Γράφει ο Χρήστος Α. Αποστολίδης*
Μια ιδιαίτερα σημαντική απόφαση αναφορικά με το αυτοδιοίκητο των Ιερών Μονών της Εκκλησίας της Ελλάδος εκδόθηκε από το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ). Πρόκειται για την υπ’ αριθμ. ΣτΕ 463/2017 απόφαση που έκρινε την αίτηση ακύρωσης που κατέθεσε η Ιερά Μονή που εδρεύει στην Λευκάδα εναντίον πράξεων που εξέδωσε ο οικείος Μητροπολίτης.
Αρχικά το 1990 με πράξη του τότε Μητροπολίτη διορίσθηκε στην ως άνω Ιερά Μονή τριμελές ηγουμενοσυμβούλιο με επικεφαλής – ηγούμενο τον εγκαταβιούντα στην Μονή αρχιμανδρίτη και μέλη 2 κληρικούς της Μητροπόλεως, για τον λόγο ότι ο τότε αριθμός των μελών της αδελφότητας της μονής ήταν μικρότερος των πέντε (5), όπως απαιτούν οι σχετικές νομικές διατάξεις.
Το έτος 2008 ο προαναφερθείς ηγούμενος γνωστοποίησε στο Μητροπολίτη με έγγραφό του την ύπαρξη εξαμελούς (τότε) αδελφότητος μοναχών και την πρόθεσή της να προχωρήσει στη σύνταξη εσωτερικού κανονισμού και ακολούθως στη διεξαγωγή εκλογών για την ανάδειξη αιρετών οργάνων διοίκησης της Μονής (ηγουμένου και μελών του ηγουμενοσυμβουλίου). Άλλωστε, από τα οριζόμενα στον Καταστατικό Χάρτη της Εκκλησίας της Ελλάδος και τις λοιπές ισχύουσες διατάξεις προβλέπεται ότι όταν μια Μονή έχει πέντε (5) τουλάχιστον μοναχούς, οι οποίοι έχουν εκλογικό δικαίωμα ο ηγούμενος και τα μέλη του ηγουμενοσυμβουλίου εκλέγονται από την αδελφότητα.
Το αίτημα αυτό της Ιεράς Μονής δεν έτυχε θετικής ανταπόκρισης από τη Μητρόπολη. Το έτος 2010 υπέβαλλαν την παραίτησή τους από τις θέσεις των μελών του ηγουμενοσυμβουλίου οι κληρικοί της Μητροπόλεως που είχαν διορισθεί από το 1990. Ακολούθως, η αδελφότητα της Μονής αποφάσισε τον καθορισμό συγκεκριμένης ημερομηνίας για τη διενέργεια εκλογών για ανάδειξη του ηγουμένου και μελών του ηγουμενοσυμβουλίου και όρισε και δύο μέλη της αδελφότητας ως μέλη της τριμελούς εφορευτικής επιτροπής για τη διεξαγωγή της εκλογικής διαδικασίας, ζητώντας ταυτόχρονα από τον Μητροπολίτη να ορίζει το τρίτο μέλος, όπως ορίζουν οι ισχύουσες διατάξεις.
Ο Μητροπολίτης απέρριψε το αίτημα της Ιεράς Μονής για ορισμό τρίτου μέλους της εφορευτικής επιτροπής και απηύθυνε την εντολή να απέχει η Μονή από κάθε ενέργεια για τη διεξαγωγή εκλογών. Παρά ταύτα η αδελφότητα της Ιεράς Μονής προχώρησε στις 07.03.2010 στην εκλογή και ηγούμενος εξελέγη ο μέχρι τότε ηγούμενος της Μονής και μέλη του ηγουμενοσυμβουλίου δύο μοναχοί εγκαταβιούντες σε αυτήν.
Κατόπιν αυτού ο Μητροπολίτης αρνήθηκε να προβεί στην κύρωση των εκλογών, με συνέπεια, όπως έκρινε το δικαστήριο να παραμένει σε εκκρεμότητα η ανάδειξη αιρετών οργάνων διοίκησης της Ιεράς Μονής, μετά την νομοτύπως διεξαχθείσα εκλογική διαδικασία.
Πρέπει να σημειωθεί ότι στο μεσοδιάστημα από το 2010 έως και σήμερα και ενόψει της σε εκκρεμότητας ευρισκόμενης δικαστικής ακύρωσης των πράξεων του Μητροπολίτη η Μονή είχε αναγκαστεί εκ των πραγμάτων να δεχτεί ενέργειες του Μητροπολίτη που διόριζε με δικές του αποφάσεις μέλη του Ηγουμενοσυμβουλίου αρνούμενος να αναγνωρίζει το αποτέλεσμα της εκλογής. Όμως, όπως έκρινε η ως άνω δικαστική απόφαση, η συμπεριφορά αυτή της Ιεράς Μονής, υπαγορεύθηκε πρωτίστως από την ανάγκη να λειτουργήσει η διοίκησή της χωρίς προστριβές με την τοπική Εκκλησία και σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να συναχθεί βούληση της Μονής να αποδεχτεί τις προαναφερθείσες πράξεις του Μητροπολίτη.
Σε συνέχεια των ανωτέρω η απόφαση κατέληξε στη δικανική κρίση ότι αρνούμενος ο Μητροπολίτης να εγκρίνει το αίτημα της Μονής για διεξαγωγή εκλογών και να ορίσει τρίτο μέλος εφορευτικής επιτροπής παραβίασε το άρθρο 39 παρ. 5 του ν. 590/1977 (Καταστατικός Χάρτης Εκκλησίας της Ελλάδος) όσο και του τμήματος Α του β. δ/τος της 28.7/15.09.1858 που εφαρμόζεται στην προκειμένη περίπτωση για τον λόγο ότι η εν λόγω Μονή δεν διαθέτει εσωτερικό κανονισμό. Συνεπώς η κρινόμενη αίτηση της Μονής έγινε δεκτή, ακυρώνονται οι προσβαλλόμενες πράξεις του Μητροπολίτη και αναπέμπεται η υπόθεση εκ νέου στον Μητροπολίτη για να ενεργήσει τα νόμιμα με σκοπό την νόμιμη ανάδειξη αιρετής διοίκησης της αιτούσας Ιεράς Μονής.
*Δικηγόρος Παρ’ Αρείω Πάγω
Υπ. Διδάκτωρ Νομικής Σχολής Α.Π.Θ
