Γράφει ο Γιώργος Κοτζαερίδης
Συνέχεια από το προηγούμενο Σαββατοκύριακο
Βγήκα έξω για λίγο να τηλεφωνήσω τον θείο μου τον Τσανακτσίδη τον Χρήστο από το Μακροχώρι Ημαθίας για να του πω ότι είμαι στο χωριό του.
Αυτός αντί να χαρεί, με κατσάδιασε διότι δεν τον πήρα μαζί μου στο ταξίδι, και έτσι έκλεισα γρήγορα το τηλέφωνο και επέστρεψα στην κοινότητα.
Αργότερα όταν επισκέφθηκα τον Τσανάκ στο Μακροχώρι του έδωσα την μία σακούλα με τα φουντούκια και τον κάλμαρα.
Ζήτησα από τον μουχτάρη έναν συνοδό για να μου δείξει το χωριό και οτιδήποτε το Ελληνικό υπήρχε ακόμη. Πράγματι ο συνοδός μου με οδήγησε λίγο πιο κάτω από την πλατεία όπου βρίσκονταν τα μοναδικά Ελληνικά σπίτια του Γιασί Γκετσίτ. Από το ένα είχε καταρρεύσει η σκεπή και στέκονταν εκεί άψυχο και ανήμπορο περιμένοντας το τέλος. Το άλλο το γκρέμιζαν εκείνη την στιγμή.
Αισθάνθηκα πολύ άσχημα διότι ένα κομμάτι που θύμιζε ή μάλλον που ήταν Ελλάδα χάνονταν για πάντα. Το δισέγγονο ή το παιδί του διωγμένου το 1922 Έλληνα πρόσφυγα που θα έρχονταν εδώ δεν θα έβλεπε πλέον τίποτε Ελληνικό. Αργότερα πληροφορήθηκα ότι το σπίτι που γκρέμιζαν ήταν του Τουτουντζίδη από την Νέα Νικομήδεια.
Πήρα κάποια ξύλα από το γκρεμισμένο σπίτι τα οποία μου τα πρόσφεραν οι ιδιοκτήτες του σπιτιού, και τα έφερα στην Ελλάδα, ένα ενθύμιο από το όμορφο αυτό χωριό. Τα πρόσφερα στον εγγονό του Τουτουντζίδη τον Παύλο που χάρηκε ιδιαίτερα και έκτοτε να φυλάει σαν πολύτιμο φυλακτό. Ο συνοδός μου με οδήγησε στο σπίτι του όπου είχε φυλαγμένη μια μαρμάρινη πλάκα όπου ήταν χαραγμένα Ελληνικά γράμματα.
ΚΕΣΑΡΙΑ ΑΝΕΧΩΡΙΣΑ ΝΙΚΟΜΗΔΙΑ
ΧΟΡΙΟ ΓΕΣΛΟΥΚΕΤΖΙΤ 1862.
Δεν ήξερε τι να την κάνει. Ίσως να περίμενε κάποια χρηματική προσφορά εκ μέρους μου για να μου την δώσει να την φέρω στην Ελλάδα. Αλλά κάτι τέτοιο, όσο θελκτικό και να είναι, απαγορεύεται αυστηρά.
Επιστρέψαμε στην πλατεία όπου μας περίμενε ο πρόεδρος ο οποίος προσφέρθηκε να παραθέσει γεύμα προς τιμήν μου.
Αρνήθηκα ευγενικά διότι έπρεπε να φύγω για την Κουρούντερε και όσο πλησίαζα στο χωριό του παππού τόσο περισσότερο αισθανόμουν την επιθυμία να πατήσω τα Άγια χώματά της.
Αποχαιρέτησα τον Μπιλάλ και τους συγχωριανούς του και ακολούθησα τον δρόμο για την Κουρούντερε. Φεύγοντας, ο Μπιλάλ μου έδωσε την διεύθυνσή του και τα τηλέφωνά του για να τα δώσω σε αυτούς οι οποίοι θα επισκέπτονταν το χωριό του. Αν τον επισκεφθεί κανείς ας του δώσει χαιρετισμούς. Το πιο σημαντικό πράγμα όμως που μου έδωσε ο Μπιλάλ ήταν ένα τενεκεδένιο σταυρουδάκι με δυο όψεις, στις οποίες ήταν χαραγμένες οι μορφές του Εσταυρωμένου κα της Παναγίας. Το είχαν βρει σε ένα παλιό Ελληνικό σπίτι.
