Του Απόστολου Ιωσηφίδη
«εὕροις δ´ ἂν ἐπιὼν πόλεις ἀτειχίστους, ἀγραμμάτους, ἀβασιλεύτους, ἀοίκους, ἀχρημάτους, νομίσματος μὴ δεομένας, ἀπείρους θεάτρων καὶ γυμνασίων• ἀνιέρου δὲ πόλεως καὶ ἀθέου, μὴ χρωμένης εὐχαῖς μηδ´ ὅρκοις μηδὲ μαντείαις μηδὲ θυσίαις ἐπ´ ἀγαθοῖς μηδ´ ἀποτροπαῖς κακῶν οὐδείς ἐστιν οὐδ´ ἔσται γεγονὼς θεατής»[1]
1.- Το ευχαριστήριο ψήφισμα και οι Ευεργέτες.
Τον πανηγυρίζοντα την 18η Ιανουαρίου κοιμητηριακό Ιερό Ναό του Αθανασίου δώρισαν (προικισθέντα «δι᾿ ὅλων τῶν ἀπαραιτήτων σκευῶν») στον Δήμο της Βέροιας, το 1930, οι κτήτορές του Δημήτριος (Τάκης) και Βασιλική Σωσσίδη[2]. Το Δημοτικό Συμβούλιο, εκφράζοντας την ευγνωμοσύνη της πόλης, η οποία αποκτούσε Εκκλησία στο (τότε) νεοϊδρυθέν ενιαίο Κοιμητήριό της, εξέδωσε το ακόλουθο ψήφισμα:
«Ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Βερροίας
Βέρροια Νοέμβριος.- Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Βερροίας συνελθὸν σήμερον τὴν 10ην τοῦ μηνὸς Νοεμβρίου 1930, ἡμέραν Πέμπτην καὶ ὥραν 7ην μ.μ. ἐν τῷ Δημαρχείῳ Βερροίας καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ τῶν συνεδριάσεων, κατόπιν νομίμου προσκλήσεως τοῦ Ἀντιπροέδρου, (ἀπόντος τοῦ Προέδρου) ἐν νομίμῳ ἀπαρτίᾳ.
Ἀκοῦσαν τοῦ κ. Δημάρχου, εἰπόντος ὅτι ὑπὸ τῆς οἰκογενείας κ. Δημητρίου Σωσσίδου δωρεῖται τῷ Δήμῳ ἡ εἰς μνήμην τοῦ ἀδελφοῦ της Ἀθανασίου Σωσσίδου, ἀνεγερθεῖσα ἐν τῷ Νεκροταφείῳ Δήμου Βερροίας Ἐκκλησία “Ἅγιος Ἀθανάσιος” προικισθεῖσα δι᾿ ὅλων τῶν ἀπαραιτήτων σκευῶν.
Λαβὸν ὑπ᾿ ὄψιν, ὅτι ἡ εὐγενὴς αὕτη χειρονομία τῆς οἰκογενείας κ. Δημητρίου Σωσσίδου τιμᾷ οὐ μόνον αὐτήν, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν τοῦτον τὸν Δῆμον, οὗτινος οἱ δημόται τοσοῦτον συμβάλλουσιν εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς πόλεως, ἀποδέχεται μετ᾿ εὐχαριστήσεως τὴν γενομένην τῷ Δήμῳ ὑπὸ τῆς οἰκογενείας κ. Δημητρίου Σωσσίδου δωρεὰν τῆς ἐκκλησίας τοῦ νεκροταφείου Ἅγιος Ἀθανάσιος μεθ᾿ ὅλων τῶν ἱερῶν σκευῶν καὶ προτάσει τοῦ κ. Δημάρχου
Ψηφίζει
1ον). Νὰ ἐκφρασθῶσιν αἱ θερμαὶ αὐτοῦ εὐχαριστίαι πρὸς τὸν κ. Δημήτριον Σωσσίδην καὶ τὴν σύζυγόν του Βασιλικὴν διὰ τὴν δωρηθεῖσαν ὡς ἄνω ἐκκλησίαν.
2ον). Ν᾿ ἀνακηρυχθῶσιν οὗτοι εὐεργέται.
3ον). Νὰ ἐπιδοθῇ τὸ παρὸν πρὸς τὴν οἰκογένειαν Δ. Σωσσίδου ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου.
4ον). Νὰ δημοσιευθῇ τοῦτο διὰ τοῦ τύπου, ἤτοι εἰς τὰς ἐφημερίδας Θεσσαλονίκης “Μακεδονίαν” καὶ “Μακεδονικὰ Νέα” καὶ τὰς δύο τοπικὰς τοιαύτας.
Ὁ Πρόεδρος: Ἀ. Στράλλας
Τὰ Μέλη: Γ. Τενεκετζίδης, Στ. Μπαλάκας, Ἀ. Καραγαβριηλίδης, Δ. Νικολαΐδης,
Γ. Τριανταφύλλου, Μ. Φιλοσίδης, Θ. Τζίκας, Ἀ. Καζαμπάκας, Ν. Μανιάτης,
Ν. Λιούσας, Θ. Σμυρλῆς, Γ. Ἀβραμίδης, Ν. Ἰατρόπουλος, Ἰ. Παρασκευόπουλος.
