Του ιερέως
Παναγιώτου
Σ. Χαλκιά
Τί είναι, λοιπόν, το Τριώδιο; Είναι τα πολλά Καρναβάλια και οι μεταμφιέσεις; Φυσικά όχι.
Είναι τα απομεινάρια της αρχαίας ειδωλολατρίας από τις γιορτές των «μαινάδων» και του Διόνυσου μέσα σε όργια σεξουαλικής διαστροφής και έκστασης; Είναι το Καρναβάλι της Πάτρας; Φυσικά όχι.
Μήπως είναι μία χρονική περίοδος αυτοσυγκέντρωσης και πνευματικής άσκησης και ανάβασης μέσα από τη «σκάλα» των αρετών της ελευθερίας του αυτεξούσιου, της θέλησης, της θεληματικής νηστείας τροφών και παθών; Φυσικά ναι.
Μήπως είναι και η συμμετοχή στη μυστηριακή ζωή της εκκλησίας μας, έτσι όπως ακριβώς οι σοφοί Πατέρες της Εκκλησίας διέταξαν και, δυστυχώς, σήμερα μερίδα του κλήρου δεν τελεί τις ιερές αυτές ακολουθίες; Ναι.
Το Τριώδιο είναι ένα λειτουργικό βιβλίο της Ορθοδοξίας, που αρχίζει την Κυριακή του Τελώνου και Φαρισαίου και τελειώνει το Μεγάλο Σάββατο. Περιέχει, βέβαια, σειρά ακολουθιών για την ορθόδοξη λατρεία της Εκκλησίας: δηλαδή τις δέκα Κυριακές, τις λειτουργίες των προηγιασμένων δώρων, τις πρωινές καθημερινές ακολουθίες, του Μεσονυκτικού, του Όρθρου και του Εσπερινού της επομένης ημέρας. Το Μικρό και το Μεγάλο Απόδειπνο τις βραδινές ώρες και τον Ακάθιστο Ύμνο (Χαιρετισμούς) κάθε Παρασκευή και τους κατανυκτικούς εσπερινούς της Κυριακής.
Απ’ όλες αυτές τις ακολουθίες, γνωστές είναι, βέβαια, οι Κυριακάτικες και οι Χαιρετισμοί. Επίσης οι λειτουργίες των προηγιασμένων δώρων, τα Μεσονυκτικά, ο όρθρος, ο εσπερινός, τα απόδειπνα και οι κατανυκτικοί εσπερινοί. Η εκτέλεση των ακολουθιών αυτών είναι, προνόμιο μόνο ολίγων ενοριτών και γίνονται εκεί μόνο όπου υπάρχουν ακόμη ιερείς που εκτελούν λειτούργημα και όχι μόνο επάγγελμα και πιστεύουν στην αξία και τη σημασία αυτών των ακολουθιών μέσα στην Εκκλησία.
Αν θέλαμε να δούμε σχηματικά την πνευματική σκάλα των αρετών του Τριωδίου, έτσι όπως νοητά την έχουν χαράξει οι Πατέρες της Εκκλησίας μας στην πορεία των δέκα εβδομάδων του Τριωδίου, είναι, περίπου, η εξής:
1ον: Ταπείνωση-προσευχή, συναίσθηση αμαρτωλότητας
2ον: Λογισμός και απόφαση για μετάνοια-επιστροφή
3ον: Μνήμη της κρίσεως των πράξεών μας
4ον: Μνήμη της πνευματικής πτώσης από την παρακοή
5ον: Προσήλωση και διατήρηση των ορθών δογμάτων
6ον: Μελέτη των νηπτικών Πατέρων (π.χ. φιλοκαλία)
7ον: Άντληση δύναμης από την πίστη μας
8ον: Μελέτη βίων και κειμένων μεγάλων Αγίων
9ον: Η αγαθή προαίρεση και η μετάνοια σώζουν
10ον: Ο Σταυροαναστάσιμος χαρακτήρας της Ορθοδοξίας
Τα παράλληλα αντίστροφα των αρετών, δηλαδή τα «πάθη».
1ον: Έπαρση, καύχηση, αλαζονεία, εγωισμός, κατάκριση
2ον: Παραμονή στην πτώση, απελπισία
3ον: Ασυδοσία, αντί ελευθερίας του αυτεξούσιου
4ον: Παρακοή και «αγιοποίηση» του αυτεξούσιου
5ον: Εκκοσμίκευση των δογμάτων της Εκκλησίας
6ον: Ακηδία για μελέτη
7ον: Ολιγοπιστία
8ον: Ακηδία για παραδειγματισμό (από βίους Αγίων)
9ον: Έλλειψη αγαθής προαίρεσης
10ον: Λογισμοί απιστίας για τον «σταυραναστάσιμο χαρακτήρα της πίστης μας», για τη «χαρμολύπη» και το «χειροποιό πένθος».
Μην ξεχνάμε, όμως, φίλοι αναγνώστες, ότι η εκπλήρωση του βαθύτερου νοήματος του Τριωδίου συντελείται όχι μόνο με την αγαθή ατομική προαίρεση, την ατομική άσκηση και τον αγώνα του καθενός, αλλά, κυρίως, με τη συμμετοχή στις ακολουθίες μέσα από τη λατρεία της Εκκλησίας, δηλαδή τη συμμετοχή στη μυστηριακή ζωή της Εκκλησίας μας, αν και όπου γίνονται ακόμη οι ακολουθίες του Τριωδίου από τους εντεταλμένους προς τούτο, εφημερίους των Ορθοδόξων Εκκλησιών μας.
Φίλοι αναγνώστες: Καλή Μεγάλη Τεσσαρακοστή.
