Η στρατιωτική σύγκρουση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Ισραήλ και Ιράν σηματοδοτεί μια νέα περίοδο γεωπολιτικής αστάθειας στη Μέση Ανατολή, με δυνητικά σημαντικές συνέπειες για τις ενεργειακές αγορές, το διεθνές εμπόριο και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Το Τμήμα Διεθνών Σχέσεων της ΕΣΕΕ προχώρησε σε ανάλυση με θέμα: «Σύρραξη στη Μέση Ανατολή: Επιπτώσεις στο διεθνές εμπόριο και την παγκόσμια οικονομία». Η περιοχή του Περσικού Κόλπου αποτελεί κομβικό σημείο για το παγκόσμιο ενεργειακό εμπόριο, καθώς από τα Στενά του Ορμούζ διέρχεται κατά μέσο όρο περίπου 20 εκατ. βαρέλια πετρελαίου/ημέρα και περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Ενδεχόμενες διαταραχές στη ναυσιπλοΐα της περιοχής μπορούν να οδηγήσουν σε αύξηση των τιμών ενέργειας, υψηλότερο κόστος μεταφοράς και επιβράδυνση του διεθνούς εμπορίου.
Ήδη παρατηρούνται επιπτώσεις στη ναυτιλία, με περιορισμούς στην ασφαλιστική κάλυψη πολεμικού κινδύνου και σημαντική αύξηση των ασφαλίστρων, σε ορισμένες περιπτώσεις έως περίπου στο 3% της αξίας του πλοίου, από περίπου 0,25% προηγουμένως. Παράλληλα, καταγράφονται καθυστερήσεις σε δεξαμενόπλοια και πλοία LNG που παραμένουν αγκυροβολημένα στην περιοχή, καθώς και εκτροπές ή συσσωρευμένες καθυστερήσεις σε μέρος του παγκόσμιου στόλου πλοίων μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων. Αν και η παγκόσμια οικονομία είναι σήμερα λιγότερο εξαρτημένη από το πετρέλαιο σε σχέση με τη δεκαετία του 1970, η ισχυρή χρηματοπιστωτική διασύνδεση των οικονομιών και η εξάρτηση από τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες δημιουργούν νέες μορφές ευαλωτότητας. Η έκταση των οικονομικών επιπτώσεων θα εξαρτηθεί κυρίως από τη διάρκεια της σύγκρουσης:
Διαβαθμίζοντας την επικινδυνότητα της κατάστασης στη βάση των τριών κύριων σεναρίων που επεξεργάζεται η διεθνής κοινότητα, η Ανάλυση παραθέτει τις εκτιμώμενες επιπτώσεις:
Σενάριο 1: Σύντομη κρίση και περιορισμένες επιπτώσεις: Σε περίπτωση που οι στρατιωτικές επιχειρήσεις περιοριστούν σε λίγες ημέρες ή εβδομάδες, οι επιπτώσεις στις αγορές θα είναι κυρίως βραχυπρόθεσμες. Σε αυτό το σενάριο, η παγκόσμια οικονομία θα δεχθεί περιορισμένο πλήγμα. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Oxford Economics, μια μέτρια διαταραχή στις ενεργειακές ροές θα μπορούσε να μειώσει την παγκόσμια ανάπτυξη κατά περίπου 0,1 ποσοστιαία μονάδα και να αυξήσει τον πληθωρισμό στις ΗΠΑ και την Ευρωζώνη κατά περίπου 0,3-0,4 ποσοστιαίες μονάδες (Oxford Economics, 2026). Οι επιπτώσεις στο διεθνές εμπόριο θα είναι μικρές και κυρίως προσωρινές.
Σενάριο 2: Μέτρια διαταραχή των ενεργειακών ροών: Ένα πιο πιθανό σενάριο είναι η παρατεταμένη ένταση χωρίς πλήρη αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ. Σε αυτή την περίπτωση, οι επιθέσεις σε πλοία ή ενεργειακές υποδομές θα αυξήσουν τα ασφάλιστρα μεταφοράς και θα προκαλέσουν διαταραχές στις θαλάσσιες μεταφορές. Οι τιμές πετρελαίου θα μπορούσαν να κινηθούν στα 80 δολάρια ανά βαρέλι κατά τη διάρκεια του β’ τριμήνου πριν υποχωρήσουν σταδιακά (Oxford Economics, 2026). Οι συνέπειες για το διεθνές εμπόριο θα είναι πιο αισθητές.
Σενάριο 3: Παρατεταμένη σύγκρουση και σοβαρό ενεργειακό σοκ: Το πιο ακραίο σενάριο αφορά μια παρατεταμένη περιφερειακή σύγκρουση που θα επηρεάσει ουσιαστικά τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ. Σε αυτή την περίπτωση, οι τιμές πετρελαίου θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα 100 δολάρια ανά βαρέλι, προκαλώντας σημαντικές αναταράξεις στις αγορές και επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομίας (ING Think, 2026). Σημαντική επιβράδυνση όλης της παγκόσμιας οικονομίας, αυξημένος πληθωρισμός και πιθανές αναταράξεις σε όλες τις χρηματοπιστωτικές αγορές.