Ὁ Δήμαρχος
Ἀ. Πρωτοψάλτου[3]»
«Μακεδονικά Νέα», 03-12-1930• «Μακεδονία», 04-12-1930.
Με το ψήφισμα αυτό (της 10-11-1930) ανακηρύχθηκαν Ευεργέτες του Δήμου ο Δημήτριος και η Βασιλική Σωσσίδη.
Όμως, στον εντοιχισμένο στην δεξιά πλευρά της κεντρικής εισόδου του σημερινού Δημαρχείου (ιστορικού Γυμνασίου της Βέροιας) αναθηματικό μαρμάρινο Πίνακα, όπου οφειλετικώς έχουν αναγραφεί οι Ευεργέτες του Δήμου, μνημονεύεται μόνον το όνομα της Βασιλικής και μόνον ως δωρήτριας των ακινήτων του Γηροκομείου.
Δεδομένου ότι ο κοιμητηριακός Ιερός Ναός δωρήθηκε στον Δήμο, αποτελούσε, μέχρι την ανύψωσή του σε ενοριακό[4], δημοτική περιουσία, και οι υπηρετούντες σε αυτόν ανήκαν επί μακρά σειρά ετών στο προσωπικό του Δήμου[5], επιβάλλεται να συμπληρωθούν καταλλήλως: και ο μαρμαρόγλυφος Πίνακας: με το όνομα του Δημητρίου Σωσσίδη• και η παρά πόδας του Πίνακα εν είδει ανοιχτής βίβλου επεξηγηματική πινακίδα που αναφέρει την προς τον Δήμο δωρεά ενός εκάστου των Ευεργετών: με την ένδειξη της δωρεάς, από το ζεύγος Σωσσίδη, του Ιερού Ναού του κοιμητηρίου της πόλης.
2.- Τα διάσπαρτα (και γνωστά-άγνωστα) κοιμητήρια.
Μετά την απελευθέρωση και την ενσωμάτωση της Βέροιας στον εθνικό κορμό, είχε αρχίσει, με την παρότρυνση των εν Αμερική μεταναστών Βεροιέων, να καλλιεργείται και, σταδιακά, να ωριμάζει η ιδέα της κατάργησης των μικρών, ενοριακών, διάσπαρτών στην πόλη κοιμητηρίων και της δημιουργίας ενός νέου, μεγάλου, ενιαίου κοιμητηρίου, στο οποίο θα μπορούσαν να ενταχθούν και τα κοιμητήρια των μη-χριστιανικών κοινοτήτων (της μουσουλμανικής, παρά το Βήμα του Αποστόλου Παύλου, και της εβραϊκής στο κοίλωμα του καρσί-μαχαλά), αλλά και το στρατιωτικό κοιμητήριο, που είχαν, επισήμως, κληροδοτήσει στην Βέροια οι συμμαχικές δυνάμεις κατά την αναχώρησή τους από το μακεδονικό μέτωπο το 1919:
«Ἐκεῖνοι ποὺ ἔπεσαν
Μία συγκινητικὴ τελετὴ
Βέρροια, 20. Μία συγκινητικὴ τελετὴ ἔλαβε χώραν ἐνταῦθα τὴν παρελθοῦσαν Κυριακὴν ἐν τῷ Νεκροταφείῳ τοῦ Γαλλικοῦ Στρατιωτικοῦ Νοσοκομείου. Ἡ Διεύθυνσις τούτου παρέδιδε εἰς τὴν πόλιν τῆς Βερροίας τὸ Νεκροταφεῖον τὸ ὁποῖον περικλείει τὰ ὁστᾶ τῶν ἡρώων, οἱ ὁποῖοι ἔπεσον μακρὰν τῆς πατρίδος των καὶ τῶν συγγενῶν των διὰ τὸν θρίαμβον τοῦ Δικαίου καὶ τῆς Ἐλευθερίας.
Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ ἐγένοντο καὶ τὰ ἀποκαλυπτήρια δύο λαμπρῶν μνημείων τὰ ὁποῖα ἔχουν στηθῆ ἀνὰ ἓν εἰς ἑκάτερον παράρτημα τοῦ Νεκροταφείου ὀφειλόμενα εἰς τὴν καλλιτεχνικὴν ἔμπνευσιν τοῦ Γάλλου λοχαγοῦ τοῦ μηχανικοῦ κ. Χέρνς, τὸ ἓν εἰς σχῆμα ὀβελίσκου, ρυθμοῦ Λουδοβίκου τοῦ 16ου μετὰ τῆς ἐπιγραφῆς “Διὰ τοὺς πεσόντας ὑπὲρ Πατρίδος”.
Κατὰ τὴν τελετὴν ταύτην παρέστησαν ἅπασαι αἱ πολιτικαὶ καὶ στρατιωτικαὶ ἀρχαὶ τῆς πόλεως, οἱ Σύλλογοι καὶ τὰ Σωματεῖα μετὰ τῶν Σημαιῶν καὶ Λαβάρων των, ἅπαντα τὰ σχολεῖα αὐτῆς μετὰ τοῦ διδάσκοντος προσωπικοῦ, αἱ ὁμάδες τῶν προσκόπων, ὁ κλῆρος, πολυάριθμοι στέφανοι κατετέθησαν ἐκ μέρους τῶν διαφόρων ἀρχῶν καὶ σωματείων, οἱ δὲ μαθηταὶ καὶ μαθήτριαι ἔρραινον δι᾿ ἀνθέων τοὺς τάφους.
