Γράφει ο Γιώργος Κοτζαερίδης
ΚΟΥΡΟΥΝΤΕΡΕ
Η Κουρούντερε η αγαπημένη πατρίδα του παππού μου του Αρναούτη.
Απέχει 18 χιλιόμετρα από την Καράσου, 38 από το Ατάπαζαρ.
Μπροστά μου σκορπισμένη σε λόφους και πνιγμένη μέσα στις φουντουκιές απλώνονταν η Κουρούντερε. Οι δρόμοι ήταν σε άθλιο χάλι και έπρεπε να προσέξω πολύ για να μη πέσω σε κάποιο χαντάκι. Ζήτησα πληροφορίες από κάποια παιδάκια που έπαιζαν πάνω στον δρόμο και μου έδειξαν τον τόπο όπου βρίσκονταν η πλατεία του χωριού.
Βλέποντας μάλιστα τα ξένα νούμερα του αυτοκινήτου, με ακολούθησαν με χαρούμενες κραυγές, κάνοντας έτσι την είσοδό μου στην πλατεία περισσότερο πανηγυρική.
Πάρκαρα το αμάξι μου σε μία γωνιά και κατευθύνθηκα σε κάποιο από τα καφενεία που βρίσκονταν εκεί. Ήταν απόγευμα και η πλατεία με τα καφενεία ήταν γεμάτη από Τούρκους που έπιναν το τσάι τους.
Μόλις έγινε αντιληπτή η παρουσία μου ήρθαν οι περισσότεροι κοντά μου και μου πρόσφεραν τσάι.
Με τα λίγα Τουρκικά που γνώριζα κατάφερα να τους εξηγήσω ότι αυτό εδώ ήταν το χωριό του παππού μου και ήρθα να το επισκεφθώ.
Οι γέροντες Τούρκοι άρχισαν να μου διηγούνται ιστορίες από τα παλιά μίλησαν για τις πολύ καλές σχέσεις τους με τους Έλληνες, και την δυσαρέσκειά τους για το μεγάλο κακό, την Μικρασιατική καταστροφή.
Μου εξήγησαν ότι οι περισσότεροι από αυτούς προερχόμενοι από τα ορεινά χωριά της Φάτσας και της Ορντούς εγκαταστάθηκαν εδώ μετά τον διωγμό των Ελλήνων. Καλοσυνάτες μορφές που με τις άσπρες γενειάδες τους θύμιζαν περισσότερο ασκητικές μορφές του Αγίου Όρους παρά Τούρκους Χατζήδες. Μετά από λίγο ήρθε ο πρόεδρος του χωριού, ο Κεμάλ, ο οποίος με καλωσόρισε. Βλέποντας ότι ήμουν ταλαιπωρημένος από το μεγάλο ταξίδι μου πρότεινε να πάμε στο διπλανό εστιατόριο για να φάμε.
Φάγαμε την συνηθισμένη τούρκικη σπεσιαλιτέ, κιοφτέδες με πράσινες πιπεριές και γιαούρτι.
Ρώτησα τον Κεμάλ αν υπήρχε ξενοδοχείο στο χωριό αλλά πριν προλάβω να συνεχίσω μου απάντησε ότι θα με φιλοξενήσει στο σπίτι του. Και δεν σήκωνε κουβέντα.
Τώρα βέβαια και εγώ ο κουτοπόνηρος ο Γιουνάνης ρωτάω τον πρόεδρο ενός χωριού πάνω στα βουνά αν υπάρχει ξενοδοχείο, λές και δεν ήξερα την απάντηση.Άλλωστε από την στιγμή που έφυγα από την Βέροια είχα προγραμματίσει σαν φθάσω στην Κουρούντερε να μείνω εκεί και όχι σε κάποιο ξενοδοχείο της Καράσου, που ήταν άλλωστε πολύ μακριά.
Ήθελα να ζήσω έστω και για λίγο στον τόπο των προγόνων μου να γεμίσω τα πνευμόνια μου με τον αέρα του και να γυρίσω σπιθαμή προς σπιθαμή τα σοκάκια του.
Δέχθηκα.. μετά δυσκολίας την ευγενή προσφορά του μουχτάρη και έτσι αφού αποχαιρέτησα τους παππούδες και τους άλλους χωρικούς φύγαμε για το σπίτι του.
Μας περίμεναν η μουχταρίνα και οι τρεις κόρες του Κεμάλ. Η μία πιο όμορφη από την άλλη.
Με υποδέχθηκαν με μεγάλη ευγένεια και χαρά, γεγονός που με παραξένεψε διότι άλλα είχα ακούσει για φερετζέδες κ.α ,και μου έδωσαν το καλύτερο δωμάτιο του σπιτιού όπου άφησα τα πράγματά μου και στην συνέχεια με ξενάγησαν στην κατοικία τους.
