Του ιερέως
Παναγιώτου Σ.
Χαλκιά
Ο γνωστός αρνητής και πολέμιος του Χριστιανισμού Ερνέστος Ρενάν (1823-1892), φίλοι αναγνώστες, έγραψε, πριν από 128 περίπου χρόνια, στο βιβλίο του «Το μέλλον της επιστήμης (1890)»: «Ο θάνατος ενός Γάλλου είναι ένα γεγονός στον ηθικό κόσμο. Ο θάνατος ενός Κοζάκου δεν είναι παρά το φυσιολογικό συμβάν: μια μηχανή λειτουργούσα, που δεν λειτουργεί πια».
Όσο αποκρουστική στην ωμότητα και κυνικότητά της κι αν είναι μια τέτοια νοοτροπία, δεν παύει να αποτελεί τη φυσική συνέπεια της αντιπνευματικής νοοτροπίας, που χαρακτηρίζει τους αρνητές των ηθικών αξιών.
Πώς δηλαδή να σεβαστείς τον άνθρωπο, αν δεν σέβεσαι το Θεό; Για να σεβαστείς το δημιούργημα, πρέπει να σέβεσαι το Δημιουργό. Για να σεβαστείς τον άνθρωπο, πρέπει να σέβεσαι τις πνευματικές αξίες που εκπροσωπεί. Αν του αφαιρείς τα ηθικά προσόντα, αν τον παρατηρείς σαν ύλη, και μόνο ύλη, σαν σκέτη σάρκα και όχι σαν ψυχοσωματική ενότητα, σαν εικόνα του Θεού, πώς θα τον σεβαστείς; Αποτέλεσμα της υλιστικής θεωρήσεως είναι η περιφρόνηση και η εκμετάλλευση του ανθρώπου.
Και η ιστορία επαναλαμβάνεται με ποικίλες μορφές, σ’ όλες τις εποχές και φυσικά και στην εποχή μας. Η εποχή μας, παρά τις επίσημες διακηρύξεις -κυρίως στα χαρτιά- κακοποίησε τον άνθρωπο και στραγγάλισε βάναυσα την αξιοπρέπεια και τα δικαιώματά του. Η ελευθερία του, ιδιαίτερα, ταλαιπωρήθηκε τόσο, όσο και εξυμνήθηκε. Και είναι επόμενο, όταν, όπως είπαμε, λείπουν οι πνευματικές προϋποθέσεις, όσο κι αν πολλοί δεν θέλουν να το παραδεχθούν. Χωρίς αυτές, ας μην αυταπατόμαστε, οι Διεθνείς Οργανισμοί και οι αποφάσεις τους θα μένουν ανενέργητη φλυαρία, για ξεγέλασμα του κόσμου ή και του εαυτού τους.
Δεν μπορούν να σταθούν τα ανθρώπινα δικαιώματα, ο σεβασμός στον άνθρωπο και την ελευθερία του, χωρίς ηθικά θεμέλια. Κι ακριβώς αυτά τα θεμέλια μάχονται και υπονομεύουν όλα τα αντιπνευματικά συστήματα. Αυτά τα γερά θεμέλια είναι, που υπάρχουν στο χριστιανισμό, γι’ αυτό και μόνο μέσα σ’ αυτόν είναι βιώσιμα τα δικαιώματα και ο σεβασμός τους.
Τα θεμέλια αυτά συνδέονται άμεσα με τη θεώρησή μας απέναντι στον άνθρωπο. Πώς βλέπουμε και πώς τοποθετούμαστε μπροστά στον άνθρωπο; Πώς τον αντιμετωπίζουμε; Τί είναι εκείνο που βαραίνει στην εκτίμησή μας; Εδώ φαίνεται η ανεκτίμητη προσφορά του χριστιανισμού, από την εμφάνισή του μέχρι σήμερα. Πώς είδαν οι έξω του χριστιανισμού και πώς ο χριστιανισμός τον άνθρωπο;
Η αρχαιότητα είχε συχνά μία «φαραωνική», όπως την ονόμασαν, αντίληψη για τον άνθρωπο. Τον έβλεπε, δηλαδή, σαν ένα ψυχρό λιθάρι, που είχε νόημα και σκοπό, εφόσον εξυπηρετούσε την τελευταία πέτρα της κορυφής της πυραμίδας. Χανόταν δηλαδή μέσα στο σύνολο. Δεν είχε δική του οντότητα. Δεν διατηρούσε τα διακριτικά στοιχεία της προσωπικότητάς του.
Αυτή είναι η μία εικόνα. Και η άλλη; Η άλλη που αντιπροσωπεύει τη χριστιανική θεώρηση του ανθρώπου, είναι διαμετρικά αντίθετη. Στην άψυχη πυραμίδα με τις ψυχρές πέτρες, ο Χριστιανισμός αντέταξε το ζωντανό σώμα, όπου το κάθε μέλος έχει οργανικό σύνδεσμο με τα άλλα. Δεν έχουμε εδώ νεκρές πέτρες. Έχουμε ζωντανά κύτταρα, σφριγηλά μέλη, όπου το καθένα ζει τη δική του προσωπική ζωή και συγχρόνως βρίσκεται σε οργανική σχέση με το ολόκληρο το σώμα.
Το κάθε μέλος διατηρεί την αυτονομία του, έχει την αυτοτέλειά του. Δεν ταυτίζεται με τα άλλα, ούτε απορροφάται απ’ αυτά. Συνεργάζεται αρμονικά μαζί τους, ενώ ταυτόχρονα διατηρεί ακέραια την ελευθερία του. Το ένα δεν καταπιέζει και δεν εξουθενώνει το άλλο. Το εξυπηρετεί και το βοηθεί. Έτσι, υπάρχει θαυμαστή τάξη και αρμονία. Αυτή η χριστιανική θεώρηση αποτελεί τη βασική προϋπόθεση του σεβασμού του ανθρώπου, της ελευθερίας και των δικαιωμάτων του.
Ιδιαίτερα η ελευθερία βρίσκει εδώ το αληθινό της νόημα, αλλά και το θεμέλιό της. Δεν μπορείς δηλαδή να αφαιρείς την ελευθερία από κανένα μέλος, γιατί αυτό έχει το αντίκτυπό του σ’ ολόκληρο το σώμα. Ο εκβιασμός σ’ ένα μέλος έχει τις συνέπειές του στο σύνολο. Όλος ο ανθρώπινος οργανισμός ταλαιπωρείται. Και οι επιπτώσεις είναι δυσμενείς όχι μόνο για κείνον που στερείται την ελευθερία, αλλά και για κείνον που τη στερεί. Αυτό μας λέει η εικόνα του σώματος. Υπάρχει καλύτερη θεώρηση και κατοχύρωση της ελευθερίας και των δικαιωμάτων του ανθρώπου;