Κατὰ τὰ ἀποκαλυπτήρια, ὁ Γάλλος Ἀρχίατρος κος Ντὲ Λεσκουὲτ διὰ συγκινητικωτάτης προσφωνήσεως ἐξῆρε τὴν σημασίαν τῆς συγκεντρώσεως ταύτης, τὴν ἀπονομὴν μιᾶς ὑστάτης τιμῆς εἰς ἀδελφωθέντας διὰ τοῦ θανάτου καὶ ἐν τῷ ἰδίῳ χώρῳ κειμένους Γάλλους, Ρώσσους, Σέρβους καὶ Ἕλληνας στρατιώτας, ἐξέφρασε δὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι οἱ παραδιδόμενοι τάφοι τῶν ἀδελφῶν των Γάλλων οἱ ὁποῖοι ἐγκαταλείπονται ἐπὶ τῆς Μακεδονικῆς γῆς θὰ τύχωσι τῆς στοργῆς καὶ δεούσης μερίμνης, ἐκ μέρους τῶν τοπικῶν ἀρχῶν εἰς ὧν τὴν μέριμναν ἐπαφίενται.
Καταλλήλως ἀπαντῶν ὁ κ. Δήμαρχος ὠρκίσθη ἐπὶ τῶν τάφων ὅτι ἡ πόλις θέλει περιφρουρήση ὡς ἱερὰν παρακαταθήκην ἀπὸ πάσης βεβήλου ἐπιβουλῆς, ὑπεσχέθη δὲ ὅτι θέλει καθιερώση τὴν 14ην Ἰουλίου εἰς ἡμέραν καθ᾿ ἣν οἱ κάτοικοι προσερχόμενοι σὺν γυναιξὶ καὶ τέκνοις θέλουσι ραίνη δι᾿ ἀνθέων τοὺς τετιμημένους τάφους καὶ ἀναπέμπουσιν εὐχὰς ὑπὲρ τῶν μακρὰν τῶν οἰκογενειῶν των κοιμωμένων ἡρώων τέκνων τῆς εὐγενοῦς Γαλλίας.
Τὰς προσφωνήσεις ταύτας ἐπηκολούθησαν συγκινητικώτατος χαιρετισμὸς πρὸς τοὺς τετιμμένους νεκροὺς δύο Ρώσσων ὑπαξιωματικῶν οἱ ὁποῖοι ἐκ μέρους τῶν συναδέλφων των Ρώσσων ἀπέτεινον τὸ ὕστατον χαῖρε εἰς τοὺς ἐν τῷ νεκροταφείῳ ἀναπαυμένους πολυαρίθμους ἀδελφούς των.
Σύμπας ὁ κλῆρος Βερροίας ἀνέπεμψεν ἐπιμνημοσύνους δεήσεις. Καθ᾿ ὅλον δὲ τὸ διάστημα τῆς τελετῆς χορός Ρώσσων στρατιωτῶν ἔψαλεν ἁρμονικώτατα διαφόρους θρησκευτικὰς μελωδίας, αἱ ὁποῖαι προεκάλεσαν τὴν γενικὴν συγκίνησιν.»
«Τὸ Φῶς», 22-03-1919.
«Οἱ πεσόντες σύμμαχοι στρατιῶται ὑπὲρ τῶν ἑλληνικῶν δικαίων
Θεσ)νίκη 23 Μαρτίου. (Τηλ)κῶς).- Συγκινητικὴ τελετὴ ἔλαβε χώραν εἰς Βέρροιαν ἐπ᾿ εὐκαιρίᾳ τῆς ἀποχωρήσεως τῶν Γάλλων καὶ τῆς ὑπ᾿ αὐτῶν ἀναθέσεως εἰς τὸν Δῆμον τοῦ Νεκροταφείου, τοῦ ἐγκλείοντος τάφους Συμμάχων στρατιωτῶν, πεσόντων ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τῶν μικρῶν λαῶν τῆς Ἀνατολῆς.
Κατόπιν τῶν ἀποκαλυπτηρίων δύο ὡραίων μνημείων, ὁ Δήμαρχος Βερροίας παραλαμβάνων παρὰ τοῦ Γάλλου ἀρχιάτρου τὸ Νεκροταφεῖον ὠρκίσθη ἐπὶ τῶν τάφων, ὅτι ἡ Ἑλλάς θὰ ὑπερασπίσῃ αὐτοὺς ἐναντίον πάσης ἱεροσύλου προσβολῆς, εὐγνωμονοῦσα τοὺς ἥρωας, τοὺς πεσόντας ὑπὲρ τῶν ἀνθρωπίνων ἐλευθεριῶν.»
«Σημαία», 23-03-1919.
3.- Το νέο, ενιαίο κοιμητήριο και η έκκληση προς τους «ἐν Ἀμερικῇ».
