Στυλιανίδης Δ.1, Σιμώνης Α.2, Πετρίδου Μαγδαληνή3, Σωτηρόπουλος Θ.4 1. Επ. Δ/ντής Ινστιτούτου Φυλλοβόλων Δένδρων. 2. Επ. Δ/ντής Ινστιτούτου Εδαφολογίας Θεσ/νίκης. 3. Καθηγήτρια Εργαστηρίου Βιολογίας Οπωροκηπευτικών Α.Π.Θ. 4) ΕΛΓΟ Δήμητρο. Ινστιτούτο Φυλλοβόλων Δένδρων.
Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου, υπήρξε το άρθρο του Καθηγητή φιλολόγου κ. Οωμά Γαβριηλίδη. «Παλλάδα Ε.Α. IX 503 Δίζυφα», που δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα ΛΑΟΣ της 18-19 Φεβρουαρίου 2017.
Το θέμα του άρθρου εστρέφετο γύρω από το δένδρο «τζιτζυφιά» και τον καρπό της. Η αρχαία ονομασία ήταν «δίζυφο». Όπως αναφέρει ο επιγραμματοποιός Παλλάδας ο Αλεξανδρέας, στα δίζυφα (τζιτζυφα) υπάρχει μια θεϊκή (θεραπευτική) δύναμη, αναφέροντας για του λόγου το αληθές, ότι μόλις έβαλε σε κάποιον που υπέφερε από τεταρτέο πυρετό ένα δίζυφο ως φυλακτό, ο ασθενής γιατρέφτηκε γρήγορα και έγινε υγιής όσο είναι ο Κρότωνας. Μεταξύ των πάρα πολλών θρεπτικών και βιοενεργών στοιχείων που αναφέρονται στο άρθρο ότι έχει ο καρπός, περιλαμβάνονται και τα αντιοξειδωτικα. Η ομάδα εργασίας, που αναφέρεται παραπάνω, ασχολείται εδώ και μερικά χρόνια με τα θρεπτικά και βιοενεργά στοιχεία των νωπών καρπών (φρούτα), των ακροδρύων και των διαφόρων σπόρων.
Από την έρευνα αυτή διαπιστώθηκε ότι τα τζίτζυφα είναι πολύ πλούσια στα θαυματουργά βιοενεργά στοιχεία που είναι γνωστά ως αντιοξειδωτικα. Τρία είδη, τα κράνα, τα τζίτζυφα και τα μαύρα μούρα κατέχουν τις τρεις υψηλότερες θέσεις ως προς την περιεκτικότητα σε αντιοξειδωτικά. Τα κράνα που κατέχουν την πρώτη θέση με 82μιτιοΙ, ελάχιστα καταναλύσκονται ως νωπά και ως εκ τούτου δεν παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Έτσι τα τζίτζυφα, πρακτικά κατέχουν την πρώτη θέση με 69μιτιοΙ (μικρομόλ).
Τα τζίτζυφα καταναλώνονται ως νωπά και ως αποξηραμένα κατά τη διάρκεια του χειμώνα χωρίς περιορισμό.
Τα μαύρα μούρα με 62μmol, οφείλουν την υψηλή αντιοξειδωτική τους δραστηριότητα στις ανθοκυανίνες, τις χρωστικές ουσίες των καρπών. Καταναλώνονται ως νωπά επί δύο και πλέον μήνες, όσο διαρκεί η ωρίμαση των καρπών. Δεν υπάρχει κάποιος περιοριστικός παράγοντας στην κατανάλωση τους. Τα δένδρα και των δύο ειδών, εξαιρετικά ανθεκτικά σε εχθρούς και ασθένειες, παράγουν καρπούς απαλλαγμένους από υπολείμματα φυτοφαρμάκων. Σπάνια η μουργιά προσβάλλεται από τη βαμβακάδα. Δυστυχώς και τα δύο είδη αυτών των δένδρων τείνουν να εκλείψουν. Όπως αναφέρει ο κ. Γαβριηλίδης στο άρθρο του, τυχαία βρήκε ένα δένδρο τζιτζυφιάς το 1970 στην αυλή της εκκλησίας των Αγίων Κηρίκου και Ιουλίτας.
