Το έθιμο των Μωμόγερων αναβιώνει αύριο Παρασκευή η Εύξεινος Λέσχη Βέροιας σε συνεργασία με το Δήμο και με τη συμμετοχή των συλλόγων Τετράλοφος Κοζάνης και Ροδίτη Κοζάνης. Το δρώμενο θα ξεκινήσει στις 11.00 το πρωί και θα κάνει την εξής διαδρομή μέσα στην πόλη:
-Βήμα Αποστόλου Παύλου - Ρολόι - Μητροπόλεως - Ζωγιοπούλου - Πρ. Ηλία - Κεντρικής - Μπακαλιαράκια - πεζόδρομο προς Κάπου - Ιπποκράτους.
-Χώρος Τεχνών - Μελικιώτης - Εμμ. Ζάχου - Κονίτσης - ΚΤΕΛ - Αστικά - Βενιζέλου - Μ. Αλεξάνδρου - Μπακαλιαράκια - Πεζόδρομο προς Κάπου - Ιπποκράτους.
-Πιερίων - Ελιά - Οδός Ελιάς - Παστέρ - Μ. Καρακωστή - Βενιζέλου - Τσαλδάρη - Κάπου - Ιπποκράτους.
Και οι τρεις σύλλογοι μαζί σε διάσπαση σε 3 δρόμους Π. Ηλία - Ιπποκράτους - Βικέλα θα συναντηθούν στο Δημαρχείο 1.30 μ.μ. - 2.00 μ.μ.
Το έθιμο των Μωμόγερων
Ο Μώμος ήταν ο Θεός του γέλιου και της σάτυρας. Η προσωποποίηση της μομφής και της κατηγορίας.
Οι ιερείς του Μώμου είναι οι Μωμόγεροι. Οι Πόντιοι, αν και φανατικοί χριστιανοί, κληρονόμησαν την αρχαιότερη ομιλούμενη ποντιακή ελληνική διάλεκτο και διατήρησαν πολλές αρχαιοπρεπείς συνήθειες από τους προγόνους τους. Κατά τη διάρκεια του Δωδεκαήμερου εκτός των συνηθισμένων χριστιανικών εορτών, σε πολλά χωριά «εποίναν και τοι Μωμοέρτς»... «έβγαιναν τα Καρναβάλια»... οι «Κοτσαμάν»!...
Σήμερα το δρώμενο συνεχίζεται από νέους τρίτης και τετάρτης πλέον γενιάς, διατηρώντας όχι μόνο τον ψυχαγωγικό αλλά και τον ευετηριακό, γονιμικό, μαγικοθρησκευτικό του χαρακτήρα.
Στην αυλή του κάθε σπιτιού τους περιμένει στρωμένο τραπέζι με πλούσια εδέσματα, τσίπουρο και παραδοσιακά γλυκά. Ο ταμίας του θιάσου εύχεται σ’ όλα τα μέλη της οικογένειας «Υίαν και ευλογίαν και καληχρονίαν και αρνικά παιδία και θελκά μουσκάρια». Τότε ένα μέλος της οικογένειας προσφέρει χρήματα στο ταμείο των Μωμόερων. Μετά τη χορευτική επίδειξη των Μωμόερων ακολουθεί χορός κατά παραγγελία του σπιτονοικοκύρη. Κατά τη διάρκεια του χορού, ενώ όλοι πίνουν τσίπουρο και γεύονται τα εδέσματα, κάποιος θεατής κλέβει τη νύφη και κρύβεται μαζί της. Συνήθως κατ’ εντολή του αρχηγού τρέχουν προς αναζήτηση τους και με τη βοήθεια του διαβόλου ή άλλων μελών του θιάσου, δεν αργούν να τους ανακαλύψουν. Στη συνέχεια ο γιατρός, εξετάζει τη νύφη και διαπιστώνει τη σεξουαλική της κακοποίηση. Το πρόστιμο είναι ανάλογο της οικονομικής κατάστασης του απαγωγέα και ορίζεται από τον τσανταρμά (λαϊκός δικαστής), που έχει ήδη συνωμοτήσει. Η εξέταση της νύφης, που προσποιείται την ατιμασμένη, είναι μία από τις πιο κωμικές σκηνές του δρώμενου και παρακολουθείται με μεγάλο ενδιαφέρον από το παρευρισκόμενο πλήθος. Αξίζει να σημειωθεί, ότι όταν ο θίασος εντοπίσει θεατή με οικονομική άνεση ή ξένο, τον υποδεικνύει στη νύφη, η οποία (άντρας ων) τον απαγάγει κρατώντας τον στους ώμους της.
Η Διακυβερνητική Επιτροπή της Σύμβασης για τη Διαφύλαξη της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, στην 11η ετήσια συνεδρίαση της (Αντίς Αμπέμπα, Αιθιοπία 28.11-2.12.2016), στη συνεδρία της Τετάρτης 30 Νοεμβρίου 2016 ενέκρινε την εγγραφή στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας των Μωμόερων, εθιμικού δρώμενου του Δωδεκαημέρου, όπως τελείται σε οκτώ χωριά της ευρύτερης περιοχής της Κοζάνης (Τετράλοφος, Άγιος Δημήτριος, Αλωνάκια, Σκήτη, Πρωτοχώρι, Κομνηνό, Ασβεστόπετρα, Καρυοχώρι), οι κάτοικοι των οποίων είναι κατά κύριο λόγο Πόντιοι, απόγονοι Ποντίων προσφύγων από την περιοχή της ορεινής Τραπεζούντας (Ματσούκα).
Οι Μωμόεροι είναι το τέταρτο κατά σειρά ελληνικό στοιχείο που εγγράφεται στο διεθνή κατάλογο, μαζί με τη μεσογειακή διατροφή (2013), τη μαστιχοκαλλιέργεια της Χίου (2014) και την Τηνιακή μαρμαροτεχνία (2015) στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας της UNESCO μετά από συντονισμένες ενέργειες της αρμόδιας υπηρεσίας του ΥΠΠΟΑ, την ενεργό συμμετοχή λοιπών φορέων πολιτισμού και της λαογράφου κ. Μυροφόρας Ευσταθιάδου.