(η ροή του λόγου, προσπερνώντας, προσώρας, ερωτήματα σχετικά με την περαιτέρω τύχη του κληροδοτηθέντος συμμαχικού κοιμητηρίου, των λουδοβίκειων οβελίσκων του, των μηδέποτε τελεσθεισών εορτών επί τη πτώσει της Βαστίλης (14 Ιουλίου), κ.ο.κ. επανακάμπτει στην κεντρική της κοίτη)
Η αναγκαστική ανταλλαγή των πληθυσμών εναπέθεσε στη δικαιοδοσία της επιτροπής ανταλλαξίμων αστικά και αγροτικά ακίνητα, μεταξύ των οποίων «τὸ ἀπέναντι τοῦ καφενείου “Μουαρὶφ” γήπεδον τοῦ Δεμὶρ Βέη», η έκταση του οποίου, πίσω από βραχώδη επάρματα στις βορεινές παρυφές της πόλης, «παρεχωρήθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας ἔναντι ἀπαλλοτριώσεως» για την εγκατάσταση εκεί του ενιαίου, πλέον, κοιμητηρίου:
«Τὸ Νεκροταφεῖον τῆς πόλεώς μας
Αἱ ἐργασίαι διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ νέου Νεκροταφείου μας προοδεύουν ἁλματωδῶς, δύναται δὲ νὰ θεωρηθῇ βέβαιον ὅτι περὶ τὰ τέλη προσεχοῦς μηνὸς Ἰουνίου θέλουν περατωθῇ.»
«Ἀστὴρ Βερροίας», Μάρτιος 1925.
Το κοιμητήριο, κατάφυτο («ἄνω τῶν χιλίων δένδρων διαφόρων εἰδῶν, διακοσίων τριανταφυλλιῶν καὶ πλεῖστων ὅσων ἀνθέων») άρχισε να λειτουργεί από τις 20-12-1925, χωρίς όμως να διαθέτει παρεκκλήσιο, οστεοφυλάκιο, οίκημα για τους εργαζομένους, κ.λπ. Η αρμόδια Επιτροπή απευθύνθηκε και πάλι «πρὸς τοὺς ἐν Ἀμερικῇ Βερροιεῖς»:
«Ἔκκλησις πρὸς τοὺς ἐν Ἀμερικῇ Βερροιεῖς
Ἀγαπητοὶ Συμπατριῶται
Ἓν ὄνειρο, τὸ ὁποῖον εἴχατε συλλάβη, ἕνας πόθος, τὸν ὁποῖον εἴχατε κρυμμένον μέσα στὴν καρδιά σας, εὑρισκόμενοι ἐν τῇ ξένῃ μακρὰν τῆς ἀγαπητῆς σας πατρίδος, σήμερον πραγματοποιεῖται καὶ λαμβάνει σάρκα καὶ ὀστᾶ[6].
Πρὸ πολλῶν ἐτῶν ἐν τῷ μέσῳ τοῦ πολιτισμοῦ καὶ τῆς προόδου εὑρισκόμενοι εἴχατε συλλάβη τὴν ἰδέαν νὰ ἱδρύσητε εἰς τὴν ἰδιαιτέραν σας πατρίδα Νεκροταφεῖον ἀντάξιον αὐτῆς. Πρὸς τὸν σκοπὸν δὲ τοῦτον ἐστείλατε κατὰ διαφόρους ἐποχὰς διάφορα ποσά.
Τὰ ἔτη παρήρχοντο καὶ δὲν ἐβλέπατε τὴν ἀρχὴν τοῦ ἔργου. Αἰτία δὲ τούτου δὲν ἦτο ἡ ὀλιγωρία τῶν συμπολιτῶν σας, ἀλλὰ ἡ δυσκολία διὰ τὴν ἐξεύρεσιν καταλλήλου οἰκοπέδου διὰ τὸ Νεκροταφεῖον.
Μετὰ τὴν ἀναχώρησιν τῶν Τούρκων ἐντεῦθεν[7] τῇ ἐνεργείᾳ τῆς ἐπιτροπῆς παρεχωρήθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας ἔναντι ἀπαλλοτριώσεως τὸ ἀπέναντι τοῦ καφενείου “Μουαρὶφ” γήπεδον τοῦ Δεμὶρ Βέη.
Ἡ ἐπὶ τῆς ἱδρύσεως τοῦ Νεκροταφείου Ἐπιτροπή ἔχουσα εἰς τὴν διάθεσίν της ὅλα τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα κατὰ διαφόρους ἐποχὰς ἐστείλατε διὰ τὸν σκοπὸν τοῦτον, ἤρξατο τοῦ ἔργου. Ἐπειδὴ δὲ τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν ἐπήρκει ἦλθον ἀρωγοὶ ὁ Δῆμος καὶ τὰ ταμεῖα τῶν Ἐκκλησιῶν.
Οὕτω τὸ νέον μας Νεκροταφεῖον ἐπ᾿ ὀνόματι τοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου ἤρχισε νὰ λειτουργῇ ἀπὸ τῆς 20ης Δεκεμβρίου παρελθ. ἔτους. Ἐφυτεύθησαν ἄνω τῶν χιλίων δένδρων διαφόρων εἰδῶν, διακοσίων τριανταφυλλιῶν καὶ πλεῖστα ὅσα ἄνθη. Ὅλα δὲ ταῦτα καθιστοῦν αὐτὸ μᾶλλον πάρκον, παρὰ Νεκροταφεῖον.
