Γράφει ο Δημήτρης Πυρινός,
Δρ Ιστορίας, Δ/ντής 6ου Δ.Σ. Βέροιας
Από την Τουρκοκρατία, στη Βέροια, η εορτή των Τριών Ιεραρχών είχε ιδιαίτερη σημασία για τη διατήρηση της ελληνικής παιδείας και της εθνικής μας ταυτότητας. Στις 30 Ιανουαρίου τελούνταν στη Μητρόπολη πανηγυρική θεία λειτουργία, στην οποία συμμετείχαν δάσκαλοι και μαθητές, ενώ ακολουθούσαν ομιλίες για την αξία των γραμμάτων αλλά και για την γενική επίκαιρη κατάσταση των τοπικών σχολείων. Η εορτή δεν ήταν μόνο θρησκευτική, αλλά αποτελούσε και μια μορφή εθνικής ανάτασης, καθώς ενίσχυε τη συνοχή της ελληνικής κοινότητας, τη διατήρηση της γλώσσας και της ορθόδοξης χριστιανικής πίστης. Από τη συνεδρίαση του 1897 βλέπουμε ότι ένα μήνα μετά περίπου ακολουθούσε ξεχωριστή εορταστική εκδήλωση στη μνήμη των μεγάλων ευεργετών των σχολείων και της κοινότητας. Στην πρώτη συνεδρίαση μετά την απελευθέρωση το 1913, το κτίριο του σχολείου, σημερινό Δημαρχείο, βρίσκεται υπό κατάληψη για τις ανάγκες του ελληνικού στρατού ως στρατιωτικό νοσοκομείο και για την προετοιμασία της εορτής των τριών ιεραρχών αναμένεται η εκκένωση της αίθουσας εκδηλώσεων από το στρατό. Θα ακολουθήσει ο καθαρισμός και η απολύμανση για την γιορτή και από την επόμενη ημέρα κανονική επανεκκίνηση του σχολείου. Από το 1914, βλέπουμε ότι προσκαλούνται στην γιορτή όλες οι επίσημες αρχές της νέας ελληνικής διοίκησης, ήτοι του Διοικητικού Επιτρόπου, του Οικονομικού Επιτρόπου, των Δικαστών, του Μεράρχου και του Διευθυντού της Αστυνομίας, καθώς και προς δε και του Κοινού της πόλεως προειδοποιηθησομένου καταλλήλως διά τοιχοκολλήσεων. Από το 1916 η εορτή στη μνήμη των μεγάλων ευεργετών συγχωνεύεται σε αυτήν των τριών Ιεραρχών, ενώ από το 1922 βλέπουμε ότι μετά το πέρας του οποίου θέλει γείνει δεξίωσις εν τω Μητροπολιτικώ Μεγάρω προσφερομένων και αναψυκτικών.
Οι σχετικές αναφορές για την εορτή των τριών Ιεραρχών στα πρακτικά των συνεδριάσεων της Σχολικής Εφορείας από το 1892 έως το 1923:
Συνεδρίασις της 21 Ιανουαρίου 1893
Μετά ταύτα λόγου γενομένου περί των απαιτουμένων προπαρασκευών προς επιτέλεσιν της προσεγγιζούσης Σχολικής εορτής των Τριών Ιεραρχών και επιθυμούσα η εφορεία ίνα αύτη τελεσθεί ως ίον τε δημοφιλεστέρα ενέκρινε όπως ανατεθεί εις τον διευθυντήν της Σχολής των αρρένων, ίνα εν συνεδρία του προσωπικού των διδασκάλων καθορίση το πρόσωπον όπερ θέλει αναλάβει να ομιλήση τον προσήκοντα λόγον κατά την τελετήν. Προς μείζονα δ’εξέγερσιν της φιλομουσίας των πολιτών απεφασίσθη ο είς των εφόρων ο κ. Δ. Τούσας ιατρός παραστήση δι’ ολίγων την πορείαν των Σχολών και την σημερινήν κατάστασιν αυτών καταλήξη δε υποδεικνύων τους κλονισμούς, ούς προβλέπει η εφορεία ότι θα υποστώσι τα εκπαιδευτήρια, αν η παρούσα κατάστασις των κοινοτικών πραγμάτων δεν βελτιωθεί διά της εισαγωγής αυτών εις την κανονισθήσαν τάξιν.
Συνεδρία της 22ας Ιανουαρίου 1897
Πρόεδρος ο άγιος Βεροίας και Ναούσης κ. Κωνστάντιος. Παρόντες δε οι έφοροι Αναστάσιος Αντωνιάδης και Κωνσταντίνος Πολυζωίδης. Λόγου γενομένου πρώτον περί των εορτών των σχολών απεφασίσθη, ίνα τον μεν πανηγυρικόν κατά την εορτήν των τριών ιεραρχών απαγγείλει ο κ. Δήμος Βασιλείου, τον δε πανηγυρικόν κατά την εορτήν των μεγάλων ευεργετών μας γιγνομένην την β΄Κυριακή των νηστειών η διευθύντρια του παρθεναγωγείου κ. Αικατερίνη Κυρατσού.
Εφορείας συνεδρίασις της 15ης Ιανουαρίου 1912 ημέρα Κυριακή
Τέλος ο Πρόεδρος ανεκοίνωσεν ότι ομοφώνω αποφάση της Δημογεροντίας η Αρχιερατική λειτουργία επί τη τελετή των Τριών Ιεραρχών θα γίνηται εν τω Μητροπολιτικώ ναώ διά μονοεκκλησίας ως πανταχού είθισται.