Το σπίτι τους ήταν ένα μικρό σύγχρονο λαογραφικό μουσείο ,με σοφράδες με παλιά έπιπλα παλιά σκεύη και παραδοσιακό φαγητό.
Παρά το γεγονός ότι είχαμε φαει μας πρόσφεραν αριάνι και γιουφκάδες με γιαούρτι.
Αργότερα ακολούθησε το απαραίτητο τσάι και κάποια παραδοσιακά Τουρκικά γλυκίσματα. Έφερα και εγώ ορισμένα από τα δώρα που είχα στο πόρτ-μπαγκάζ του αυτοκινήτου και τα μοίρασα στα κορίτσια και στην μουχταρίνα.
Ο Κεμάλ μου εξήγησε ότι στο χωριό είχαν έρθει κατά καιρούς και άλλοι Έλληνες και έψαχναν να βρούν χρυσές λίρες, τις οποίες φεύγοντας είχαν κρύψει σε κάποια σημεία με σκοπό να επανέλθουν και να τις πάρουν.
Μου ανέφερε και τα ονόματα κάποιων συγχωριανών μου που είχαν έρθει εδώ ψάχνοντας θησαυρούς που είχαν αφήσει οι πρόγονοί τους.
Του εξήγησα ότι εγώ δεν έχω σχέση με αυτά (δεν ξέρω βέβαια αν τον έπεισα)και μετά από λίγο τους καληνύχτισα και πήγα για ύπνο.
Πριν πέσω ψόφιος στο κρεβάτι πήγα στην τουαλέτα η οποία μου θύμισε τα νιάτα μου τότε που δεν υπήρχαν πολυτελείς λεκάνες πλακάκια και μπιντέδες. Χαρτί τουαλέτας πουθενά.Ο παλιός.. χαλές και δίπλα στον απόπατο μία μικρή βρυσούλα με ένα κουβαδάκι, για τα περαιτέρω. Μετά την παραδοσιακή τουαλέτα έπεσα στο κρεβάτι ανακουφισμένος.
Ήμουν τόσο κουρασμένος ώστε δεν μου έμενε χρόνος να σκεφθώ ότι βρισκόμουν χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από την πατρίδα μου, στο χωριό του αγαπημένου μου παππού Αρναούτη και κοιμόμουν σε ένα Τούρκικο σπίτι μακριά από την αγαπημένη μου γυναίκα την Παρθένα και τα παιδιά μου την Μαρία και τον Βασίλη.
Ήταν σαν να είχα πάρει την μηχανή του χρόνου γυρνώντας πίσω 40 χρόνια σε μία εποχή που με μετέφερε στην παιδική μου ηλικία όταν κουρνιασμένος στην αγκαλιά του παππού μαζί με τον δίδυμο αδελφό μου τον Ταστουλίτς ακούγαμε με ιερή κατάνυξη τις ιστορίες του.
Την άλλη μέρα οι ιστορίες αυτές θα έπαιρναν σάρκα και οστά και ένας πόθος ένα όνειρο γίνονταν πραγματικότητα.
Βρισκόμουν στην Κουρούντερε.
Κουρούντερε σημαίνει στην Τουρκική γλώσσα ξηροπόταμος και ονομάστηκε έτσι από την ξερή ρεματιά που χωρίζει το χωριό σε δυο μέρη. Βρίσκεται περίπου 38 χιλιόμετρα ΒΑ του Ατάπαζαρ, 5 χιλιόμετρα δυτικά του Κεστανέ Μπουνάρ, 6,5 χιλιόμετρα ΝΔ του Κίρεζλι , 18 χιλιόμετρα ΒΔ της Καράσου και σε υψόμετρο 250 μέτρων από την επιφάνεια της θάλασσας.
Συνορεύει με τα χωριά Τσομπάν Γιατάκ, Κεστανέ Πινάρ, Άκτας, Πάραλι και Γενήνταγ με τους κατοίκους των οποίων είχαν αγαθές σχέσεις.
Στην Κουρούντερε κατοικούσαν 120 Ελληνικές οικογένειες οι οποίες εγκαταστάθηκαν εδώ περίπου το 1870 προερχόμενοι από τα χωριά Αρντούχ, Φώσντερε, Χαψάμανα της περιφέρειας Σερμπίρ Καραχισάρ του τμήματος Μελέτ της Ορντού.
Όπως όλα τα χωριά της περιοχής, η Κουρούντερε υπάγονταν στο καϊμακαμλήκι του Ατάπαζαρ και στο μουτεσαριφλίκι της Νικομήδειας.
Διοικούνταν από έναν πρόεδρο και 3-4 αζάδες.
