Γράφει ο Γιώργος Ντελιόπουλος
Μπορεί σήμερα ο Βάλτος να αποτελεί ένα απλό τοπωνύμιο ανάμεσα στα παλιά παραλίμνια χωριά της περιοχής μας, κάποτε όμως ήταν μια πραγματική υδάτινη έκταση, πλούσια σε χλωρίδα και πανίδα.
Αν τώρα, ήθελε να μάθει κανένας, το πώς βρέθηκε αυτή η μεγάλη λεκάνη με νερό στη μέση της πεδιάδας, δεν έχει παρά να παρακολουθήσει τα παρακάτω σχεδιαγράμματα, όπως τα σχεδίασε κάποιος άγνωστος Γερμανός, καθώς φανερώνουν οι χρονολογικοί προσδιορισμοί που υπάρχουν στο πάνω αριστερό μέρος της καθεμιάς.
Η αλήθεια της πρώτης- 5ος αιώνας π. Χ. - επιβεβαιώνεται από όσα μάθαμε στο σχολείο ακόμα, ότι δηλαδή η Πέλλα στα χρόνια του Φίλιππου και του Αλέξανδρου ήταν μια παραθαλάσσια πόλη.
Τέσσερις αιώνες αργότερα - 1ος προχριστιανικός αιώνας - η έκταση του κόλπου έχει περιοριστεί δραματικά και στα σημεία που οι δυο ακοίμητοι γίγαντες, Αλιάκμονας και Αξιός, «χωρίς γιορτή και σκόλη» «ξεφορτώνουν» την πραμάτεια τους, έχει απομείνει μόνο ένας στενός λαιμός, που ενώνει το εσωτερικό του κόλπου με τον υπόλοιπο Θερμαϊκό.
Η κατάσταση που περιγράφει το τρίτο σχεδιάγραμμα - 4ος αιώνας μ. Χ. - συμπίπτει με το τέλος της Ρωμαιοκρατίας και την αρχή του χιλιόχρονου Βυζαντίου. Ό,τι έχει απομείνει από τον παλιό κόλπο είναι αυτό που ο άγνωστος σχεδιαστής αποκαλεί «Λίμνη του Λουδία».
Λίμνη του Λουδία, λοιπόν για το Γερμανό τοπογράφο, Λίμνη των Γιαννιτσών για τους μακρινούς γραφιάδες των βιβλίων και χαρτών, Βάλτος όμως για μας τους εντόπιους. Βάλτος με τα άφθονα ψάρια, με τα δάση από καλάμια, ραγάζια και πανιάδες και βέβαια Βάλτος με τα Μυστικά του, με τους Κομιτατζήδες και τους Μακεδονομάχους.
Σήμερα βέβαια οι γεωγραφικοί χάρτες δεν έχουν λόγο να τον σημειώνουν με κανένα από τα παραπάνω ονόματα. Το πώς, πότε και γιατί το είπαμε στο κεφάλαιο της Μηχανικής Καλλιέργειας. Τώρα πια τα μόνα νερά που δροσίζουν τα διψασμένα χώματα του Βάλτου είναι εκείνα που κυλούν μέσα στους υπόγειους σωλήνες του αρδευτικού δικτύου.
Από το βιβλίο μου = Φωτογραφικό Λεύκωμα – «Γιδάς Άνθρωποι και τοπία»