Εφορείας συνεδρίασις της 23 Ιανουαρίου 1912
Είτα λόγου γενομένου περί της τελετής των Τριών Ιεραρχών απεφασίσθη ίνα προσκληθώσιν αι διευθύνσεις όπως υποβάλωσι τη Εφορεία προς έγκρισιν το πρόγραμμα της τελικής, ανατίθεται δε εις τον ταμίαν ίνα μεριμνήση περί των λοιπών χρειωδών της τελετής.
Εφορείας συνεδρίασις της 27 Ιανουαρίου του 1913 έτους.
Εν πρώτοις λόγου γενομένου περί της επί θύρας εορτής των Τριών Ιεραρχών, επετείου των Σχολείων ο Σεβασμιώτατος Πρόεδρος εδήλωσεν ότι αι Στρατιωτικαί Αρχαί της πόλεως κατά τας δηλώσεις των οριστικώς αύριον εκκενούσι το εις νοσοκομείον μετατραπέν Ημιγυμνάσιον και συνεπώς η Εφορία δέον να επηληφθή από αύριον του αμέσου απαιτουμένου καθαρισμού και απολυμάνσεως αυτού όπως διεξαχθή μεν εν τη αιθούση αυτού η επί θύρας επέτειος Σχολική εορτή επαναρχίση δε η τακτική αυτού λειτουργίαν την προσεχή Πέμπτην.
Η Εφορία τοίνυν ομοφώνως ενέκρινεν ίνα κατά τας προτάσεις του Μητροπολίτου ληφθώσι τα δέοντα σύντονα μέτρα του καθαρισμού και της απολυμάνσεως προς επίτευξιν του ως είρηται σκοπού.
Εφορείας συνεδρίασις της 10ης Φεβρουαρίου του 1913
Είτα ανεγνώσθη υπ’ αριθμ. Πρωτοκόλλ. 53 και ημερομ. 6 Φεβρουαρίου ε. έ. συγχαρητήριον τηλεγράφημα του επί των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως Υπουργού αποσταλέν διά του Διοικητικού Επιτρόπου κ. κ. Δ. Σωτηρίου προς τα Κοινοτικά Σωματεία και τους λειτουργούς των εκπαιδευτηρίων επί τη γενομένη εξαιρέτω τελετή των Τριών Ιεραρχών εν τη αιθούση του Ημιγυμνασίου.
Εφορίας συνεδρίασις της 26 Ιανουαρίου 1914.
Εν πρώτοις λόγου γενομένου περί της Σχολικής εορτής των Τριών Ιεραρχών ομοφώνως εγκρίνεται ίνα και εφέτος διεξαχθή αύτη όπωςκαι κατ’ έτος, ήτοι να τελεσθή εν τω Μητροπολιτικώ ναώ μονοεκκλησία μετ’ Αρχιερατικής λειτουργίας και μετά ταύτα να τελεσθή την 10ην ώραν π.μ. εν τη μεγάλη αιθούση του Ημιγυμνασίου η πανηγυρική τελετή των Σχολών προσκληθησομένων επί τούτω υπό του Μητροπολίτου των επισήμων Αρχών, ήτοι του Διοικητικού Επιτρόπου του Οικονομικού Επιτρόπου, των Δικαστών, του Μεράρχου και του Διευθυντού της Αστυνομίας, προς δε και του Κοινού της πόλεως προειδοποιηθησομένου καταλλήλως διά τοιχοκολλήσεων.
Εφορείας συνεδρίασις της 24ης Ιανουαρίου 1916
Εν πρώτοις λόγου γενομένου περί της σχολικής εορτής των Τριών Ιεραρχών εγκρίνεται ίνα τη 30 Ιανουαρίου εορτή των Τριών Ιεραρχών γένηται ως συνήθως η κεκανονισμένη αρχιερατική λειτουργία μετά κολύβων υπέρ των ιδρυτών και ευεργετών των σχολών. Όσον δ’ αφορά την εν τη σχολή τελετήν αύτη διαφεύγει την αρμοδιότητα της Εφορείας, ουδέ δύναται να δαπανήση η Εφορεία διά ταύτην κατόπιν της εγκυκλίου του Υπουργείου της Παιδείας να μη δαπανώσιν αι Εφορείαι υπέρ των σχολών, απάσας τας δαπάνας των οποίων θέλει ενεργεί το Υπουργείον.
Εφορείας συνεδρίασις της 22 Ιανουαρίου του 1917.
Είτα λόγου γενομένου περί της προσεχούς τελετής των Τριών Ιεραρχών εγκρίνεται ίνα τελεσθή αύτη ως συνήθως δι’ Αρχιερατικής λειτουργίας και διά της συνήθους κατόπιν τελετής εν τη Σχολή, της σχετικής δαπάνης καταβαλλομένης, κατά τα καθεστώτα εκ του ταμείου της Εφορείας.
Η επί της ανεγέρσεως του Παρθεναγωγείου Επιτροπή
Συνεδρίασις της 25 Ιανουαρίου 1921
Εν τέλει απεφασίσθη όπως και κατά το παρόν έτος τελεσθή εν τω Μητροπολιτικώ ναώ το κεκανονισμένον μνημόσυνον υπέρ των ευεργετών των Εκπαιδευτηρίων της πόλεως τη 30 Ιανουαρίου εορτή των Τριών Ιεραρχών.
Εφορίας συνεδρίασις της 23 Ιανουαρίου 1922.
Είτα λόγου γενομένου περί του ετησίου μνημοσύνου των Τριών Ιεραρχών ομοφώνως ενεκρίθη ίνα κατά το σύνηθες τελεσθή τούτο διά μονοεκκλησίας εν τω Μητροπολιτικώ ναώ μετά το πέρας του οποίου θέλει γείνει δεξίωσις εν τω Μητροπολιτικώ Μεγάρω προσφερομένων και αναψυκτικών.
