Γράφει ο
Μάκης Δημητράκης
Στο σημερινό μου σημείωμα, επ’ ευκαιρία της ονομαστικής εορτής του Θεσσαλονικέα Μεγαλομάρτυρα Αγ. Δημητρίου του Μυροβλήτη, δεν θα αναφερθώ στον βίο και τα θαύματα του Αγίου, αλλά στο ναό του Αγίου στη Βέροια που βρίσκεται στη γωνία της ομώνυμης οδού με την πάροδο της οδού Αγγέλων.
Πότε ακριβώς κτίστηκε ο ναός είναι άγνωστο. Πιθανολογείται από τα αρχιτεκτονικά στοιχεία πως κτίστηκε κατά τον 16ο αιώνα και σαν αρχιτεκτόνημα πρόκειται για τρίκλιτη βασιλική με δίριχτη στέγη.
Βέβαιο είναι ότι ο ναός απόκτησε το θαυμάσιο ξυλόγλυπτο τέμπλο του την περίοδο που Μητροπολίτης Βέροιας ήταν ο Ιωακείμ ο Γ΄ ο Χίος (1725-1745). Το τέμπλο παρά την παλαιότητα του ναού παραμένει σε πολύ καλή κατάσταση και όμοιό του είναι και το τέμπλο του Μητροπολιτικού ναού των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου.
Η προσκυνηματική εικόνα του Αγίου, όπως και οι περισσότερες εικόνες του ναού αγιογραφήθηκαν από τον αγιογράφο – ζωγράφο Χρυσάφη από τη Μυτιλήνη ο οποίος και τις υπογράφει. Είναι επίσης βέβαιο ότι στον ναό υπήρχαν τοιχογραφίες-αγιογραφίες οι οποίες όμως ασβεστώθηκαν.
Από τα λειτουργικά σκεύη-κειμήλια του ναού εντύπωση προκαλεί το Αρτοφόριο πάνω στο οποίο υπάρχει χαραγμένη κυκλικά επιγραφή την οποία κατόρθωσε και «αποκωδικοποίησε» ο ερευνητής-συγγραφέας Θωμάς Γαβριηλίδης. Από την επιγραφή πληροφορούμαστε για τους υπηρετούντες τον ναό μεταξύ των ετών (1725-1745) όπως ο εφημέριος Δημήτριος με πρεσβυτέρα την Ελισάβετ, ο ιεροδιάκονος Ιωακείμ, ο αποθηκάριος (πιθανόν καντηλανάφτης ή επίτροπος) Ιωάννης ενώ δωρητής (προσκυνητής) του κειμηλίου φέρεται ο Μανουήλ Κριτοπουλόπουλος ή Κριτόπουλος που πιθανόν να ήταν απόγονος του Βεροιώτη Πατριάρχη Αλεξάνδρειας της Αιγύπτου Μητροφάνη Κριτόπουλου (1589-1639).
Οι παλαιότεροι κάτοικοι της Βέροιας αναφερόμενοι στην υπάρχουσα σήμερα εκκλησία την αποκαλούσαν «Αγ. Δημήτριος ο Τρανός» γεγονός που μας οδηγεί και στην ύπαρξη και άλλου ναού, του «Μικρού». Κατά μία εκδοχή, όπως ο Αναστάσιος Χριστοδούλου αναφέρει στην «Ιστορία της Βέροιας» ο ναός αυτός πρέπει να βρισκόταν στην αγορά της πόλης (οδός Φιλίππου) και ο οποίος καταστράφηκε πιθανότατα από τη μεγάλη πυρκαγιά του 1864.
Πηγή: «προσκύνημα στα Ιερά της Θεοσώστου πόλεως Βεροίας», Θωμά Γαβριηλίδη, έκδοση: Θρακικής Εστίας Βέροιας 1996.
