασίου Καραμούτζου, -άπαντες γερμανομαθείς,- μεθοδικά καθυστέρησαν, αποπροσανατόλισαν και, με αδιάσειστη τεκμηρίωση, οδήγησαν σε αδιέξοδο την έρευνα, πείθοντας τις Γερμανικές Αρχές να μην διοχετεύσουν την οργή τους επί των κεφαλών του αθηναϊκού πληθυσμού. Μια αφανής πράξη αντίστασης της ελληνικής δικαιοσύνης, μια ευλογημένη συγκάλυψη! [: https://www.reader.gr/san-simera/i-kryfi-spilia-tis-akropolis-o-glezos-o-santas-kai-ena-mystiriodes-zeygari/602126, - και https://www.ertnews.gr/arxeio-afierwmata/i-nazistiki-simaia-katevainei-apo-tin-akropoli-30-ma%CE%90oy-1941/]
[11] Οι «ακατάλληλοι» για την μαθητιώσα νεολαία στίχοι του άσματος [: ελληνική διασκευή του ιταλικού “Marianina” (Mariannina), Εικονικό Μουσείο Αρχείου Κουνάδη, https://vmrebetiko.gr/item/?id=4506], που είχε ηχογραφηθεί και κυκλοφορήσει σε δίσκους από το 1931 και 1933:
Μπάρμπα Γιάννη με τις στάμνες
Μπάρμπα Γιάννη με τις στάμνες
Μπάρμπα Γιάννη με τις στάμνες
και με τα σταμνάκια σου
και με τα σταμνάκια σου
να χαρείς τα μάτια σου
Πρόσεξέ μη σε γελάσει
καμιά έμορφη κυρά
μπάρμπα Γιάννη Κανατά
Και σου φάει το γαϊδούρι
και σ’ αφήσει την ουρά
Μπάρμπα Γιάννη Κανατά
Μπάρμπα Γιάννη πέσε πρώτος
στου Φαλήρου τα νερά
μπάρμπα Γιάννη Κανατά
Να σε δουν τα κοριτσάκια
και να πέσουνε κι αυτά
μπάρμπα Γιάννη Κανατά
Μπάρμπα Γιάννη με τις στάμνες
και παπούτσια λάστιχα
μπάρμπα Γιάννη Κανατά.
[12] Το δεύτερο «επικίνδυνο» για τον μαθητικό πληθυσμό άσμα, σε στίχους και μουσική του Νίκου Χατζηαποστόλου (από την οπερέτα «Το κορίτσι της γειτονιάς», 1922):
Πάν’ οι ελπίδες τα όνειρα σβήσαν
γίναν ανάμνηση, μόνο παλιά.
Θλίψεις για σύντροφο, μονάχο μ’ αφήσαν
στης ερημιάς μου την σιγαλιά.
Τα περασμένα ωραία χρόνια δε λησμονώ,
στα μάτια δάκρυ κυλά με αιώνια κρυφό θρήνο,
τα περασμένα ο νους μου φέρνει για μια στιγμή
και την καρδιά μου η πίκρα δέρνει κι οι στεναγμοί.
Μα την αγάπη εγώ πώς τη νιώθω,
θέλω ν’ ακούσεις πελάγη χαράς.
Θέλω να ξέρω τον κάθε σου πόνο,
θέλω να ξέρω αν μ’ αγαπάς.
Τα περασμένα ωραία χρόνια δε λησμονώ,
στα μάτια δάκρυ κυλά με αιώνια κρυφό θρήνο,
τα περασμένα ο νους μου φέρνει για μια στιγμή
και την καρδιά μου η πίκρα δέρνει κι οι στεναγμοί.
[13 ] Νικόλαος Τζερμιάς (1889-1975), Βουλευτής Βεροίας (1928), εκλεγείς, με 10.602 ψ., με τον συνδυασμό του Κόμματος των Φιλελευθέρων (Ελ. Βενιζέλος) ως συνεργαζόμενος εκ μέρους του Εργατικού - Αγροτικού Κόμματος (Δημοκρατική Ένωσις - Αλ. Παπαναστασίου), - προσχωρήσας μετατέπειτα στο Κόμμα Φιλελευθέρων («Νέα Ἀλήθεια», 31-12-1935)• Υφυπουργός Γενικός Διοικητής Θράκης (από 26-05-1932 έως 05-06-1932) στην Κυβέρνηση Αλεξάνδρου Παπαναστασίου• στην διάρκεια της Κατοχής είχε συγκροτήσει με τον Αλέξανδρο Σβώλο επιτροπή για την προστασία του Ελληνισμού της Μακεδονίας από τους Βουλγάρους χιτλερικούς («Αυγή», 29-08-1975), ενώ στην πρώτη μετακατοχική περίοδο υπήρξε θύμα αστυνομικής βίας («Ριζοσπάστης», 01-08-1945)• υποψήφιος βουλευτής στην εκλογική περιφέρεια του πρώην Δήμου Αθηναίων με τον συνδυασμό των Ανεξάρτητων Φιλελευθέρων (254 στ., - μη εκλεγείς) στις βουλευτικές εκλογές της 05-05-1950.