Ένα πάντως είναι σίγουρο ότι, θα ξανάρθω στο πανέμορφο αυτό χωριό κοντά στον φίλο Μπιλάλ για να απολαύσω την φιλοξενία των κατοίκων του αλλά και την ησυχία και ηρεμία που επικρατεί.
Φεύγοντας από το Γιασί Γκετσίτ και αντικρίζοντας την ωραιότητα του τοπίου, τα γεμάτα με φουντουκιές ορμάνια, τα μικρά ποταμάκια, ένα τεράστιο.. γιατί? βάραινε την καρδιά μου.
Γιατί να αναγκασθούμε να φύγουμε από τον παραδεισένιο αυτόν τόπο?
Πριν πολλά χρόνια, όταν σπούδαζα στην Γερμανία και έθεσα αυτό το ερώτημα σε κάποιον φίλο μου Τούρκο που ήξερε Ποντιακά, μου απάντησε ..
«Τα μεγάλα τα αφορισμένα τα κράτη φταινε».
Οι κάτοικοι του παλιού Ελληνικού χωριού Γιασί Γκετσίτ μετά την καταστροφή εγκαταστάθηκαν στην Ακρινή, Δρέπανο, Άγιο Δημήτριο Κοζάνης καθώς και στα χωριά Νέα Νικομήδεια και Μακροχώρι Ημαθίας.
ΤΣΑΤΑΛΒΑΖ
Φεύγοντας από το Γιασίγκετσίτ επισκέφθηκα το Τσατάλβαζ το οποίο είναι ένα μικρό χωριό που παλαιότερα εξαρτιόταν από το Γιασί Γκετσίτ. Στα Ελληνικά σημαίνει δικράνι. Η εκκλησία του χωριού ήταν αφιερωμένη στον Άγιο Κωνσταντίνο.
Πρόσφυγες από το Τσατάλβαζ συνάντησα στην Καβάσιλα Ημαθίας.
Σήμερα δεν υπάρχουν Ελληνικά σπίτια και οι λίγοι κάτοικοί του ασχολούνται με την παραγωγή φουντουκιών.
ΑΡΝΤΙΤΣΠΕΛΙΤ
Το επόμενο χωριό που συνάντησα ήταν το Αρντίτσπελίτ ή αλλιώς
Μεσόκεδρος.Είναι ένα πάρα πολύ μικρό χωριό το οποίο δεν παρουσιάζει τίποτε το αξιόλογο. Έχει λίγα σπίτια με μεγάλους φράκτες.Ρώτησα κάποιους κατοίκους αν υπάρχει κανένα Ελληνικό σπίτι και μου απάντησαν αρνητικά. Ο Γιατρός Αρίσταρχος Τσαμασλίδης στο πόνημά του ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΠΟΝΤΙΩΝ ΟΝΟΡΙΑΔΑΣ –ΒΙΘΥΝΙΑΣ (ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΚΑΡΑ ΣΟΥ ΑΝΤΑ ΠΑΖΑΡΙ ΝΙΚΟΜΗΔΕΙΑΣ αναφέρει ότι στο Αρντίτσπελίτ πρίν το 1922 υπήρχε σχολείο με ένα δάσκαλο, και μια εκκλησία αφιερωμένη στον Άγιο Κωνσταντίνο.
ΑΝΩ ΚΑΙ ΚΑΤΩ ΓΕΝΗΝΤΑΓ
Φεύγοντας από το μικρό αυτό χωριό, στους απέναντι λόφους άρχισε να φαίνεται το Κάτω Γενήνταγ ή Νέο Βουνό ή Ορτάκιοϊ όπως συνηθίζουν να το αποκαλούν σήμερα.
Στην γύρω περιοχή δεσπόζει η μορφή του τεράστιου επιβλητικού τζαμιού του χωριού, ενώ τα σπίτια του είναι διασκορπισμένα στους γύρω λόφους.