Δένδρα μουργιάς, έστω και λίγα, φαίνεται να υπάρχουν σε διάφορες αυλές ή κήπους και μούρα βρίσκει κανείς σε μερικά οπωροπωλεία. Καταβάλλεται προσπάθεια για εισαγωγή και καλλιέργεια πολλών ειδών δένδρων και θάμνων, τα οποία παράγουν καρπούς με υψηλή περιεκτικότητα βιοενεργών ουσιών. Οι καρποί αυτοί διακινούνται κυρίως ως αποξηραμένοι (ιπποφαές - Γκόζι μπέρυ και άλλα). Καλώς γίνεται αυτή η προσπάθεια. Ωστόσο θεωρούμε σκόπιμο να μην αφήσουμε τα δύο αυτά είδη δένδρων να εκλείψουν. Κάποιο από τα πολλά φυτώρια που υπάρχουν στο Νομό μας ας πάρει την πρωτοβουλία να πολλαπλασιάσει αγενώς τα δύο αυτά είδη έστω και σε ένα όχι μεγάλο αριθμό. Εάν αυτό επιτευχθεί, τότε οι διάφοροι φορείς, όπως η Δ/νση Αγροτικής Οικονομίας, ο σύλλογος Γεωπόνων, το Ινστιτούτο Φυλλοβόλων Δένδρων, ακόμη και ο Δήμος της Βέροιας, ας επιλέξουν το χώρο που θα φυτευθούν. Αυτό θα αποτελέσει ένα πυρήνα τον οποίον πολλοί θα τον επισκέπτονται και ίσως αρκετοί από αυτούς εκτιμώντας τα εξαιρετικά αυτά είδη προχωρήσουν στη φύτευση σε ιδιωτικό τους χώρο.
Τι είναι τα αντιοξειδωτικά και οι ελεύθερες ρίζες
Σε παθήσεις που μπορεί να είναι ένα απλό ηλιακό έγκαυμα, μέχρι μια καρδιακή προσβολή, ένα εγκεφαλικό ή μια εκφυλιστική ασθένεια, βασικός παράγοντας, είτε στην εκκίνηση τους, είτε στην πορεία τους, είναι οι λεγόμενες ελεύθερες ρίζες. Ακόμη και η διαδικασία του γήρατος συνδέεται με τις ελεύθερες ρίζες. Η ανάποδη πλευρά είναι: όπου υπάρχει ζωή υπάρχουν ελεύθερες ρίζες. Οι ελεύθερες ρίζες επιτελούν πολλές κρίσιμες λειτουργίες στο σώμα των ανθρώπων, από τον έλεγχο της ροής του αίματος μέσα στις αρτηρίες, μέχρι τη μάχη εναντίον μολύνσεων.
Ωστόσο σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα οι ελεύθερες ρίζες οξειδούμενες μπορούν να προκαλέσουν ασθένειες. Οι ελεύθερες ρίζες από πολλούς λόγους και αιτίες καθίστανται επικίνδυνες. Ο μόνος αποτελεσματικός τρόπος αντιμετώπισης των επικίνδυνων ελεύθερων ριζών είναι τα αντιοξειδωτικά παίρνοντας καθημερινά τις απαραίτητες αντιοξειδωτικές ουσίες που υπάρχουν στα διάφορα φυτικά προϊόντα, προστατεύουμε την υγεία μας. Μάλιστα είναι τόσο ενθουσιασμένοι οι επιστήμονες με τις αντιοξειδωτικές ουσίες, που δεν διστάζουν να προτείνουν την ανάπτυξη και ευρεία χρήση μιας ανάλυσης του αίματος που να δείχνει το επίπεδο των αντιοξειδωτικων στον οργανισμό. Τα αντιοξειδωτικά αποτελούν πλέον ένα ορόσημο για την ιατρική επιστήμη που ανοίγει καινούργιους δρόμους στην προστασία της υγείας των ανθρώπων.
Χρέος όλων είναι να προσεχθούν και να αναδειχθούν οι πλούσιες πηγές αντιοξειδωτικων για την προστασία της υγείας των ανθρώπων και ιδίως των παιδιών και των νέων, οι οποίοι παρασύρονται από τις πάσης φύσεως εταιρείες τροφίμων στην κατανάλωση μη υγιεινών τροφών οι οποίες υποσκάπτουν την υγεία τους.
Ας ξεκινήσουμε από την προστασία των μούρων και τζίτζυφων.