Καὶ λειτουργεῖ μὲν τὸ Νεκροταφεῖον, οὐχ ἧττον ὅμως ὑπάρχουν πλεῖσται ὅσαι σπουδαῖαι ἐλλείψεις, π.χ. Παρεκκλήσιον, κοιμητήριον, οἴκημα διὰ τὸν νεκροθάπτην καὶ ἐπιστάτην καὶ ἓν ὑπόστεγον.
Διὰ τὴν κατασκευὴν ὅλων τούτων ἀπαιτοῦνται χρήματα πολλά. Ἐπειδὴ δὲ ὁ Δῆμος μας δυστυχῶς ἀδυνατεῖ νὰ ἔλθῃ πλέον ἀρωγός, ἀποτεινόμεθα πρὸς ὑμᾶς, ὦ Ἀγαπητοὶ Συμπολῖται, οἵτινες ὑπήρξατε καὶ ἱδρυταὶ τοῦ Νεκροταφείου, νὰ συμπληρώσητε τὰς ἐλλείψεις ταύτας καὶ οὕτω δικαίως θὰ καυχᾶσθε ὅτι ἐξεπληρώσατε τὸ ἱερὸν πρὸς τὴν Πατρίδα καθῆκον.
Τὰ ὀνόματα τῶν τοιούτων δωρητῶν θὰ ἀναγραφῶσιν μὲ ἀνεξίτηλα γράμματα ἐπὶ μαρμαρίνων πλακῶν ἐπὶ τούτῳ ἐστημένων εἰς τὴν εἴσοδον τοῦ Νεκροταφείου.
Αἱ δωρεαὶ πρέπει νὰ αποστέλλωνται πρὸς τὸν Δήμαρχον Βερροίας Ἰωάννην Μάρκου.
Ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Νεκροταφείου
Ἐμμ. Περδίκας, Στέφανος Βαφείδης, Ἀντων. Βλαχογιάννης, Ἀλέξανδρος Στράλλας, Γεώργιος Μάντσης, Παν. Ἰατρόπουλος, Ἄγγελος Σπανίδης, Ἀβρ. Ἀναστασιάδης»
«Ἀστὴρ Βερροίας», 22-08-1926.
4.- Η δενδροφύτευση των λόφων.
Οπωσδήποτε και οι ξενητεμένοι Βεροιείς, και ο Δήμος και οι Ενορίες της Βέροιας συνεισέφεραν, αναλόγως των δυνατοτήτων τους, στον περαιτέρω εξοπλισμό και εξωραϊσμό του νέου κοιμητηρίου, ενώ την ανέγερση του Ιερού Ναού ανέλαβε εξ ολοκλήρου το ζεύγος Σωσσίδη αφιερώνοντάς τον στην μνήμη του αδελφού τους Αθανασίου. Παράλληλα, κατά την διάρκεια των εργασιών αυτών, «ἤρχισεν ἡ ἀναδάσωσις τῶν ἔναντι τοῦ νεκροταφείου τῆς πόλεώς μας λόφων», δηλαδή των «λόφων» που προ 30ετίας περίπου (στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του ’90) αποψιλώθηκαν και ισοπεδώθηκαν, για να μετατραπούν στο σημερινό προ του κοιμητηρίου χώρου στάθμευσης οχημάτων:
«Πρασίνη ἑορτὴ[8]
Βέρροια.- Τὴν περασμένη Κυριακὴ ἐγένετο ἡ καθιερωθεῖσα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας ἐτησία πρασίνη ἑορτή, ἐπ᾿ εὐκαιρίᾳ τῆς ὁποίας ἤρχισεν ἡ ἀναδάσωσις τῶν ἔναντι τοῦ νεκροταφείου τῆς πόλεώς μας λόφων.
Παρέστησαν δὲ εἰς ταύτην ἅπασαι αἱ πολιτικαὶ καὶ στρατιωτικαὶ ἀρχαὶ διάφοροι Σύλλογοι τῆς πόλεώς μας, οἱ μαθηταὶ τῶν σχολείων καὶ πολὺς κόσμος.
Τὴν 11ην ἐψάλη ὑπὸ τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Βερροίας ἁγιασμὸς εἶτα δὲ λαβὼν τὸν λόγον ὁ Δασάρχης μας κ. Βερδέσης ἀνέπτυξε διὰ μακρῶν τὸν σκοπὸν τῆς ἑορτῆς ταύτης, ἀκολούθως δὲ οἱ μαθηταὶ τοῦ Γυμνασίου τῇ ἐποπτείᾳ τοῦ Δασονόμου κ. Κυμποροπούλου ἤρξαντο τὴν φύτευσιν.
Φιντίας»
«Τὸ Φῶς», 23-03-1927.
5.- Τα εγκαίνια του Ναού.
Ο Ιερός Ναός του Αγίου Αθανασίου παραδόθηκε στον Δήμο το 1930, εγκαινιάσθηκε όμως τρία χρόνια αργότερα, την Κυριακή 20 Αυγούστου 1933.
«Ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Δημοτικοῦ Νεκροταφείου Βερροίας “Ἅγιος Ἀθανάσιος” γνωστοποιεῖ ὅτι τὴν προσεχῆ Κυριακὴν 20ην Αὐγούστου τελοῦνται τὰ ἐγκαίνια τοῦ ἐν αὐτῷ δαπάναις τοῦ Μεγάλου Εὐεργέτου τοῦ Νεκροταφείου κ. Τάκη Σωσσίδου καὶ εἰς μνήμην τοῦ ἀδελφοῦ του Ἀθανασίου ἀνεγερθέντος φερωνύμου Ἱεροῦ Ναοῦ.