[14] Αναλυτικές (με ευρεία θεωρητική θεμελίωση, και με υποδείγματα πρακτικής-υλοποίησης των σχετικών διαδικασιών) οδηγίες για την προετοιμασία, την οργάνωση, το περιεχόμενο, την αξιολόγηση κ.λπ. των σχολικών εκδρομών, παρείχε, στην τότε εκπαιδευτική κοινότητα, το εγχειρίδιο:
Περὶ σχολικῶν ἐκδρομῶν ἤτοι ἐκδρομῶν σχολείων παντὸς εἴδους Δημοτικῶν, Ἑλληνικῶν, Γυμνασίων, Παρθεναγωγείων καὶ Ἐμπορικῶν Σχολών, ὑπό Π.Α. Βαλάκη, Δ.Φ. Γυμνασιάρχου, ἐν Ἀθήναις, εκδ. Ἰωάννης Δ. Κολλάρος, Βιβλιοπωλεῖον τῆς “Ἑστίας”, 1917,
στο οποίο, μεταξύ άλλων, εξαίρεται η παιδαγωγική και κοινωνική σημασία των, κατά την διάρκεια των εκδρομών, ασμάτων:
«Ἐν ταῖς ἐκδρομαῖς πρέπει νὰ ἐπιμελῆται ὁ διδάσκαλος τῆς εὐθύμου διαθέσεως τῶν μαθητῶν. […] Τὰ μάλιστα δὲ συντελοῦσι εἰς αὐτὴν τὰ ᾄσματα, ἅτινα πρέπει προηγουμένως νὰ ὁρίζωνται καὶ νὰ διδάσκωνται.» (σ. 128-129) […] «Ἀφ᾿ οὗ δ᾿ οἱ μαθηταὶ ἐξέλθωσι τῆς πόλεως ἢ τοῦ χωρίου, καλὸν εἶναι νὰ ψάλωσιν ᾆσμά τι, διότι “πορεία ἄνευ ᾄσματος ὁμοιάζει πρὸς ἡμέραν συννεφώδη”.» (σ. 133).
….ενώ, σύμφωνη με τις ως άνω οδηγίες, παρίσταται μια διήμερη εκδρομή μαθητών Γυμνασίου της Έδεσσας στην Βέροια, κατά το αμέσως επόμενο έτος (1935):
«Ἡ διήμερος ἐκδρομὴ τῶν μαθητῶν μας εἰς τὴν Βέρροιαν
Τὴν π. Τετάρτην 80 μαθηταί τῆς Α’ καὶ Β’ τοῦ Γυμνασίου μας μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τὸν καθηγητήν των κ. Τσαϊλακόπουλον ἐξέδραμον εἰς Βέρροιαν […]
Μεταβαίνοντες προητοίμασαν καὶ ἕνα στέφανον πολυτελῆ ἐκ δάφνης καὶ μυρσίνης διὰ νὰ τὸν καταθέσουν εἰς τὸ Ἡρῶον τῆς Χ Μεραρχίας ἥτις […] προέταξε τὴν Μουσικὴν τῆς Φρουρᾶς μὲ τὴν ὁποίαν […] ἀνῆλθον εἰς τοὺς Στρατώνας ὅπου […] ἡ δύναμις τοῦ 16ου Πεζικοῦ Συντάγματος τοὺς παρουσίασεν ὅπλα […] ἐκείθεν μὲ τὴν μουσικὴν πάλιν […] ἐγένετο παρέλασις τῶν μαθητῶν μας διὰ τῶν κεντρικῶν ὁδῶν τῆς Βερροίας μέχρι τοῦ Γυμνασίου.
Τὸ ἑσπέρας τοὺς ἐγένετο πρόσκλησις εἰς τὸν “Καραγκιόζην” […] Τὴν νύκτα κατεκλίθησαν εἰς τὸ Γυμνάσιον. Ὁ Μέραρχος κ. Κίτσος πάνυ ἐνθουσιαδέστατα εἶχε χορηγήσει […] 160 στρατιωτικὰς κουβέρτας καὶ ἔτσι οἱ μαθηταί μας μαζὺ μὲ τὸν φίλον Καθηγητήν μας ἐκοιμήθησαν στρατιωτικά. Τὴν ἄλλην ἡμέραν ἐπεσκέφθησαν ὅλα τὰ ἱστορικὰ καὶ ἀξιοθέατα μέρη τῆς Βερροίας […] Εἰς τὴν πλατεῖαν τῶν Δικαστηρίων ἐτραγούδησαν καὶ ἐχόρευσαν ἑλληνικοὺς χοροὺς ἀποσπάσαντες οὕτω τὸ ἐνθουσιαδέστατον χειροκρότημα τοῦ κοινοῦ καὶ τῶν ἀρχῶν. […]»
«Ἐλεύθερος Λόγος» Ἐδέσσης, 02-06-1935.
