Με την έρευνα δεν τελειώνεις ποτέ. Κάπου θα σκοντάψεις ή κάπου αλλού θα σε οδηγήσουν τυχαία ανοίγματα. Αν μάλιστα υπάρχει συνεργασία με παράλληλους ερευνητές, τότε τα ξέφωτα ή η συσκότιση παίζουν με τις εναλλαγές των συναισθημάτων ευχαρίστησης και αποκαρδίωσης του ερευνητή. Σε κάθε περίπτωση, ποτέ μια έρευνα δεν εξαντλεί το θέμα. Απόδειξη τα σημειώματά μου για την Υπαπαντή. Εκεί που τελειώσαμε, όπως νόμιζα, μας βγαίνει η σφραγίδα. Τη διαβάσαμε, κάναμε τις εκτιμήσεις μας και τέλος. Τέλος; Όχι.
Όταν ανέβαινα στην Υπαπαντή με τον ορειβατικό, μαζί και ο Πέτρος, ο διάδοχος της Θεια Νούλας, αλλά και αργότερα, έβλεπα, υπήρχαν φυλαγμένα σε μια μεταλλική ντουλάπα σπαράγματα από τοιχογραφίες του παλιού ναού πριν την καταστροφή του 1822 και πιθανότατα και πριν από την καταστροφή του 1806. Λέω πιθανότατα, γιατί από το 1809 μέχρι το 1822 είναι λίγα τα χρόνια για καινούρια αγιογράφηση και είναι και δύστυχα χρόνια. Αλλά και η τεχνοτροπία των σπαραγμάτων ήταν καθαρά βυζαντινή.
Ζήτησα πληροφορίες για τα κομμάτια αυτά από τους νέους επιτρόπους, οι οποίοι μου είπαν ότι δεν υπάρχουν. Ένα από αυτά τα σπαράγματα το είχα φωτογραφήσει, θυμόμουν καλά πού το είχα, αλλά με αιτία κάποια μεταφορά ή λόγω υγρασίας το συρτάρι δεν άνοιγε με τίποτε. Χτες, Παρασκευή, το συρτάρι άνοιξε αβίαστα και βρήκα τη φωτογραφία. Μακάρι και οι επίτροποι να βρούνε τα κομμάτια, είναι πειστήρια της μακραίωνης ζωής του μοναστηριού. Και είναι μακραίωνη η ζωή του μοναστηριού, κατά την πεποίθησή μου.
Δημοσιεύω τη φωτογραφία ανάμεσα σε δύο άλλες εικόνες των εργαστηρίων Πανσέληνου ή Μακεδονικής Σχολής και του Θεοφάνη. Οι σχολές αυτές κατακλύζουν τους ορθόδοξους ναούς σε πόλεις και μοναστήρια τον 13ο και 14ο αιώνα και δεν είναι οι μόνες. Χαρακτηριστικά της τεχνοτροπίας τους και γενικότερα της βυζαντινής αγιογραφίας είναι η μακριά μύτη, το μικρό κλειστό στόμα, η ένταση στην ακοή και στα εκφραστικά μάτια. Δεν είμαι ειδικός της τέχνης. Διδάχτηκα βυζαντινή τέχνη στο πανεπιστήμιο, αν θυμάμαι καλά ο μ. ο Ξυγγόπουλος με έβαλε άριστα, αλλά μέχρις εκεί.
Αν κάποιος ειδικός μπορεί να προσδιορίσει τον χρόνο αγιογράφησης και τον χρωστήρα θα του ήμουν ευγνώμων.
