Η κλιμάκωση μεταξύ ΗΠΑ και Ευρωπαϊκής Ένωσης, με «βολές» δασμών αντί για βλήματα όπλων, συνιστά de facto έναν νέο, ψυχρό εμπορικό πόλεμο με γεωπολιτικές προεκτάσεις που ξεπερνούν κατά πολύ την εμμονή του Ντόναλντ Τραμπ με την Γροιλανδία. Οι απειλές για γενικευμένους δασμούς σε βασικούς ευρωπαϊκούς εταίρους και τα προαναγγελθέντα αντίμετρα των Βρυξελλών μετατρέπουν τη διατλαντική συμμαχία σε πεδίο οικονομικής σύγκρουσης, όπου οι δασμοί υποκαθιστούν τα πυροβόλα.
Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει ήδη προαναγγείλει ότι οι εισαγωγές «κάθε είδους αγαθών» από συγκεκριμένα ευρωπαϊκά κράτη θα επιβαρυνθούν με επιπλέον δασμούς, οι οποίοι μάλιστα θα εκτοξευθούν εάν δεν υπάρξει συμφωνία όπως την θέτει μονομερώς η Ουάσιγκτον. Το casus belli παρουσιάζεται ως άσκηση πίεσης στην Κοπεγχάγη για την «πώληση» της Γροιλανδίας, αλλά στην πραγματικότητα λειτουργεί ως ντε φάκτο επίθεση στο σύνολο των διατλαντικών σχέσεων, υπονομεύοντας όχι μόνο τις οικονομικές σχέσεις, αλλά και τον πυρήνα του ΝΑΤΟ.
Η Ευρώπη απαντά φραστικά με ασυνήθιστη σφοδρότητα, προειδοποιώντας για ενεργοποίηση του μηχανισμού αντιποίνων που διαθέτει σε εμπορικό επίπεδο, με ένα πακέτο αντίμετρων δεκάδων δισεκατομμυρίων ευρώ, που περιλαμβάνει περιορισμούς στην πρόσβαση αμερικανικών εταιρειών σε δημόσιες προμήθειες, στοχευμένους δασμούς σε ευαίσθητους κλάδους και σήμα προς τις αγορές ότι η Ε.Ε. δεν θα δεχθεί αδιαμαρτύρητα τον οικονομικό εκφοβισμό.
Όμως πέρα από την υψηλή ρητορική οι ευρωπαίοι είναι αμήχανοι και δεν ξέρω πόσο έτοιμοι είναι για μια τέτοια σύγκρουση. Από τη μία, η πλήρης κλιμάκωση θα πληγώσει σοβαρά τόσο το ΝΑΤΟ, όσο και την ήδη εύθραυστη ανάπτυξη της ευρωζώνης· από την άλλη, ο φόβος ότι η μη αντίδραση θα μονιμοποιήσει τον ρόλο της Ευρώπης ως «ήπιου στόχου» για κάθε αμερικανική επίδειξη ισχύος. Οι οικονομολόγοι προειδοποιούν ήδη ότι μια σύγκρουση δασμών μπορεί να μειώσει δραστικά το ευρωπαϊκό ΑΕΠ και να πλήξει καίρια τις εξαγωγές, από την αυτοκινητοβιομηχανία μέχρι τα αγροτικά προϊόντα και τα ποτά πολυτελείας. Η ουσία είναι ότι η Ουάσιγκτον πέρα από κάθε έννοια λογικής και δικαίου, μετατρέπει την οικονομική και στρατιωτική της ισχύ σε όπλο εξαναγκασμού όχι μόνο σε αντιπάλους, αλλά απέναντι σε συμμάχους, υπονομεύοντας την ίδια την ιδέα της διατλαντικής συμμαχίας, την ώρα που η Ευρώπη παραμένει στρατηγικά εξαρτημένη από τις ΗΠΑ σε άμυνα και ασφάλεια.
