Γράφει ο Παναγιώτης Παπαδόπουλος, φιλόλογος
Ο μελωδός Ιωάννης, ο Δαμασκηνός ( περ.675-750 ήταν ένας από τους σπουδαιότερους υμνογραφους της Βυζαντινής εποχής. Με αυτά τα λόγια προσπαθεί να ερμηνεύσει το μεγαλείο της ς χαράς της Ανάστασης που γεμίζει πλήρως τα στήθη των ανθρώπων . Συνέδεσε το όνομά του με τα σπουδαιότερα τροπάρια της λειτουργικής ζωής της εκκλησίας. Με όλη τη πνευματική δημιουργία, αναδείχτηκε η θεολογική μορφή της εποχής του. Ο αναστάσιμος Κανόνας του Πάσχα, δημιούργημά του, πλημμυρίζει από χαρά, και αισιοδοξία για τον νικηφόρο αγώνα του πιστού εναντίον των δυνάμεων του σκότους. Είναι ένας από τους τρεις εκπροσώπους της βυζαντινής υμνολογίας: τον Ανδρέα Κρήτης, θετό αδελφό του και τον Κοσμά τον Μελωδό. Θα πρέπει όμως να αναφερθούμε και στον κορυφαίο Ρωμανό τον Υμνωδό που άπειρα είναι τα πνευματικά δημιουργήματα που εμπλουτίζουν τον θρησκευτικό πολιτισμό . Όλοι τους στήριξαν την πνευματική λογοτεχνία και ανέδειξαν τον δικό τους 8ο Χρυσό αιώνα της Ορθοδοξίας και τον τρόπο της προσευχής προς τον Κύριο.
«Χαράς τα πάντα πεπλήρωται/ της Αναστάσεως την πείραν ειληφότα.» Αναστάσιμοι ύμνοι μεγαλείο και ανάταση ψυχής. Έτσι αρχίζει το τροπάριο του Πάσχα με το οποίο ο μελωδός Ιωάννης Δαμασκηνός, προσπαθεί να δώσει την αίσθηση ότι οι άνθρωποι ακόμα και η φύση δέχονται το μήνυμα της Ανάστασης. Το ρήμα πληρόω-ώ, ερμηνεύεται: πληρώνω, γεμίζω, ο J. HOFMANN στο Ετυμολογικό Λεξικό της Ελληνικής Γλώσσας (Αθήνα 1974) αποδίδει τη λέξη: καθιστώ τι πλήρες, γεμίζω. Και με τον παρακείμενο, Μέσης Φωνής, (πληρόομαι-ούμαι. -) με τις λέξεις, χαράς τα πάντα πεπλήρωται, παίρνει άλλη μυστηριακή διάσταση. Είναι η χαρά του θείου φωτός που έχει γεμίσει στους ανθρώπους ευφροσύνη και μαζί με το άρωμα του θυμιάματος αφυπνίζει τη συνείδηση με το μεγάλο γεγονός.
Πέρασε ο πόνος και η μελαγχολία που οι άνθρωποι, όλη τη Μεγάλη Εβδομάδα ένιωσαν, επειδή .συμμετείχαν στο θείο δράμα και νοερά ακολούθησαν τον ανηφορικό δρόμο προς το Γολγοθά. Την Μ. Πέμπτη παρακολουθούσαμε την ακολουθία των Παθών και βρεθήκαμε δίπλα στη θρηνούσα γοερά Παναγία ενώ τώρα, άπλετο το φως: Χριστός γαρ εγήγερται ευφροσύνη αιώνιος.
«Νυν πάντα πεπλήρωται φωτός/
ουρανός τε και γη και τα καταχθόνια./
/εορταζέτω γουν πάσα κτίσις/,
/ την έγερσιν Χριστού /εν η εστεραίωται.»
