Λαός γενναίος ανέκαθεν οι Κρήτες. Παλικαρίσιος! Δεν καρτερούσαν το κάλεσμα της πατρίδας για να ζωστούν τ’ άρματα. Εθελοντές πάντα στις αναμετρήσεις του έθνους και μπροστάρηδες Σημαιοφόροι. Κι ας ήξεραν πως εκεί που πήγαιναν ίσως να μην ξαναζήσουν το όραμα της επιστροφής!
«Στου χρέους το χαράκωμα
αίμα, πνοή αφήσαν
κι ορφανεμένα όνειρα!
Και πίσω δε γυρίσαν»
γράφει ο συμπολίτης Μανώλης Μιχελάκης σ’ ένα συναισθηματικά φορτισμένο ποίημά του.
Όπως δε γύρισαν ποτέ και τα Κρητικόπουλα που ξεκίνησαν μιαν άνοιξη απ’ το νησί τους, για να βρεθούν στην άλλη άκρη της Ελλάδας, έξω από τη Νάουσα. Για τη Μακεδονία!
Με την καθοδήγηση του συμπατριώτη τους Μανώλη Μπενή εντάχθηκαν στο σώμα του Κατεχάκη. Στη Νάουσα όπου κατευθύνονταν, θα αναλάμβαναν τα καθήκοντά τους που ήταν κυρίως η προστασία του ελληνικού πληθυσμού από το λεπίδι των Βουλγάρων.
Δεν πρόλαβαν όμως Αναπάντεχα, παγιδεύτηκαν σε μια ρεματιά της περιοχής, έξω από το Χωροπάνι (σημερινή Στενήμαχος). Εκεί, τους είχαν στήσει «παγανιά» οι Τούρκοι, ενημερωμένοι από ανθέλληνες καταδότες. Ακροβολισμένοι στις γύρω κορφές οι Τούρκοι, άνοιξαν πυρ και αποδεκάτισαν το σώμα των Ελλήνων.
Ήταν η μάχη της Χοντροσούγκλας. Οι αιφνιδιασμένοι αντάρτες, αντέδρασαν με ηρωϊσμό, προκαλώντας στον εχθρό σημαντικές απώλειες. Τις λεπτομέρειες της σύγκρουσης κατέγραψαν οι Ναουσαίοι λόγιοι Μανώλης Βαλσαμίδης και Στέργιος Αποστόλου. Οι συγγραφείς, με βάση τις γραπτές αφηγήσεις που προήλθαν από αυτόπτες μάρτυρες, δίνουν ανάγλυφη την εικόνα της συγκλονιστικής εκείνης μάχης. Αναφέρονται σε πολυάριθμους νεκρούς. Σ’ αυτούς ανάμεσα, όλα σχεδόν τα Κρητικόπουλα, που θυσιάστηκαν για την πατρίδα. Για την Ελλάδα!
Για τη Μακεδονία, που δεν πρόλαβαν καλά-καλά να τη γνωρίσουν.
Ήταν στις 11 Απριλίου του 1906, ημέρα Τρίτη.
Τα μέλη του Ιππικού συλλόγου Νάουσας, τιμούνε τη μέρα της επετείου με μια σεμνή τελετή και με αναφορές στα παλικάρια και τον ηρωικό τους θάνατο. Στο φροντισμένο χώρο της θυσίας τους, ένα μνημείο απέριττο θυμίζει στους επισκέπτες και τους περαστικούς, ότι τα χώματα της περιοχής εκείνης είναι ποτισμένα με το αίμα των γενναίων πολεμιστών.
Στο «προσκλητήριο νεκρών» που κάθε χρόνο, μετά την κατάθεση στεφάνου και το τρισάγιο εκφωνεί ο Ιππικός σύλλογος τα ονόματα των πεσόντων ηρώων. Και ο εκφωνητής, όταν φτάνει στα Κρητικόπουλα, υψώνει τη φωνή του.
Ίσως κάποιο αγεράκι του Βερμίου, πάρει στα φτερά του τα ονόματά τους και τα μεταφέρει ένα προς ένα στη μακρινή τους πατρίδα.
Στην Κρήτη!
Ορ. Σιδηρόπουλος