Σε αυτή τη νέα «πολεμική κατάσταση», το ερώτημα για την Ε.Ε. δεν είναι μόνο πώς θα απαντήσει στους εκάστοτε δασμούς, αλλά αν μπορεί να σταθεί ως αυτοτελής πόλος και όχι ως παθητικός αποδέκτης των αμερικανικών αποφάσεων. Η απάντηση δεν μπορεί να εξαντλείται σε λίστες αντιποίνων· απαιτεί την αμυντική της ισχυροποίηση, επιτάχυνση συμφωνιών με άλλες μεγάλες αγορές, ενίσχυση της εσωτερικής αγοράς και, κυρίως, την πολιτική βούληση να πάψει η Ευρώπη να είναι «οικονομικός γίγαντας και πολιτικός νάνος» κάθε φορά που ένας Αμερικανός πρόεδρος αποφασίζει να πατήσει τη σκανδάλη των δασμών…και στο βάθος απειλεί και με την σκανδάλη των κανονιών.
Ζήσης Μιχ. Πατσίκας
Η Ευρώπη απαντά φραστικά με ασυνήθιστη σφοδρότητα, προειδοποιώντας για ενεργοποίηση του μηχανισμού αντιποίνων που διαθέτει σε εμπορικό επίπεδο, με ένα πακέτο αντίμετρων δεκάδων δισεκατομμυρίων ευρώ, που περιλαμβάνει περιορισμούς στην πρόσβαση αμερικανικών εταιρειών σε δημόσιες προμήθειες, στοχευμένους δασμούς σε ευαίσθητους κλάδους και σήμα προς τις αγορές ότι η Ε.Ε. δεν θα δεχθεί αδιαμαρτύρητα τον οικονομικό εκφοβισμό.
Όμως πέρα από την υψηλή ρητορική οι ευρωπαίοι είναι αμήχανοι και δεν ξέρω πόσο έτοιμοι είναι για μια τέτοια σύγκρουση. Από τη μία, η πλήρης κλιμάκωση θα πληγώσει σοβαρά τόσο το ΝΑΤΟ, όσο και την ήδη εύθραυστη ανάπτυξη της ευρωζώνης· από την άλλη, ο φόβος ότι η μη αντίδραση θα μονιμοποιήσει τον ρόλο της Ευρώπης ως «ήπιου στόχου» για κάθε αμερικανική επίδειξη ισχύος. Οι οικονομολόγοι προειδοποιούν ήδη ότι μια σύγκρουση δασμών μπορεί να μειώσει δραστικά το ευρωπαϊκό ΑΕΠ και να πλήξει καίρια τις εξαγωγές, από την αυτοκινητοβιομηχανία μέχρι τα αγροτικά προϊόντα και τα ποτά πολυτελείας. Η ουσία είναι ότι η Ουάσιγκτον πέρα από κάθε έννοια λογικής και δικαίου, μετατρέπει την οικονομική και στρατιωτική της ισχύ σε όπλο εξαναγκασμού όχι μόνο σε αντιπάλους, αλλά απέναντι σε συμμάχους, υπονομεύοντας την ίδια την ιδέα της διατλαντικής συμμαχίας, την ώρα που η Ευρώπη παραμένει στρατηγικά εξαρτημένη από τις ΗΠΑ σε άμυνα και ασφάλεια.
Σε αυτή τη νέα «πολεμική κατάσταση», το ερώτημα για την Ε.Ε. δεν είναι μόνο πώς θα απαντήσει στους εκάστοτε δασμούς, αλλά αν μπορεί να σταθεί ως αυτοτελής πόλος και όχι ως παθητικός αποδέκτης των αμερικανικών αποφάσεων. Η απάντηση δεν μπορεί να εξαντλείται σε λίστες αντιποίνων· απαιτεί την αμυντική της ισχυροποίηση, επιτάχυνση συμφωνιών με άλλες μεγάλες αγορές, ενίσχυση της εσωτερικής αγοράς και, κυρίως, την πολιτική βούληση να πάψει η Ευρώπη να είναι «οικονομικός γίγαντας και πολιτικός νάνος» κάθε φορά που ένας Αμερικανός πρόεδρος αποφασίζει να πατήσει τη σκανδάλη των δασμών…και στο βάθος απειλεί και με την σκανδάλη των κανονιών.
Ζήσης Μιχ. Πατσίκας
