Σε δύο πόλους κινείται ο Μακρυγιάννης στα έργα του, φίλοι αναγνώστες: «Τα απομνημονεύματα» και «Τα Οράματα και Θάματα», για να τρυγήσει το Θησαυρό: Πατρίδα και Θρησκεία.
Γράφει: Οι νέοι Έλληνες είναι «απόγονοι των παλαιών Ελλήνων» και παιδιά των συνεχιστών της δικής τους ιστορικής παρουσίας, «του Ρήγα, του Μπότσαρη, του Καραϊσκάκη, του Κανάρη, του Κολοκοτρώνη των Υψηλάντων…».
Απόδειξη; «Θυσίασαν τη ζωή τους και την κατάστασίν τους δι’ αυτήν την ματοκυλισμένη μικρή τους πατρίδα».
Για το Μακρυγιάννη Πατρίδα και Θρησκεία πρέπει να συνυπάρχουν αδιαίρετα στη ζωή των Ελλήνων. Είναι τα θεμέλια λιθάρια της ύπαρξής τους. Η πατρίδα βρίσκεται πάντα σε συνάρτηση με τη «Θρησκεία, γιατί αυτή μας ελευθέρωσε. Ο γνήσιος Έλληνας, διψά για αρετή και για πατριωτισμό». Στη γλώσσα του Μακρυγιάννη ο Θεός ονομάζεται «αφέντης»,. Δηλαδή κύριος του λαού. Σώζει το λαό της αγαθότητάς του.
Γράφει στα «Οράματα και Θάματα»: «Στη δική μας παλαβομάρα αντιστέκεται η απερίγραπτη ευσπλαχνία του Θεού».
Αν ο λαός ξεστράτισε, φταίνε οι ηγέτες του Έθνους. Και αυτούς τους κρίνει ο Μακρυγιάννης με μέτρο «Θρησκεία – Πατρίδα». Εκφράζοντας τον πόνο του για την επικρατούσα κατάσταση – λες και ζει στη σημερινή εποχή – γράφει: «Οι χαραμήδες, οι πολιτικοί μας», «επίορκοι της Πατρίδας και της Θρησκείας», «προσκυνημένοι». Έτσι έφτασαν και «έφκιασαν την πατρίδα πάλι ψάθα». Σ’ αυτόν τον κατήφορο βλέπει να κατρακυλάνε και μερικοί από τους ονομαζόμενους «πνευματικούς ηγέτες», ακόμα και «αρχιγερείς» και παπάδες.
Ο Μακρυγιάννης, φίλοι αναγνώστες, είναι επίκαιρος σήμερα, όσο ποτέ άλλοτε. Βλέπει και γράφει πως οι ξένοι στον Ελλαδικό χώρο, προσπαθούν τους Έλληνες «να τους φάνε, να τους χάσουν, να τους σβήσουνε, να μη ξανασηκωθούν οι Έλληνες. Αυτοί «οι ανεμοδούρες και διεφταρμένες μηχανές», οι ξένοι ηγεμόνες, δεν βλέπουν με καλό μάτι την Ελλάδα, λόγω Ορθοδοξίας της «εξαιτίας του σαράντα άθλο της Θρησκείας». Όλα αυτά δεν είναι δικές του γνώμες. Κάπου στηρίζονται. Άκουσε το Μαλέρμπ να λέει: «Ένα θα σας βλάψει εσάς, το κεφάλιον της Θρησκείας σας, όπου είναι η ιδέα σ’ εσάς πολύ τυπωμένη».
Η πορεία για την αποκατάσταση του Ρωμαίϊκου είναι άμεσα εξαρτημένη από τη θέληση και Χάρη του Θεού. «Ο Θεός, όπου μας έδωσε αυτό το μικρό βασίλειο, μπορεί να μας δώσει και το φανό». Και συνέχεια: «Αν θέλωμεν το ολίγον να γίνει μεγάλον, πρέπει να λατρεύομεν τον Θεόν, ν’ αγαπάμε την πατρίδα». «Χωρίς αρετή και πόνο εις την πατρίδα και πίστη στη Θρησκεία τους, έθνη δεν υπάρχουν.
Βασικό πρόβλημα: η ψυχική ενότητα του λαού: «Ας γίνω εγώ εσύ κι εσύ εγώ. Αν θέλωμεν να φκειάσουμε χωρίον, να ζήσωμεν όλοι μαζί».
Και καταλήγει ο αγράμματος Μακρυγιάννης, αλλά φωτισμένος άνθρωπος του Θεού: «Όταν μου πειράζουν την πατρίδα μου και τη Θρησκεία μου, θα μιλήσω, θα ενεργήσω κι ό,τι θέλουν αν μου κάμουν».
Και παρακαλώ το Θεό να μας ελευθερώσει «από την κακία μας, την ιδιοτέλειά μας και τα πάθη μας… Τώρα ο Θεός θέλει να δοξάζεται απ’ αυτό το μικρό έθνος, ορθοδόξως και ανατολικώς».
Τί καλλίτερο, φίλοι αναγνώστες, θα πρέπει να επιθυμούμε και μεις, στις επικίνδυνες σημερινές συνθήκες που βρισκόμαστε; Μόνο το χέρι του Θεού μπορεί να μας βγάλει από το αδιέξοδο.
(Μαλέρμπ Φραγκίσκος: Γάλλος ποιητής: 1555-1628).