Οι κάτοικοι του χωριού ήταν ξακουστοί για την παλικαριά τους και γι’ αυτόν τον λόγο κλέφτες, ληστές και άλλα ύποπτα στοιχεία απέφευγαν να το πλησιάσουν.
Κύρια γλώσσα των κατοίκων ήταν η Ποντιακή η οποία ήταν και η μοναδική γλώσσα που μιλούσαν οι γυναίκες, ενώ οι άνδρες λόγω των συναλλαγών τους με τους Τούρκους γνώριζαν και λίγα Τουρκικά.
Όσοι πήγαιναν στο σχολείο μάθαιναν και Ελληνικά. Αυτοί που πρωτοεγκαταστάθηκαν στην περιοχή, το 1870, αγόρασαν την περιοχή από έναν Τούρκο Αγά. Στην αρχή ήταν 5-6 οικογένειες ενώ αργότερα προστέθηκαν και άλλες.
Μετά την εγκατάστασή τους και αφού αποψίλωσαν δασικές εκτάσεις ασχολήθηκαν με την γεωργία, την κτηνοτροφία και την υλοτομία.
Παρήγαγαν σιτηρά, φουντούκια και κτηνοτροφικά προϊόντα τα οποία πουλούσαν στις αγορές της Καράσου και του Ατάπαζαρ.
Οι υλοτόμοι έκοβαν στο δάσος τους κορμούς των δέντρων τους έριχναν στον ποταμό Καράσου, τα ρεύματα του οποίου τους μετέφεραν στην Μαύρη θάλασσα απ’ όπου τους περισυνέλεγαν και τους πουλούσαν.
Η εργασία αυτή ήταν πολύ ριψοκίνδυνη και δύσκολη με αποτέλεσμα να συμβαίνουν πολλά ατυχήματα.
Κάθε οικογένεια είχε πολλά κατοικίδια ζώα για την παραγωγή γαλακτοκομικών προϊόντων. Στο χωριό υπήρχαν πολλοί τεχνίτες, όπως αραμπατζήδες, μαρμαράδες τενεκετζήδες, υλοτόμοι και σιδεράδες, με πιο γνωστό σε όλη την περιοχή τον Χάμπο του Ψαρά.
Γύρω από το χωριό υπάρχουν πολλά δάση με πιο σπουδαίο το Καβλάρ Ντερέ όπου το 1917 κατέφυγαν πολλοί κάτοικοι των Ελληνικών χωριών για να αποφύγουν την μανία των Τσετών.
Την περίοδο του χειμώνα έπεφτε πολύ χιόνι, ενώ οι βροχές ήταν στην καθημερινή διάταξη, με αποτέλεσμα οι δρόμοι που ήταν χωμάτινοι να μετατρέπονται σε λασπότοπους.
Ο ποταμός Καράσου το καλοκαίρι είχε λίγα νερά όπου οι γυναίκες έπλυναν τα ρούχα τους. Τον χειμώνα όμως που κατέβαζε πολύ νερό ήταν απροσπέλαστος.
Το χωριό χωρίζονταν σε πέντε μαχαλάδες οι οποίοι είχαν πάρει τα ονόματα των οικογενειών που ζούσαν εκεί.
Τσιφτσόγλου μαχαλάς.
Γαβζάντων μαχαλάς.
Κοτανίκ μαχαλάς.
Τεκέντων μαχαλάς.
Τεπέ μαχαλάς.
Τα σπίτια ήταν διόροφα, ξύλινα, χτισμένα με το σύστημα μπάγνταντι με οροφή χάρτωμα. Κάθε σπίτι είχε πολύ μεγάλη αυλή την οποία πολλές φορές χρησιμοποιούσαν για το αλώνισμα. Εκεί άπλωναν τα δημητριακά ή τα φουντούκια για να ξεραθούν.
Εκκλησιαστικά η Κουρούντερε υπάγονταν στην εκκλησιαστική επαρχία της Νικομήδειας. Η εκκλησία ήταν αφιερωμένη στον Άγιο Γεώργιο και βρίσκονταν στο κέντρο του χωριού, στον Τεπέ μαχαλά. Δίπλα στην κεντρική είσοδο ήταν ένα δέντρο όπου κρέμονταν η καμπάνα
Είχε γυναικωνίτη με ξεχωριστή είσοδο για την προσέλευση των γυναικών και ήταν το μοναδικό κτίσμα στο χωριό που είχε σκεπή με κεραμίδια.
Την Θεία Λειτουργία δεν την πολυκαταλάβαιναν. Αν ο ιερέας ήταν μορφωμένος και γνώριζε τα Ελληνικά την επεξηγούσε στα Ποντιακά.
Έλεγαν πολλές προσευχές στην Ελληνική γλώσσα αλλά πολύ λίγοι καταλάβαιναν την σημασία τους.
