Το όνομα του τέταρτου μήνα του χρόνου έχει προέλευση λατινική και συγκεκριμένα από το ρήμα APERIO-APERIRE που σημαίνει ανοίξω. Είναι ο κατ’ εξοχήν μήνας της άνοιξης που ανοίγουν, ανθίζουν τα λουλούδια, τα φυτά, αλλά και ο «καιρός» και οι «καρδιές των ανθρώπων».
Μέχρι την εποχή του Ιούλιου Καίσαρα περιελάμβανε 29 ημέρες και έκτοτε 30. Ο Νέρων το 65 μ.Χ. προσπάθησε – χωρίς επιτυχία όμως – να τον ονομάσει Νερώνιο, σε ανάμνηση της σωτηρίας του από μια αποτυχημένη απόπειρα δολοφονίας τους.
Ο Απρίλιος αντιστοιχεί στο μήνα Μουνιχιώνα των Ρωμαίων και ήταν αφιερωμένος στη θεά Αφροδίτη, γι’ αυτό και τις πρώτες μέρες τελούσαν γιορτές προς τιμήν της. Στις 4-10 Απριλίου γιόρταζαν τα Μεγαλήσια προς τιμή της Κυβέλης. Στις 22-23 του μήνα γιόρταζαν τα «Βινάλια πριόρα» που ήταν γιορτή του κρασιού και τότε πίνανε ειδικά φυλαγμένο κρασί. Πολλοί μάλιστα λένε πως το ρήμα APERIRE δεν αφορούσε το άνοιγμα φύλλων και λουλουδιών αλλά το άνοιγμα των κρασοβάρελων. Τέλος οι Ρωμαίοι στα τέλη του Απρίλη γιόρταζαν τα FLORALIA (Ανθεστήρια) προς τιμή της θεάς FLORA, θεάς της βλάστησης και της Άνοιξης.
Ο Απρίλης όμως είναι και ο μήνας που αρχίζει με «ψέματα». Το έθιμο αυτό της ψευδο-πρωταπριλιάς λένε πως μας ήρθε από τη Γαλλία – πιθανότατα με τους Σταυροφόρους – όπου μετά τον 13ο αιώνα είχε επικρατήσει η συνήθεια να γιορτάζουν ως Πρωτοχρονιά την 1η Απριλίου.
Ο Κάρολος ο Θ΄ όμως το 1564 άλλαξε την πρωταπριλιάτικη πρωτοχρονιά και την μετέθεσε την 1η Ιανουαρίου όπως την γιόρταζαν και οι άλλοι Ευρωπαίοι. Μια μερίδα όμως Γάλλων αρνήθηκαν αυτήν την αλλαγή. Σ’ αυτούς την ημέρα αυτή, για να τους κοροϊδέψουν, έστελναν κάλπικα πρωτοχρονιάτικα δώρα, με πολλές αστείες υπερβολές και έξυπνα γελάσματα ενώ δεν έλλειπαν και πολλές ψευτιές.
Για το πρωταπριλιάτικο, όμως ψέμα (υπερβολή) υπάρχει ακόμη μία εκδοχή σχετική με τους Κέλτες (λαός της ΒΔ Ευρώπης) που φημίζονταν για τις αλιευτικές τους ικανότητες και επιτυχίες. Αυτοί λοιπόν την 1η Απριλίου έβγαιναν για το πρώτο ψάρεμα μετά τον χειμώνα και όταν γυρίζανε λέγανε πως πιάσανε κάτι θεόρατα ψάρια που κανείς τους όμως δεν μπορούσε να αποδείξει γιατί ήταν υπερβολή και ψέμα. Από το γεγονός αυτό ίσως οι Γάλλοι λένε το πρωταπριλιάτικο ψέμα «ψάρι του Απρίλη».
Το έθιμο αφ’ ότου ήρθε στην Ελλάδα διαφοροποιήθηκε και απέκτησε ελληνική χροιά. Λέμε αθώα ψέματα για να ξεγελάσουμε τους άλλους. Κατά τον καθηγητή Λουκάκο το έθιμο αποτελεί ένα σκόπιμο ξεγέλασμα των βλαπτικών δυνάμεων που θα εμπόδιζαν την όποια παραγωγή ενώ ο λαογράφος Γ. Μέγας γράφει πως η πρωταπριλιάτικη «ψευδολογία» παραπλανά δυνάμεις του κακού που παραμονεύουν παντού και πάντοτε.
Στην πατρίδα μας ο Απρίλιος απαντιέται και με πολλές άλλες ονομασίες όπως Απρίλτς (ποντιακά), Λαμπριάτης (γιορτή του Πάσχα), Αηγιωργίτης-Αγιώργ’ς-Αγιουργιουάτς (γιορτή Αγ. Γεωργίου), Ξεροκοφινάς και Τιναχτοκοφινίδης (γιατί τελειώνουν το μήνα αυτό οι φτωχές συγκομιδές των γεωργών) και Γρίλης = γκρινιάρης (επειδή ξεσπούν γκρίνιες ανάμεσα στα αντρόγυνα από την έλλειψη αγαθών).
Μάκης Δημητράκης
