Ο Χ. είναι πλέον 16 ετών και έχει απασχολήσει το Δικαστήριο Ανηλίκων Βέροιας, κυρίως για κλοπές από κοινού. Με αποφάσεις του Μονομελούς Δικαστηρίου Ανηλίκων Βέροιας έχει τεθεί στην επιμέλεια της Υπηρεσίας.
Οι γονείς του δεν ζουν μαζί, ευρισκόμενοι σε διάσταση. Οικογένεια αθίγγανων, με τις συνήθεις οικονομικές δυσκολίες και μορφωτικές ελλείψεις.
Έτσι το πνευματικό επίπεδο της οικογένειας είναι το τυπικό. Ο Χ. βρίσκεται στον “μέσο” όρο αυτής της πληθυσμιακής ομάδας,σε τρόπους και ανατροφή. Η οικογένεια ζει με τα προνοιακά επιδόματα που λαμβάνει και την μεταπώληση παληοσίδερων.
Ευγενικό και συνεργάσιμο παιδί,ντο οποίο όντας στην εφηβεία,νπροσπαθεί να δείξει ότι είναι “σκληρός”,νγιατί μόνο έτσι σε σέβονται στην “πιάτσα”,νκαι οι παρέες που επιλέγει τον ωθούν σε αυτή την κατεύθυνση. Τον ελεύθερο χρόνο τον γεμίζει με ποδόσφαιρο και σε ιντερνετ-καφέ.
Ο Χ. στο ξεκίνημα κάθε σχολικής χρονιάς, εγγράφεται στην Α΄τάξη του Νυχτερινού Γυμνασίου, την οποία δεν τελειώνει ποτέ. Πιστεύεις αρχικά ότι ζώντας χρόνια μέσα στην πόλη της Βέροιας, θα δεχτεί επιρροές από το αστικό περιβάλλον, τις οποίες θα ενσωματώσει στη συμπεριφορά του, έστω και “αναφομοίωτες”. Μάλλον όμως δείχνει ανήμπορος να παρέμβει στις συνθήκες που διαμορφώνουν τη ζωή του, έτσι ώστε να αποφεύγει την εμπλοκή του σε καταστάσεις για τις οποίες (δείχνει να) μετανιώνει, πάντα εκ των υστέρων. Με βάση τις προσλαμβάνουσες και τα υποδείγματα ζωής που έχει, είναι σχεδόν ουτοπικό (και με δεδομένη την απουσία εκπαίδευσης ,που θα μπορούσε να επιφέρει ρωγμές στο οικοδόμημα), να περιμένεις να μην έχει διαμορφώσει την πεποίθηση, ότι εφόσον γεννήθηκε ROM,είναι φυσικός νόμος να πορευθεί έτσι, κι όχι διαφορετικά.
Σχετικά με την πράξη για την οποία δικάζεται, συνήθως αρνείται την τέλεσή της, ισχυριζόμενος ότι δεν έχει καμία σχέση, και ότι τον ενέπλεξε ο Ψ. λόγω οικογενειακών διαφορών
Καθώς το Δίκαιο Ανηλίκων είναι Δίκαιο διαπαιδαγώγησης και όχι ανταπόδοσης, παλεύεις για μια επιεική μεταχείριση,ώστε να του δοθεί μία ευκαιρία, αμφιβάλλοντας πάντα αν η μέχρι τώρα “ήπια” αντιμετώπισή του του έκανε τελικά καλό ή κακό.
Υπάρχει ο κίνδυνος από τη μια πλευρά, θέλοντας να τον βοηθήσεις να διορθωθεί, επιβάλλοντας μια ήπια ποινή, αναντίστοιχη με την βαρύτητα της πράξης (λαμβάνοντας υπόψη την ανηλικότητά του και το “έλλειμμα κοινωνικοποίησης για το οποίο ευθύνονται πρωτίστως οι γονείς), ο ανήλικος να σκεφτεί φεύγοντας από το δικαστήριο “Ωραία, τους ξεγέλασα πάλι”, και από την άλλη,για να αποφευχθεί αυτός ο υπαρκτός κίνδυνος, να φθάσουμε στο άλλο άκρο. Πρόκειται για ένα δυσεπίλυτο δίλημμα, καθώς δεν είναι εύκολο να διεισδύσεις σε βάθος στον τρόπο σκέψης ενός ατόμου που είναι φορέας και μιας άλλης ιδιαίτερης κουλτούρας,μιας πληθυσμιακής ομάδας (όπως οι Ρομά), που συγκρούεται κάποιες φορές με την κουλτούρα της ευρύτερης κοινότητας, ώστε να τον ενισχύσεις να άρει αυτές τις εσωτερικές συγκρούσεις ,καθώς μόνος του(ελλείψει των κατάλληλων εργαλείων σκέψης που θα του παρείχε το εκπαιδευτικό σύστημα από το οποίο απέχει),δυσχεραίνεται να φέρει σε πέρας.
(Περιττό να τονίσω ότι αναφέρομαι σε κοινωνικά πρότυπα, κι όχι σε επικίνδυνες “βιολογικές θεωρίες”, τις οποίες φυσικά δεν συμμερίζομαι.)
Γιατί αν σκεφθούμε την γνώριμη εικόνα ενός παιδιού μιας φυσιολογικής οικογένειας, που κάποιες φορές με τις “αταξίες” του δοκιμάζει τα “ όρια ανοχής “ των γονιών του προκειμένου από την δική τους αντίδραση να οριοθετηθεί ή όχι,και μέσα από αυτές τις “απαντήσεις” των γονέων να διαμορφώσει τα όριά του και την αυτοπειθάρχησή του, πιθανόν στην περίπτωση την σημερινή,αυτό το “παιχνίδι διαπαιδαγώγησης” δεν παίχτηκε ποτέ, (ή παίχθηκε στρεβλά, με το προσωπικό παράδειγμα των γονέων να θεωρούν την κλοπή ως μέρος μιας ‘αθέλητης” αλλά αναγκαστικής επαγγελματικής στρατηγικής), και πρέπει να παιχτεί τώρα, με την έννομη τάξη στη θέση των γονέων....
Κώστας Μίζας
Επιμελητής Ανηλίκων Βέροιας