Λίγα χιλιόμετρα πιο κάτω είναι το Άνω Γενήνταγ. Τα χωριά ήταν ανεξάρτητα το ένα από το άλλο και είχαν διαφορετικό μουχτάρη. Το Κάτω Γενήνταγ είχε εκκλησία αφιερωμένη στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο και το Άνω Γενήνταγ στον Άγιο Χαράλαμπο.
Οι κύριες ασχολίες των κατοίκων ήταν η γεωργία, η κτηνοτροφία και η υλοτομία. Πολλοί κάτοικοι του χωριού ασχολούνταν με την κατασκευή ξύλινων εργαλείων οικιακής χρήσης όπως σκάφες , πινακωτές κ.α.
Και τα δύο χωριά είναι αραιοκατοικημένα και με δυσκολία τα διακρίνεις μέσα στις τεράστιες εκτάσεις φουντουκιών.
Από το Άνω Γενήνταγ κατάγονταν η μεγάλη οικογένεια των Κετογλιδαίων της Νέας Νικομήδειας και των Γεωργιαδαίων ή Κατσάντων της Λακκιάς Φλωρίνης.
Θυμάμαι, πριν πολλά χρόνια στο χωριό μου τον παππού τον Πανάτα τον Γεωργιάδη 100 περίπου χρονών με πόση νοσταλγία μου μιλούσε για το χωριό του το Άνω Γενήντάγ.
«Γιώργο πούλιμ, εμείς στο σπίτι μας είχαμε πολλά κατσίκια και χαϊβάνια. Σχολείο δεν πήγαινα, όπως άλλωστε και τα περισσότερα παιδιά, διότι δεν το ήθελα και έτσι με μεγάλη χαρά βοσκούσα το κοπάδι μας.
Τα σπίτια μας ήταν κτισμένα με το σύστημα μπάγ-νταντή δηλαδή μεγάλα καδρόνια τα οποία τα γέμιζαν με πλιθιά και λάσπη ανακατωμένη με άχυρα.
Η σκεπή των σπιτιών ήταν χάρτωμα, λεπτά σανίδια το ένα πάνω στο άλλο.
Για τα ψώνια μας πηγαίναμε τις περισσότερες φορές στο Ατάπαζαρ και ψωνίζαμε για όλο τον χειμώνα.
Είχαμε πολύ καλό κλίμα. Πολύ δροσιά το καλοκαίρι ενώ τον χειμώνα έπεφτε πολύ χιόνι το οποίο έκλεινε τους δρόμους και δεν μπορούσαμε να κινηθούμε.
Πολλοί κάτοικοι του χωριού μας δούλευαν στο εργοστάσιο ξυλείας του Κριμήτσου στο Γιασί Γκετσίτ και άλλοι στο ορυχείο του Κίραζλι».
Στο τέλος κάθε συνομιλίας μας ο παππούς Πανάτας με παρακαλούσε, όποτε θα πήγαινα στην πατρίδα του να τον έπαιρνα μαζί μου και αν πέθαινε ας τον έθαβα εκεί σε μία γωνιά.
Τόσο μεράκι είχε.
Μάλιστα σαν καπάρο για το ταξίδι μου έδωσε μία σκάφη ξύλινη που την έφτιαξε ο ίδιος στο Γενήνταγ και την έφερε στην Λακκιά το 1924.
Την σκάφη αυτή την φυλάσσω σαν κόρη οφθαλμού στο ιδιαίτερο μικρό μουσείο μου.
Δυστυχώς η επιθυμία του παππού δεν πραγματοποιήθηκε και έτσι πέθανε με το μαράζι ότι δεν ξαναντίκρυσε τα Άγια Χώματα της ιδιαίτερης πατρίδας του.
Εγκαταλείποντας το Γενήνταγ πήρα έναν κατηφορικό δρόμο στην αριστερή πλευρά του οποίου σύμφωνα με πληροφορίες, υπήρχε ένα παρεκκλήσι του Αγίου Δημητρίου. Πέρασα ένα μικρό γεφυράκι και μετά από λίγα λεπτά ξεπρόβαλε μπροστά μου η Κουρούντερε.