Τῶν ἐγκαινίων θὰ προστῇ ὁ Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης μας κ. Πολύκαρπος ὅστις καὶ θὰ ἱερουργήσῃ κατὰ τὴν θείαν λειτουργίαν.
Προσκαλοῦνται ὄθεν οἱ εὐσεβεῖς Χριστιανοὶ ὅπως παρευρεθῶσι κατὰ τὰ ἐγκαίνια ταῦτα.
Ἐν Βερροίᾳ τῇ 16-8-1933
(Ἐκ τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Δημ. Νεκροταφείου Βερροίας “Ἅγιος Ἀθανάσιος”)»
«Ἀστὴρ Βερροίας», 16-08-1933.
Την τελετή των εγκαινίων περιέγραψε, διανθίζοντάς την με την απαραίτητο αναμνηστικό φωτογραφικό στιγμιότυπο, ο Λώλης Σμυρλής στην εφ. «Τὸ Φῶς»:
«Ἐγκαίνια Ἱεροῦ Ναοῦ
Βέρροια, Αὔγουστος. Τὴν παρελθοῦσαν Κυριακὴν παρισταμένων πολλῶν φιλοθρήσκων καὶ φιλακολούθων ἐτελέσθησαν εἰς τὸ νεκροταφεῖον τῆς πόλεώς μας τὰ ἐγκαίνια τοῦ ναοῦ τοῦ ἁγίου Ἀθανασίου, ἀνεγερθέντος εἰς μνήμην τοῦ Ἀθανασίου Σωσσίδου, ὑπὸ τῶν ἀδελφῶν Σωσσίδου.
Ὁ ναὸς οὗτος 74ος κατὰ σειρὰν τῶν ναῶν τῆς Βερροίας εἶναι Βυζαντινοῦ Βασιλικοῦ ρυθμοῦ.
Τὰ ἐγκαίνια ἐτελέσθησαν μετὰ πάσης ἐπισημότητος, μερίμνῃ τοῦ Δήμου Βερροίας, χοροστατοῦντος τοῦ Σεβ. Μητροπολίτου Βερροίας Πολυκάρπου μεθ᾿ ὅλου τοῦ ἱερατείου. Παρέστησαν ἅπασαι αἱ ἀρχαί.
Ἡ κοινωνία τῆς πόλεώς μας θερμῶς συνεχάρη τοὺς δωρητὰς ἀδελφούς Σωσσίδη ἐργοστασιάρχας διὰ τὸ θεάρεστον ἔργον των.
Λ.{ώλης} Σμυρλῆς»
«Τὸ Φῶς», 03-09-1933.
6.- Η προσωρινή «εγκατάλειψη»…
Φαίνεται, πάντως, πως (τουλάχιστον την εποχή εκείνη, - ένα αιώνα πριν, δηλαδή) εκτός των άλλων ελλείψεων, την πόλη και ιδιαίτερα τον (τότε ιδιοκτήτη του Ναού) Δήμο διέκρινε και η έλλειψη μέριμνας για την «ἐκκλησία τοῦ Νεκροταφείου»…
«Ἡ ἐκκλησία τοῦ Νεκροταφείου
Μία εὐλαβὴς χειρονομία τοῦ ἐγκρίτου συμπολίτου μας κ. Δημητρίου Σωσσίδου καὶ τῆς ἐριτίμου συζύγου κ. Βασιλικῆς Δ. Σωσσίδου συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ ἀνεγερθῇ ὁ ναὸς τοῦ Νεκροταφείου ὁ τιμώμενος ἐπ᾿ ὀνόματι τοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου.
Καὶ ἀπὸ τὴν ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ εὐσεβεῖς δωρηταὶ παρέδωσαν τὸν δαπάναις των κατασκευασθέντα Ναὸν εἰς τὸν Δῆμον καὶ εἰς τὴν ἐκκλησιαστικὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Ναοῦ οὐδέποτε οὐδὲ ἐπὶ στιγμὴν ἔπαυσαν νὰ ἐνδιαφέρωνται δι᾿ αὐτόν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον τοὺς τιμᾷ ἰδιαζόντως.
Ἀλλ᾿ ἂν οὗτοι τοσοῦτον ἐνδιαφέρον ἐπέδειξαν, ἀντιθέτως ὁ Δῆμος καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Νεκροταφείου οὐδὲν ἐνδιαφέρον ἐπέδειξαν μέχρι τοῦ σημείου μάλιστα ὁ ἐπισκεπτόμενος τὸν Ναὸν νὰ μένῃ ἔκπληκτος πρὸ τῆς τεραστίας φθορᾶς ποῦ συνετελέσθη ἀπὸ τὸ ὀλιγοχρόνιον διάστημα ἀπὸ τῆς παραδόσεως μέχρι σήμερον. Ἀλλοῦ σοβάδες πεσμένοι ὀφειλόμενοι εἰς τὸ ὅτι δὲν ἐπιδιορθώθησαν καταστραφέντες σωλῆνες, ἀλλοῦ κεραμίδια σπασμένα, εἰς δὲ τὸ τσιμεντοκονίαμα λόγῳ προφανῶς τῆς ἐπισταμένης!! παρακολουθήσεως τῶν ἐντεταλμένων ἐφύτρωσαν χόρτα.