Εδώ διευκρινίζονται πιο συγκεκριμένα ορισμένα πράγματα. Ποιοι είναι οι αποδέκτες του τη μηνύματος της χαράς και του Αγίου φωτός .Αμέσως δίνεται το παράγγελμα της πανήγυρης όλης της φύσης
«την έγερσιν Χριστού εν η εστεραίωται»
Να θυμίσουμε ότι την περίοδο εκείνη του 8ου αιώνα, η Ορθόδοξη χριστιανική εκκλησία ζει την εποποιία της περίοδο της πνευματικής παραγωγής ης υμνολογία. Σχεδόν όλα τα τροπάρια προέκυψαν από τη μήτρα της βυζαντινής υμνολογίας. Οι ύμνοι με την ανάλογη μουσική εμπλουτίζουν τη λειτουργική ζωή της εκκλησίας. Ο υμνογράφος μεταβάλει τα δόγματα της χριστιανικής πίστεως σε τραγούδι και έτσι του δίνεται η ευκαιρία να αποκωδικοποιήσει το βαθύτερο νόημα που διαφυλάγουν. Κατορθώνειμε αυτό τον τρόπο να κάνει το περιεχόμενο πιο κατανοητό αλλά ακόμη και να τα μετατρέψει σε προσευχές των προσευχόμενων χριστιανών προς ψυχική λύτρωση εκ των παθών προσέγγισης στους εορταζόμενους αγίους στους οποίους αναφέρονται. Υπάρχουν τροπάρια για τις Δεσποτικές, Θεομητορικές και γιορτές αγίων όλες τις μέρες τους έτους.
Ευλόγα γεννάται το ερώτημα: αν το γλωσσικό ιδίωμα στο οποίο όλα αυτά τα ποιήματα είναι γραμμένα μπορούσαν οι χριστιανοί της εποχής εκείνης και οι μετέπειτα να τα παρακολουθούν και να νιώθουν το δογματικό νόημα που κρύβουν? Η απάντηση δυστυχώς είναι, αρνητική. Ένα μεγάλο μέρος του λαού αδυνατούσε γλωσσικά να τα καταλαβαίνει. Η παρακολούθηση όμως των θρησκευτικών ακολουθιών και με το μεγαλείο ψυχής που ψάλλοντας στους ναούς καλλιεργούσαν τη θρησκευτική παιδεία που αποκτούσαν. Το πρόβλημα της δυσκολίας κατανόησης της γλώσσας των θρησκευτικών ύμνων παραμένει μειούμενο. Ο βαθμός παιδείας του λαού της εποχής εκείνης δεν αρκούσε.
Τα αίτια είναι πολλά. Η ιδεολογική σύγκρουση του χριστιανισμού με την κλασική παιδεία τον 4 αιώνα τα τραύματα που άφησε είναι πολλά. Οι χριστιανοί Έλληνες, όταν μετά το Διάταγμα του Μεδιολάνου το312 (Μιλάνο της Ιταλίας) και με την ευνοϊκή θέση του χριστιανισμού των αυτοκρατόρων Μ. Κωνσταντίνου- Μ. Θεοδοσίου η καταστροφή που δέχτηκε ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός δεν περιγράφεται. Καταστροφή αγαλμάτων, αρχαίων ναών ,κάψιμο πολύτιμων βιβλίων του ελληνικού πολιτισμού είναι οι μελανές σελίδες του χριστιανισμού. Ακόμη και θάνατοι παρατηρήθηκαν από το πάθος προς την ειδωλολατρία των αρχαίων. Οι χριστιανοί αδυνατούσαν να ξεχωρίσουν την ειδωλολατρία των αρχαίων Ελλήνων από τη Μυθολογία η οποία εκφράζεται μέσα από τις τραγωδίες. Έκρυβε μια αλήθεια την οποία οι άρχοντες της εποχής δεν αποδέχονταν ενώ ο τραγικός ποιητής μέσα μπορούσε μέσα από το ποίημα του να διδάσκει το κοινό ότι και ο ανώτατος άρχοντας της πόλης είναι υποχρεωμένος να σέβεται τα σεβάσματα της θρησκείας και τους θεούς. Διαφορετικά τον περιμένει η αυστηρή τιμωρία της θεϊκής οργής. Ήταν το ανώτερο σχολείο των αρχαίων Ελλήνων διδασκαλία των τραγωδιών. Η πολιτεία είχε φροντίσει τα δικά τους εισιτήρια ( χωρικά) Ένα πράγμα θέλω να τονίσω. Τα τροπάρια ΔΕΝ ΑΠΟΚΑΘΊΣΤΑΝΤΑΙ με τίποτε. Είναι ο πλούτος και η κληρονομιά της Ορθοδοξίας. Οι χριστιανοί σήμερα μπορούν να αποκτούν εμπειρία με τον τακτικό τους εκκλησιασμό και με την ατμόσφαιρα που δημιουργείται πετυχαίνουν την ενόραση και την θεία χάρη.
Το φως της Ανάστασης φωτίζεται τις συνειδήσεις και παρέχει άπλετη χαρά στη ζωή την οποία εύχομαι σε όλους.
ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΝΕΣΤΗ ΑΛΗΘΩΣ ΑΝΕΣΤΗ Ο ΚΥΡΙΟΣ.