• Οι επιπτώσεις της κρίσης στο Λιανικό Εμπόριο: ενεργειακό σοκ, πληθωρισμός και συγκεντροποίηση της αγοράς
Οι γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή μπορούν να μεταφερθούν στο λιανικό εμπόριο κυρίως μέσω ενός νέου ενεργειακού σοκ, της αύξησης του κόστους μεταφορών και των διαταραχών στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες. Η άνοδος των τιμών ενέργειας και ναύλων ενισχύει τις πληθωριστικές πιέσεις, αυξάνοντας το κόστος παραγωγής, μεταφοράς και διάθεσης προϊόντων, ενώ ταυτόχρονα περιορίζει το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών και τη ζήτηση για μη βασικά αγαθά. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, οι επιχειρήσεις λιανικού εμπορίου αντιμετωπίζουν συμπίεση των περιθωρίων κέρδους και αυξημένες ανάγκες κεφαλαίου κίνησης. Οι πιέσεις αυτές δεν κατανέμονται ισόρροπα, καθώς οι μεγαλύτερες αλυσίδες διαθέτουν μεγαλύτερη δυνατότητα απορρόφησης του κόστους και πρόσβαση σε ανθεκτικότερα δίκτυα προμηθειών, ενώ οι μικρότερες επιχειρήσεις είναι πιο εκτεθειμένες στις διακυμάνσεις των τιμών και της ζήτησης. Ως αποτέλεσμα, τέτοιου τύπου κρίσεις τείνουν να επιταχύνουν διαδικασίες συγκεντροποίησης της αγοράς, ενισχύοντας τη θέση των ισχυρότερων παικτών του κλάδου, υπογραμμίζεται στην Ανάλυση.
Ο Πρόεδρος της ΕΣΕΕ κ. Σταύρος Καφούνης δήλωσε:
«Οι τελευταίες εκτιμήσεις για πολεμικές επιχειρήσεις που θα διαρκέσουν πάνω από ένα μήνα στη Μέση Ανατολή, οι αυξήσεις στην τιμή του πετρελαίου και οι αντιδράσεις των διεθνών αγορών υποδεικνύουν ότι η παγκόσμια οικονομία και το εμπόριο υφίστανται ήδη τις επιπτώσεις μιας παρατεταμένης έντασης στη Μέση Ανατολή, όπως περιγράφονται στην πληρέστατη Ανάλυση του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων της ΕΣΕΕ, και όχι μίας σύντομης κρίσης όπως ελπίζαμε. Οι εξελίξεις μπορούν να επηρεάσουν άμεσα και σημαντικά το κόστος ενέργειας και μεταφορών, να συμπιέσουν τα περιθώρια κέρδους των εμπορικών επιχειρήσεων και να επιβαρύνουν τις τελικές τιμές για τον καταναλωτή. Ήδη καταγράφονται οι πρώτες αυξήσεις στην τιμή των καυσίμων και των μεταφορών. Η ΕΣΕΕ παρακολουθεί στενά τα δεδομένα της αγοράς και σε συνεννόηση με την Κυβέρνηση θα στηρίξουμε κάθε πρωτοβουλία που ενισχύει την ανθεκτικότητα της οικονομίας, διασφαλίζει ομαλές ροές τροφοδοσίας και προστατεύει την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών. Απαιτείται εγρήγορση, συντονισμός και ετοιμότητα για μέτρα ρευστότητας όταν και όπου χρειαστεί, ιδιαίτερα για τις μικρομεσαίες εμπορικές επιχειρήσεις που είναι, και κατά την Ανάλυσή μας, οι πλέον ευάλωτες».
Ο Επικεφαλής Διεθνών Σχέσεων της ΕΣΕΕ κ. Κωστής Μουσουρούλης δήλωσε:
«Η κρίση στη Μέση Ανατολή μας υπενθυμίζει ότι από την εφοδιαστική αλυσίδα και την ενεργειακή ασφάλεια κρίνεται σε μεγάλο βαθμό η βιωσιμότητα της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας. Όταν αυξάνεται η αβεβαιότητα στις διεθνείς ροές, οι πρώτοι που δοκιμάζονται είναι οι μικροί και μεσαίοι της αγοράς, καθώς μειώνονται τα αποθέματα, αυξάνονται οι ανάγκες για κεφάλαιο κίνησης, η τήρηση χρόνων παράδοσης καθίσταται δυσχερής, με αποτέλεσμα η καθημερινή λειτουργία μιας εμπορικής επιχείρησης να γίνεται πιο δύσκολη και πιο ακριβή. Στο προσεχές Διοικητικό Συμβούλιο της SMEunited, που έχει προγραμματιστεί στις Βρυξέλλες για τις 12 Μαρτίου, θα ζητήσω εκ μέρους του Προέδρου της ΕΣΕΕ κ. Σταύρου Καφούνη συντονισμό των ευρωπαϊκών οργανώσεων των ΜμΕ, ώστε να διαμορφώσουμε κοινή γραμμή και συγκεκριμένες παρεμβάσεις προς τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, με στόχο να προστατευθεί η ρευστότητα και η ομαλή λειτουργία της αγοράς σε όλα τα κράτη-μέλη».