Φρονοῦμεν ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ ἄμεσος ἐπισκευὴ τοῦ Ναοῦ τούτου δὲ διότι ἐπιβάλλει ἡ καλὴ ἐμφάνισις αὐτοῦ πρὸς δὲ διότι δὲν πρέπει νὰ μαρανθῇ ὁ ζῆλος τῶν εὐλαβῶν δωρητῶν ὅστις ἀσφαλῶς μαραίνεται ὅταν βλέπουν τὸ κατάντημα τοῦ κτηρίου τοῦ Ναοῦ τῆς δωρεᾶς των.»
«Ἀστὴρ Βερροίας», 12-08-1937.
7.- …και η επελθούσα λαμπρότης και ευπρέπεια.
…έλλειψη, η οποία ευτυχώς έχει οριστικά εκλείψει, ώστε ο κοιμητηριακός ενοριακός Ιερός Ναός του Αγίου Αθανασίου, με την ευλογία του Σεβασμιωτάτου Ποιμενάρχου μας κ.κ. Παντελεήμονος, την αδιάκοπη μέριμνα του Προϊσταμένου του πατρός Ανδρέα Γαλανάκη και των άξιων συνεργατών του στο Εκκλησιαστικό Συμβούλιο και στις θεματικές επιτροπές της Ενορίας, και με την πάντοτε πρόθυμη και καθοριστική συμπαράσταση του Δήμου της Βέροιας, να εορτάζει με την δέουσα λαμπρότητα την πανήγυρή του, τιμώντας τους κτήτορές του και όσους-όσες στην διάρκεια του διαρρεύσαντος αιώνα και μέχρι σήμερα φρόντισαν και φροντίζουν γι αυτόν, αγαπώντας την ευπρέπειά του, και μνημονεύοντας τους αναπαυόμενους «εἰς τὰς αὐλάς του» οικείους, συγγενείς και συμπολίτες.-
[1] Πλούταρχος, Προς Κωλώτην, 1125e.
[2] Ο Δημήτριος Σωσσίδης (Νυμφαίο Φλώρινας 1850-Βέροια, 1944), πέμπτος από τους έξι (πολυπράγμονες επιχειρηματίες) γιους του Θεοδώρου Σωσσίδη [: Γεώργιος, Ιωάννης, Νικόλαος, Αθανάσιος, Δημήτριος, Κωνσταντίνος], ασχολήθηκε, μεταξύ άλλων, με το καπνεμπόριο, εγκαταστάθηκε στην Βέροια, όπου ίδρυσε νηματουργείο («Βέρμιον») και ανήγειρε τρεις εκκλησίες (: τον ευρισκόμενο στην αυλή της επαύλεώς του (ήδη περίβολο του Γηροκομείου) ναό της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού, τον παρακείμενο του εργοστασίου του -ήδη ενοριακό- ναό της Αγίας Τριάδος Πανοράματος, και τον κοιμητηριακό ναό του Αγίου Αθανασίου), ενώ σ’ αυτόν και τα αδέλφια του αποδίδεται και η ανέγερση οικοδομών επί της Πλατείας Αριστοτέλους στην Θεσσαλονίκη.
Η σύζυγός του Βασιλική, το γένος Αποστόλου Σαχίνη (Σιάτιστα 1889-Θεσσαλονίκη 1979), εκτός από συγκτήτωρ των ως άνω 3 εκκλησιών, αναδείχθηκε και μεγάλη Ευεργέτις του Γηροκομείου της Βέροιας, καθώς δώρισε σ’ αυτό την έπαυλή της, στην οποία για λίγα χρόνια (και μέχρι την ανέγερση του σημερινού κτιρίου του) στεγάσθηκε το Γηροκομείο, και η οποία έχει κηρυχθεί διατηρητέο μνημείο αποτελώντας πλέον τόσο ένα σημαντικό περιουσιακό στοιχείο του Γηροκομείου, όσο και ένα, εμβληματικό κρίκο της πολιτιστικής κληρονομιάς της Βέροιας [: σχετ. η 7423/2014/21-4-2015 Απόφαση της Υφυπουργού Εσωτερικών & Διοικητικής Ανασυγκρότησης «Χαρακτηρισμός ως διατηρητέου του κτιρίου και ενός στοιχείου (σιντριβάνι) του περιβάλλοντος χώρου αυτού, που βρίσκεται επί της οδού Γηροκομείου 12, στην πόλη της Βέροιας, φερομένου ως ιδιοκτησίας της μονάδας φροντίδας ηλικιωμένων «ΣΩΣΣΙΔΕΙΟ ΓΗΡΟΚΟΜΕΙΟ ΒΕΡΟΙΑΣ» και καθορισμός ειδικών όρων και περιορισμών δόμησης αυτού», ΦΕΚ Α.Α.Π. 84/6-5-2015].
[3] Αντώνιος Πρωτοψάλτου (1890-1969), Δήμαρχος Βέροιας από 01-09-1929 έως 31-03-1934 και από 01-04-1934 έως 22-03-1935 (οπότε παύθηκε επί τρίμηνο) και από 22-06-1935 έως 08-01-1940.
