Αποδείχτηκε από έρευνες (Αγγλία, 2006) ότι κάποια σχολεία παρουσιάζουν μεγαλύτερο ποσοστό παραβατικότητας σε σύγκριση με άλλα που λειτουργούν στην ίδια πόλη και στην ίδια συνοικία με ομοιογενή πληθυσμό από κοινωνικό-οικονομικής άποψης. Το φαινόμενο αυτό παρουσιάζεται και στην Ελλάδα. Πού οφείλεται άραγε;
Θα πρέπει να αποδοθεί, κυρίως, στην οργάνωση της σχολικής ζωής και στις σχέσεις μαθητών-καθηγητών.
Τα αρνητικά στοιχεία αυτών των σχολείων είναι:
-Απουσία καλής οργάνωσης της σχολικής ζωής
-Έλλειψη κοινοτικής ζωής, κοινωνικών και δημιουργικών δραστηριοτήτων
-Φτωχές σχολικές επιδόσεις των μαθητών και μεγάλο ποσοστό απουσιών
-Όχι αρκετή προσοχή για τους μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες
-Λίγες προσωπικές σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών
-Έλλειψη άνεσης και αισθητικής στη διαμόρφωση του σχολικού περιβάλλοντος
-Λίγες προσπάθειες για την ανάπτυξη καλών συνθηκών εργασίας
Προσωπικότητα των διευθυντών:
-Έλλειψη πραγματικού κύρους
-Περιορισμένες επαφές τους με το προσωπικό και τους μαθητές
-Ανεπαρκή γνώση της προσωπικής και οικογενειακής κατάστασης των μαθητών (δε θεωρούν ότι τα δεδομένα αυτά είναι σημαντικά)
-Πλήρης έλλειψη εμπιστοσύνης στις ψυχολογικές μεθόδους αντιμετώπισης των παρεκκλίσεων
-Πιστεύουν ότι το σχολείο δεν μπορεί αν κάνει πολλά πράγματα για να αντισταθμίσει τις επιδράσεις ενός χαμηλού επιπέδου κοινωνικο-οικονομικού περιβάλλοντος
-Πιστεύουν ότι η κύρωση και η αυστηρότητα είναι τα πιο αποτελεσματικά παιδονομικά μέτρα (έτσι η αγωγή από κατανόηση και βοήθεια καταντά δαμασμός)
-Τέλος, άνθρωποι των τύπων αυταρχικοί, προσηλωμένοι σε παρωχημένες παιδαγωγικές ιδέες
Τα θετικά στοιχεία αυτών των σχολείων:
-Σχολικό περιβάλλον άνετο, υγιεινό και φιλόξενο
-Εξοπλισμός του σχολείου με τα απαραίτητα εξοπλιστικά μέσα (έπιπλα και σκεύη), καθώς και με τα απαραίτητα εποπτικά όργανα
-Θέρμανση, καθαριότητα και φωτισμός του Διδακτηρίου
-Επίδειξη πνεύματος κατανόησης, αγάπης και στοργής προς όλους τους μαθητές και ιδιαίτερα τους προβληματικούς
-Στάση επιεικής ή αυστηρή κατά περίπτωση
-Εξατομικευμένη και όχι ισοπεδωτική μεταχείριση
-Επικράτηση αξιοκρατικού πνεύματος χωρίς όμως καταπίεση των μαθητών, που τους οδηγεί στη βαθμοθηρία και στον αθέμιτο ανταγωνισμό
-Ανταμοιβή των μαθητών με βάση την απόδοση αλλά και την προσπάθειά τους
-Επαγρύπνηση του διδακτικού προσωπικού του σχολείου, έτσι που να προλαμβάνεται η σχολική παραβατικότητα
-Σωστή εκμετάλλευση του σχολικού χρόνου
Όπως είναι ευνόητο, όποιο από τα σχολεία (της ίδιας περιοχής) συγκεντρώνει τα περισσότερα από τα παραπάνω αρνητικά στοιχεία, εκείνο και κατέχει το μεγαλύτερο ποσοστό μαθητικής παραβατικότητας, σε σχέση με τα λοιπά αδελφά σχολεία στα οποία φαίνεται να πλειοψηφούν τα θετικά στοιχεία.
Είναι σαφές ότι κάποια από τα παραπάνω στοιχεία άρτιας λειτουργίας των σχολείων, δεν εξαρτώνται άμεσα από τους εκπαιδευτικούς αλλά από την πολιτεία. Ωστόσο όμως, νομίζουμε, είναι άδικο να αποδίδουμε την ευθύνη για την κακοδαιμονία στην εκπαίδευση, στην πολιτεία. Είναι σίγουρο πως η καλή διάθεση, η επιμονή και κυρίως η πίστη του εκπαιδευτικού στο ανθρωποπλαστικό του έργο, μπορεί όχι μόνο να αριστοποιήσει το παιδαγωγικό του έργο, αλλά ακόμη και σε τομείς που ανήκουν στην πολιτεία να φανεί αποτελεσματικός. Ειδικά στην πρόληψη και στην καταστολή της μαθητικής παραβατικότητας μπορεί να προσφέρει πολλά, να προλάβει μια δυσάρεστη κατάσταση, που από μαθητικά πειράγματα, χλευασμούς, διαπληκτισμούς, καβγαδάκια κ.λπ. μπορεί να εξελιχτεί και σε μπούλιγκ (εκφοβισμό, καταδυνάστευση), με όλες τις θλιβερές του συνέπειες, τις οποίες γνωρίσαμε πρόσφατα.