[4] π.δ. 601/28-11-1985 «Ίδρυση Ενορίας του Ενοριακού Ναού Αγίου Αθανασίου Βεροίας της Ιεράς Μητροπόλεως Βεροίας και Ναούσης», ΦΕΚ Α΄ 214/18-12-1985.
[5] π.χ.: «Κατάστασις Προσωπικού Δήμου Βερροίας» της 16-06-1949 (υπογραφόμενη από τον Δήμαρχο Στέφανο Τσιράκογλου*) στην οποία μετά τα ονοματεπώνυμα κ.λπ. στοιχεία του διοικητικού και εργατοτεχνικού προσωπικού, αναγράφονται, ως τακτικοί δημοτικοί υπάλληλοι, οι γιατροί και η μαία του Δήμου, οι εργάτες του νεκροταφείου, καθώς και ο ιερεύς και ο νεωκόρος του κοιμητηριακού Ιερού Ναού. [* Στέφανος Τσιράκογλου (1895-1975), Δήμαρχος Βέροιας από Αυγ. 1946 έως Οκτ. 1947, και από 25-07-1948 έως τέλη Αυγ. 1949].
[6] ηθελημένη ή αθέλητη «σαρκαστική» αναφορά των επιστολογράφων: το «ὄνειρον» λαμβάνει και «ὁστᾶ», όπως και το νεοϊδρυθέν κοιμητήριο!
[7] «Πότε θὰ φύγουν οἱ Τοῦρκοι τῆς Βερροίας
Προχθὲς ἡ ἐνταῦθα ὑποεπιτροπὴ ἀνταλλαγῆς πληθυσμῶν μεταβᾶσα εἰς Βέρροιαν ἐκανόνισε τὰ ζητήματα τὰ σχετικὰ μὲ τὴν ἀναχώρησιν τῶν ἀνταλλαξίμων Μουσουλμάνων τῆς πόλεως ταύτης, ὡς καὶ τὴν ὑπηκοότητα τῶν ἐν αὐτῇ Ἀλβανῶν Μουσουλμάνων.
Κατόπιν τοῦ διακανονισμοῦ τούτου ἡ Βέρροια θὰ ἐκκενωθῇ ἀπὸ τοὺς ἀνταλλαξίμους Μουσουλμάνους ἐντὸς τοῦ τρέχοντος μηνὸς Ἰουλίου.»
«Μακεδονικά Νέα», 08-07-1924.
[8] β.δ. της 05-06-1916 «Περὶ καθιερώσεως σχολικῆς πρασίνης ἑορτῆς» (ΦΕΚ Α΄ 10/11-10-1916), που αποτελούσε έμπνευση της τότε Βασίλισσας Σοφίας [:Σπ. Β. Μαρκεζίνης, Πολιτικὴ Ἱστορία τῆς Νεωτέρας Ἑλλάδος 1928-1964, εκδ. Πάπυρος, 1968, τ. 4, σ. 137.], αποκάλυπτε πρώιμες οικολογικές ευαισθησίες και καθιέρωνε «διὰ πάντα τὰ σχολεῖα τῆς δημοτικῆς καὶ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, ἀμφοτέρων τῶν φύλων, δημόσια καὶ ἰδιωτικὰ “πρασίνη ἑορτή”», η οποία τελούμενη κατ’ έτος συνίστατο «εἰς τὴν φύτευσιν ἑνὸς ἢ πλειόνων δένδρων ὑφ᾿ ἑκάστου μαθητοῦ ἡλικίας 11 ἐτῶν καὶ ἄνω εἰς ἐκλεγόμενα ἐπὶ τούτῳ κατάλληλα γήπεδα, ἰδίᾳ δημόσια, δημοτικὰ ἢ ἐκκλησιαστικά, τῆς περιφερείας τῆς πόλεως ἢ τοῦ χωρίου, ὅπου λειτουργοῦν τὰ σχολεῖα». Δείγματα των εκδηλώσεων της «σχολικῆς πρασίνης ἑορτῆς», που υπέκυψαν στις είτε στις επιταγές της δημιουργίας του προ του κοιμητηρίου επικλινούς «ψυχοδρομίου», είτε στον μαρασμό του χρόνου, αποτελούσαν οι δενδροφυτεύσεις των «λόφων» του κοιμητηρίου και της αυλής του 5ου Δημοτικού Σχολείου [: «Ε΄ δημοτικό σχολείο. Το περίλαμπρο αυτό κτίριο της βενιζελικής Δημοκρατίας του 1932 εξακολουθεί να ορθώνεται μεγαλοπρεπές και μάλιστα καλαίσθητα επεκταμένο, επάνω στον εντοιχισμένο λοφίσκο που δεσπόζει δυτικά της Βέροιας, τον πλημμυρισμένο στο πράσινο. Εχ! και με πόση νοσταλγία θωρώ από το μπαλκόνι του σπιτιού μου, προπαντός, εκείνα τα δυο του πεύκα που τα φυτέψαμε, εγώ με τον Σταύρο Σαββόπουλο, στα 1933! …», Νίκος Σιδηρόπουλος, Τα Πενιχρά Κείμενα, 1994, σ. 84 (& Εφ. «Βέροια», 07-05-1993)].
